Δευτέρα, 11 Ιουνίου 2012

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ

Ο Έλληνας αυτός φιλόσοφος έζησε στον Ακράγαντα της Σικελίας που ήταν αποικία των Ροδίων, περίπου το -490 -430 και υπήρξε μία από τις θρυλικότερες μορφές στο χώρο των προσωκρατικών φιλοσόφων. Φαίνονται ωστόσο άμεσα οι Πυθαγόρειες επιδράσεις του και η διαμονή του στην Αθήνα, στην σχολή του Αναξαγόρα κοντά στον Παρμενίδη.
Ο βίος του ήταν γεμάτος από απόκρυφες ιστορίες και θαύματα που αγγίζουν τα όρια του μύθου. Δεν υπήρξε μόνο σημαντικός φυσικός φιλόσοφος, αλλά και ρήτορας, ποιητής, γιατρός, φυσικός, μάντης, θεραπευτής
και μύστης.
Αναφέρεται ότι έκανε θαυματουργές θεραπείες στις περιοδείες του, και μάλιστα ότι απάλλαξε τους κατοίκους του Σελινούντα και του Ακράγαντα από πλήθος επιδημιών καθαρίζοντας με κατασκευαστικά έργα ένα ολόκληρο έλος.
Ο Παλαμάς αναφέρει για αυτόν: "Εμφανίζεται παντού να εξασκεί τη χάρη του, φιλόσοφος, χρυσόστομος ρήτορας, μεγαλεπήβολος μηχανικός, πανεπιστημιακός ερευνητής, γιατρός, θεόσοφος, μάγος, κύριος κάθε είδους λόγου, ραψωδός, υμνοπόλος, ιερεύς, προφήτης. Αναφέρει ότι κατευνάζει και διεγείρει τους ανέμους, ότι θεραπεύει τις ασθένειες και τα γηρατειά, ότι επαναφέρει στη ζωή νεκρούς, και ότι πάνω από όλα ως θεός τιμάτε. Κάθε φορά που μπαίνει στις πόλεις οι άνθρωποι τον περιτριγυρίζουν απονέμοντας του σεβασμό, πλήθος τον ακολουθεί ρωτώντας τον για την ατραπό του κέρδους, την γνώση των προφητειών και για τη θεραπεία κάθε λογής ασθενειών ..."
Για τις γνώσεις του ο ίδιος αναφέρει:
"Και φάρμακα θα μάθεις όσα για τα κακά και τα γεράματα υπάρχουν, τι, για σε μόνο εγώ όλα αυτά θα πραγματώσω. Θα παύσεις και το μένος των ακούραστων ανέμων που φυσώντας πάνω στη γη ρημάζουν τα χωράφια, και πάλι, αν θες, θα ξαναφέρεις πνοές που επανορθώνουν. Και από σκοτεινή, βροχή θα φέρεις στον καιρό της, για τους ανθρώπους, ξηρασία, δεντροτρόφα από την ανομβρία του θέρους θα θέσει ρεύματα, που μένουν στον αιθέρα. Και την ορμή θα φέρεις απ' τον Άδη πεθαμένου." (
Περί φύσεως ,111)
Για την προέλευση του, λέει:
"...σας χαιρετώ, εγώ ανάμεσα σας περπατώ, θεός αθάνατος, όχι θνητός, όπως αρμόζει απ' όλους τιμημένος, στεφανωμένος με ταινίες και στέφανα ολάνθιστα..." (
Καθαρμοί, 112)
"Ήδη εγώ κάποτε αγόρι υπήρξα, κόρη, θάμνος και πουλί κι άφωνο ψάρι που από τη θάλασσα προβάλλει" (
Καθαρμοί 117)
Από τα Πυθαγόρεια πρότυπα αντλεί ο Εμπεδοκλής τη σύλληψη της ψυχής ως θεϊκού δαίμονα που έχει καταδικαστεί εξαιτίας ενός αρχέγονου παραπτώματος να μεταναστεύει για πάντα σε διαφορετικά σώματα, ώσπου η άνοδός της σε ανώτερες μορφές ζωής να την οδηγήσει στην επιστροφή της στη θεία μακαριότητα.
Ο Εμπεδοκλής θεωρεί την ύπαρξη του, μία ανεξάρτητη και θεία προσωπικότητα που εξέπεσε σε βαρύ αμάρτημα κάτω από την επίδραση του Νείκους (Κακία-Μίσος) και έχασε την θεία φύση του. Έκτοτε η ψυχή του δοκιμάζεται κατακτώντας συνειδησιακά ολοένα και περισσότερο έδαφος στην ανάβαση της προς την αρχική της κατάσταση.
Ο Διογένης ο Λαέρτιος στο 8ο βιβλίο του αναφέρει μία σειρά από θρυλικές ιστορίες σχετικά με τον θάνατο του Εμπεδοκλή:
"Σχετικά με τον θάνατο του λέγονται διάφορα πράγματα. Ο Ηρακλείδης που ανέφερε τα σχετικά με την γυναίκα που δεν ανέπνεε (για κάποιους... ήταν νεκρή για 30 ημέρες), ότι δηλαδή δοξάστηκε ο Εμπεδοκλής όταν έστειλε πίσω ζωντανή τη νεαρή γυναίκα, λέει ότι πρόσφερε θυσία στο χωράφι του Πεισιάνακτος. Είχε καλέσει και μερικούς φίλους του, ανάμεσα του και τον Παυσανία. Μετά το γλέντι οι υπόλοιποι αποτραβήχτηκαν και αναπαύονταν, άλλοι κάτω από τα δέντρα του διπλανού χωραφιού και άλλοι όπου ήθελαν. Ο Εμπεδοκλής έμεινε εκεί που είχε καθίσει. Όταν σηκώθηκαν το πρωί, ήταν ο μόνος που έλειπε. Άρχισαν να τον αναζητούν και οι δούλοι που ρωτήθηκαν έλεγαν πως δεν γνωρίζουνε τίποτε. Ένας τότε είπε ότι τα μεσάνυχτα σηκώθηκε και είδε ουράνιο φως και μία λάμψη Τίποτε άλλο...(
για κάποιους πάλι... ότι ένα πύρινο άρμα ήρθε από τον ουρανό και τον πήρε).
Ο Έρμιππος λέει ότι θεράπευσε κάποια Ακραγαντίνη Πάνθεια που την είχαν ξεγραμμένη οι γιατροί και γι' αυτό έκανε τη θυσία και ότι αυτοί τους οποίους είχε καλέσει ήταν περίπου ογδόντα.
Για την πτώση της αθάνατης ψυχής στην ύλη αναφέρει:
"Από ποιες άραγε τιμές και ποια κορφή ευτυχίας ... Ήλθαμε εδώ στο άντρο αυτό το υπόστεγο ... άχαρο τόπο, όπου είναι ο Φόνος, η Έχθρα και πλήθος άλλων Συμφορών..." (
Καθαρμοί 119-121)
"Ω! αλλοί, δύστυχη θνητών γενιά πανάθλια, από ποιες έριδες, ποιους στεναγμούς έχετε γίνει! Από τους ζώντες νεκρούς έκανε εναλλάσσοντας τα είδη... Καλύπτοντας τα με ασυνήθιστο χιτώνα σάρκας..." (
Καθαρμοί 124-126)
"...Γέννηση δεν υπάρχει για κανένα απ' τα θνητά μήτε χαμός σ' ολέθριο θάνατο, μονάχα μίξη κι ανακατονομή όσων σμίξαν, μόνο που γέννηση καλείται στους ανθρώπους..." (
Περί φύσεως 8)
Μας θυμίζει την Πλατωνική θεώρηση για τη γέννηση των ζωντανών από τη θέληση των νεκρών για ενσάρκωση και το αρχαίο ρητό: "
ότι οι ψυχές που αναχωρούν υπάρχουν στον Άδη, επιστρέφουν εκεί και αναπαράγονται". Συγκεκριμένα στο Φαίδρο αναφέρεται ότι η ψυχή είναι αθάνατη γιατί είναι αυτή που κινεί το σώμα, και μέσα από το μύθο του Ηνίοχου και την δυσαρμονία χάραξης πορείας των δύο φτερωτών αλόγων του, του λευκού (ευγενές και όμορφο) και του μαύρου (με κατώτερα χαρακτηριστικά), η ψυχή βαραίνει, χάνει την ισορροπία της και πέφτει στην ύλη, χάνοντας τα φτερά της. Έχει όμως ενθύμηση της πρωταρχικής αρχετυπικής αλήθειας και εφόσον "ξεπληρώσει" στον υλικό κόσμο μπορεί να ξανανέλθει σιγά-σιγά στο θείο της ταξίδι πίσω από τα άρματα των Θεών.
Για την αρχική κοσμογέννηση αναφέρει:
"...Εκεί ούτε του ήλιου τα γοργά μέλη ξεχωρίζουνε ούτε η δασιά της γης ορμή ή η θάλασσα, έτσι της Αρμονίας το πυκνό άντρο έχει στήριγμα ο Σφαίρος ο κυκλοτερής απολαμβάνοντας τη μοναξιά του κυκλικά τον περιζώνει. Μήτε στάση μήτ' απρεπής διένεξη στα μέλη. Μ' αυτόν, στον εαυτό του ίσος παντού κι εντελώς δίχως πέρας, χαίρεται ο Σφαίρος ο κυκλοτερής τη μοναξιά τους που κυκλικά τον περιζώνει. Ούτε απ' τη ράχη του δύο κλάδοι εκτινάσσονται, ούτε και πόδια, γόνατα ή γενετήσια μέλη, αλλ' ήταν σφαίρα κι ίσος (από παντού) στον εαυτό του..." (
Περί φύσεως 27-29)
Για τον Εμπεδοκλή ο Σφαίρος φαίνεται να είναι ένα είδος κοσμογονικού κέντρου, ένα είδος χάους, που μέσα του περικλείει όλους τους νόμους και τους συντελεστές της Δημιουργίας. Δεν υπάρχει κίνηση αλλά μακάρια ευδαιμονία.
Και συνεχίζει:
" Διπλό λόγο θα πω: Άλλοτε το ένα αυξάνει, ώστε να υπάρχει μόνο αυτό από τα πολλά, άλλοτε πάλι διαχωρίζεται, ώστε πολλά να είναι από το ένα, κι η γέννα των θνητών διπλή, διπλός και ο αφανισμός τους..." (
Περί φύσεως 17)
Σε κάποια στιγμή όμως η ισορροπία αυτή διασπάται και τότε εκδηλώνονται οι νόμοι, μία κεντρομόλος δύναμη από τη μία:
η Φιλότητα, η Αγάπη, η Στοργή και η Αρμονία, και μία φυγόκεντρος δύναμη από την άλλη: το Νείκος, η Διχόνοια, το Μίσος. Η Φιλότητα ενοποιεί τον κόσμο προς το ΕΝΑ ενώ το Νείκος μετατρέπει την ενότητα σε πολλαπλότητα, σε επικράτηση του κακού και της δυσαρμονίας. Αποτέλεσμα της αντίδρασης των δύο αυτών πρωταρχικών νόμων είναι η διαδοχική εκδήλωση των τεσσάρων στοιχείων από τη χαώδη κατάσταση του Σφαίρου, της γέννησης του κόσμου και των δημιουργημάτων του.
Επίσης υποστήριζε ότι η γη περιβάλλεται από Πυρ, που είναι ο πραγματικός ήλιος τον οποίο όμως οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν. Ο ήλιος που φαίνεται είναι απλώς ένας κρύσταλλος, ο οποίος αντανακλά προς εμάς το φως και τη θερμοκρασία που δέχεται από
τον πραγματικό ήλιο (τον σκοτεινό και απόκρυφο). Και με τα άστρα έλεγε ακόμη ότι συμβαίνει το ίδιο, μερικά αντανακλούν φως και άλλα εκπέμπουν. Πολλοί τον θεωρούσαν μάλιστα τρελό επειδή πίστευε ότι το φως ταξιδεύει και μάλιστα με πολύ μεγάλη ταχύτητα.
Ο θεός για τον Εμπεδοκλή είναι νους. Ένας νους ιερός, άγιος και τόσο μεγαλειώδης και διαφορετικός από τον ανθρώπινο, ώστε να μην είναι δυνατόν να νοηθεί και προπάντων να εκφραστεί μέσα από σχήματα ανθρώπινης γλώσσας, αφού είναι αθέσφατος.
Αυτές ήταν μερικές από τις κύριες ιδέες αυτού του "Μεγάλου" μάγου-φιλοσόφου, κάποιες από
τις οποίες επιβεβαιώνει η σύγχρονη επιστημονική αναζήτηση του κόσμου μας, ενώ κάποιες άλλες θα περιμένουν μάλλον υπομονετικά να καρποφορήσουν σε καλύτερες συνθήκες και σε καλύτερες εποχές.

3 σχόλια:

Σείριος είπε...

Υπάρχουν αντικρουόμενες εκδοχές για τον θάνατο του Εμπεδοκλέους, αλλά και μυστηριώδεις.

Ο Ιππόβοτος αναφέρει πως, προχώρησε προς την Αίτνα και μόλις έφτασε πλησίασε στους κρατήρες της φωτιάς και εξαφανίστηκε, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει τη φήμη του ότι είχε γίνει θεός (κατ' άλλους για να συναντήσει την πραγματική φύση και να γίνει και ο ίδιος φωτιά).

Άλλοι είπαν ότι, ναι μεν έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου της Αίτνας, αλλά επειδή μελετώντας το ηφαίστειο, και πλησιάζοντας επικίνδυνα κοντά, έπεσε μέσα.
Επομένως ατύχημα.

Αυτή η εκδοχή του θανάτου του ασχέτως αν ήταν ατύχημα η εσκεμμένη ενέργεια, στηρίχτηκε σε αυτό που και σήμερα λένε οι ξεναγοί στους τουρίστες που επισκέπτονται την Αίτνα.
Ότι δηλαδή αφού ο Εμπεδοκλής έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου, αργότερα η λαβα πέταξε έξω τα χάλκινα σανδάλια του.

Κατά πόσο αυτό είναι εφικτό να γίνει, αν υπολογίσει κανείς την θερμοκρασία της λάβας, είναι δύσκολο να ειπωθεί.
Μάλλον μοιάζει ανέφικτο να έμεινε κάτι από τα σανδάλια του έστω και χάλκινα και να πετάχτηκαν έξω.

Η επόμενη εκδοχή του θανάτου του Εμπεδοκλέους είναι μυστηριώδης. Ο Διογένης ο Λαέρτιος στο βιβλίο του («Βίοι Φιλόσοφων» 8,67) μας διηγείται: Αφού ανέστησε την Πανθείαν, η οποία δεν ανέπνεε και ήταν νεκρή για 30 ημέρες, πρόσφερε θυσία στους θεούς μαζί με φίλους του και τον μαθητή του Παυσανία. Μετά την θυσία, οι υπόλοιποι αποτραβήχτηκαν να αναπαυτούν, ενώ ο Εμπεδοκλής παρέμεινε δίπλα στον βωμό για να διανυκτερεύσει.
Όταν σηκώθηκαν το πρωί, ήταν ο μόνος που έλειπε. Άρχισαν να τον αναζητούν και οι δούλοι που ρωτήθηκαν έλεγαν πως δεν γνωρίζουν τίποτε.
Ένας τότε είπε ότι τα μεσάνυχτα ακούστηκε βροντώδης φωνή που καλούσε τον Εμπεδοκλή. Τότε σηκώθηκε και είδε ουράνιο φως και φεγγος λαμπάδων (μεγάλη λάμψη).

«…των οικετών τις έφη μέσων νυκτών φωνής υπερμεγέθους ακούσαι προσκαλουμένης Εμπεδοκλέα, είτα εξαναστάς εωρακέναι φως ουράνιον και λαμπάδων φέγγος, άλλο δε μηδέν…»

Για κάποιους πάλι… ένα πύρινο άρμα ήρθε από τον ουρανό και τον πήρε.

Έτσι εξαφανίστηκε ο Εμπεδοκλής. Η ανάληψη του Εμπεδοκλή στους ουρανούς πραγματοποιήθηκε κάπου στην Πελοπόννησο.

Δεν είμαστε σε θέση να πούμε με βεβαιότητα τι από τα δυο συνέβη. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι συμπολίτες του τον είχαν εξορίσει και αν και ζήτησε την άδεια να επανέλθει δεν του το επέτρεψαν.

Γεγονός που θέτει μάλλον υπό αμφισβήτηση την εκδοχή να έπεσε στην Αίτνα.

Ανώνυμος είπε...

Πολύ ωραία ανάρτηση. Ντρέπομαι αλλά αγνοούσα τέλειως τον Εμπεδοκλή.
Α.

ΟΡΦΕΑΣ είπε...

ΔΥΣΤΙΧΟΣ ΚΑΙ ΕΓΩ ΤΩΝ ΑΓΝΟΟΥΣΑ!!! ΑΛΛΑ ΤΙ ΝΑ ΠΩ ,ΝΡΕΠΟΜΕ;. ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΠΩ, ΠΩΣ ΛΙΓΟ..... ΔΙΟΤΙ ΖΟΥΣΑ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩΝΑ ΣΕ ΕΝΑ ΕΒΡΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ.ΠΑΝΤΩΣ ΕΙΣΤΕ ΑΞΙΟΙ

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Αρχειοθήκη ιστολογίου