ΚΑΠΟΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΩΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ, ΕΔΩΣΕ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ, ΚΑΙ ΕΠΟΜEΝΩΣ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΑ – ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ

“Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις”, μας λέει ο Αντισθένης. Ονομάτων επίσκεψις σημαίνει η έρευνα των λέξεων. Οι λέξεις εκτός από την ορθογραφία, μεταφέρουν και την ιστορία τους. Είναι ομιλούσες. Ονόματα = λέξεις και λέξεις = γλώσσα. Σύμφωνα λοιπόν με τον Πλάτωνα, ή καλύτερη εξήγηση είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού μας έδωσε την γλώσσα.

Η αναφορά αυτή στον Κρατύλο του Πλάτωνος απαντάται σε δύο κομβικά σημεία του διαλόγου, όπου διατυπώνεται η ιδέα ότι η γλώσσα και τα ονόματα δεν φτιάχτηκαν από τυχαίους ανθρώπους, αλλά από ανώτερους ειδικούς δημιουργούς ή ακόμα και από θεούς.

Ο Σωκράτης εξηγεί στον Ερμογένη ότι το όνομα είναι ένα εργαλείο (ὄργανον) για τη διδασκαλία και τον διαχωρισμό της ουσίας των πραγμάτων και καταλήγει ότι, όπως δεν μπορεί ο καθένας να φτιάξει ένα καλό εργαλείο (π.χ. ο καθένας δεν είναι ξυλουργός ή σιδεράς), έτσι και τα ονόματα (=λέξεις) δεν τα φτιάχνει ένας τυχαίος άνθρωπος:

ΣΩ. Ούκ άρα παντός ανδρός, ώ Έρμόγενες, όνομα θέσθαι [εστίν] αλλά τίνος ονοματονργού· ούτος δ' εστίν, ώς έοικεν, ό νομοθέτης, ός δή τών δημιουργών σπανιότατος εν άνθρώποις γίγνεται. (389d-390a)

Απόδοσις: Επομένως 'Ερμογένη, δεν είναι δουλειά κάθε ανθρώπου να βάζει το όνομα, άλλα κάποιου δημιουργού ονομάτων. Κι αυτός, καθώς φαίνεται, ο νομοθέτης είναι από όλους τους ανθρώπους ο πιο σπάνιος στον κόσμο.

Η γλώσσα δημιουργήθηκε από τον νομοθέτη ή ονοματουργό, ο οποίος περιγράφεται ως ο πιο σπάνιος και ειδικός δημιουργός ανάμεσα στους ανθρώπους, που αποτυπώνει τη φύση των πραγμάτων στους φθόγγους.

Στο 438c του διαλόγου, ο Σωκράτης πιέζει τον Κρατύλο με το εξής ερώτημα: «Αν οι άνθρωποι έφτιαξαν τα πρώτα ονόματα για να γνωρίσουν τα πράγματα, πώς γνώριζαν τα πράγματα πριν υπάρξουν τα ονόματα;»

Ο Κρατύλος, για να ξεπεράσει το παράδοξο, επικαλείται μια ανώτερη, θεϊκή δύναμη:

KP. Οϊμαι μεν εγώ τον άληθέστατον λόγον περί τούτων εϊναι, ώ Σώκρατες, μείζω τινά δύναμιν εϊναι ή ανθρωπείαν τήν θεμένην τα πρώτα ονόματα τοις πράγμασιν, ώστε άναγκαϊον είναι αυτά ορθώς έχειν (438c).

Απόδοσις: Εγώ νομίζω, Σωκράτη, ότι ή καλύτερη εξήγηση ως προς αυτά είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού έδωσε τα πρώτα ονόματα, και επομένως αυτά είναι ορθά.

Η ονοματοθεσία ήταν έργο ανώτερο της ανθρώπινης φύσης, θεϊκό, κι έτσι τα πρώτα ονόματα κατασκευάστηκαν ορθά και αλάνθαστα. Μεταξύ 397c και 398a, αναφέρονται οι παλαιοί «χρυσοί άνθρωποι» οι σοφοί δαήμονες ως εκείνοι που έδωσαν τα αρχικά ονόματα, επειδή ήταν ανώτεροι σε σοφία άγιοι δαίμονες της Γης, αγαθοί, αρωγοί, φύλακες των θνητών.

Εσπουδάσθαι γάρ ενταύθα μάλιστα πρέπει τήν θέσιν τών ονομάτων ίσως δ' ένια αυτών καί ύπο θειοτέρας δυνάμεως ή τής τών ανθρώπων ετέθη. (397c)

Απόδοσις: Γιατί εδώ κυρίως πρέπει να εξετάσουμε με προσοχή τη θέση των ονομάτων, ίσως μερικά απ' αυτά να δόθηκαν από κάποια πιό θεϊκή δύναμη παρά από την ανθρώπινη. Και απαντά ο Ερμoγένης: “Μου φαίνεται ότι έχεις δίκιο, Σωκράτη”.

ΣΩ. Ξέρεις λοιπόν ποιοι είναι οι δαίμονες, κατά τον Ησίοδο;

ΕΡΜ. Δέν ξέρω.

ΣΩ. Δέν ξέρεις ούτε ότι λέει ότι στην αρχή γεννήθηκε το χρυσό γένος των ανθρώπων;

ΕPM. Μάλιστα, αυτό το ξέρω.

ΣΩ. Λέει λοιπόν γι' αυτό: «'Αφ' ότου ή μοίρα σκέπασε αυτό το γένος, τους καλούμε: οι άγιοι δαίμονες τής γης, αγαθοί, αρωγοί, φύλακες των θνητών (έσθλοί, άλεξίκακοι, φύλακες θνητών ανθρώπων) - ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ 398a.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

----------------------------------

Σχετικές Αναρτήσεις από το έργο του ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ