Πώς γεννήθηκε η σύγχυση με τον Αχιλλέα
Σύμφωνα με τον χρησμό, ο πρώτος Αχαιός που θα πατούσε το πόδι του στο έδαφος της Τροίας θα σκοτωνόταν. Όταν έφτασαν τα πλοία, ο Οδυσσέας, γνωρίζοντας τον χρησμό, πέταξε την ασπίδα του στην ακτή και πάτησε επάνω της, ώστε να μη θεωρηθεί ότι πάτησε πρώτος στο έδαφος. Ο Πρωτεσίλαος πήδηξε αμέσως μετά από το πλοίο του και πάτησε πρώτος πραγματικά το χώμα της Τροίας, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί, όπως προέλεγε ο χρησμός. Ένα κλασικό παράδειγμα της πονηριάς του Οδυσσέα και της μοιραίας εκπλήρωσης του χρησμού.
Το επεισόδιο δεν περιγράφεται στην Ιλιάδα του Ομήρου. Αναφέρεται σε μεταγενέστερες επικές και μυθογραφικές πηγές του Τρωικού Κύκλου. Στα αρχαϊκά Κύπρια Έπη, ο Πρωτεσίλαος παρουσιάζεται ως ένας αγνός, γενναίος και ορμητικός ήρωας που απλώς αψηφά τον κίνδυνο και τον χρησμό, επιλέγοντας συνειδητά να βγει πρώτος στην ακτή για να κερδίσει αιώνια δόξα, γνωρίζοντας το τίμημα. Η μεταγενέστερη παράδοση πρόσθεσε το στοιχείο της ασπίδας για να τονίσει ακόμη περισσότερο την αντίθεση ανάμεσα στην «πολυμήχανη» πονηριά του Οδυσσέα και την ορμητική φιλοπατρία του Πρωτεσίλαου.
Το τέχνασμα του Οδυσσέα με την ασπίδα το γνωρίζουμε κυρίως από μεταγενέστερες λατινικές πηγές και σχολιαστές της ύστερης Αρχαιότητας και του Βυζαντίου, καθώς δεν σώζεται σε παλαιότερα έπη (Κύπρια Έπη). Οι βασικές πηγές από τις οποίες αντλούμε τις πληροφορίες είναι:
O Ρωμαίος μυθογράφος Υγίνος (1ος / 2ος αι.) που είναι η πιο καθαρή και διάσημη πηγή για το περιστατικό. Αναφέρει ρητά ότι ο Οδυσσέας, γνωρίζοντας τον χρησμό, πέταξε την ασπίδα του στην ακτή και πήδηξε πάνω της. Ο Πρωτεσίλαος, βλέποντάς τον, νόμιζε ότι ο Οδυσσέας είχε πατήσει πρώτος στο έδαφος της Τροίας, με αποτέλεσμα να παρασυρθεί, να πηδήξει απευθείας στο χώμα και να σκοτωθεί.
Ο Γαλάτης - Ρωμαίος ποιητής Αυσόνιος (4ος αι.) έγραψε ένα επιτύμβιο ποίημα για τον Πρωτεσίλαο, στο οποίο αναφέρει ξεκάθαρα το τέχνασμα του Οδυσσέα με την ασπίδα.
Ο λόγιος και γραμματικός του Βυζαντίου Ιωάννης Τζέτζης (Σχόλια στον Λυκόφρονα) (12ος αιώνας) διασώζει στα εκτενή σχόλιά του παλαιότερες μυθογραφικές παραδόσεις που έχουν χαθεί. Περιγράφει αναλυτικά πώς ο πολυμήχανος Οδυσσέας χρησιμοποίησε την εξυπνάδα του και παρέκαμψε τον χρησμό.
Γιατί συγχέεται η πράξη αυτή του Οδυσσέα, με τον Αχιλλέα;
Η σύγχυση ανάμεσα στον Οδυσσέα και τον Αχιλλέα ως προς το επεισόδιο με την ασπίδα δεν είναι Αρχαία, αλλά νεότερη, παιδαγωγική και αφηγηματική. Οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η μητέρα του Αχιλλέα, η Θέτιδα, ήταν εκείνη που έδωσε την αρχική προειδοποίηση για τον χρησμό, ενώ παράλληλα η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί το πιο διάσημο όπλο ολόκληρης της Ελληνικής Μυθολογίας.
Σε μεταγενέστερη τέχνη και σχολικά βοηθήματα υπάρχει σύγχυση από εικονογραφία και παραφράσεις. Η σκηνή της απόβασης συχνά δείχνει τον Αχιλλέα σε περίοπτη θέση, χωρίς να αποσαφηνίζεται ποιος πατά πρώτος. Αυτό ευνόησε τη λανθασμένη ταύτιση.
Καμία Αρχαία πηγή δεν αποδίδει την πράξη της ασπίδας στον Αχιλλέα. Ο Αχιλλέας αναφέρεται ως ο κορυφαίος ήρωας. Ο ρόλος του είναι καθαρά πολεμικός. Γνωρίζει τη μοίρα του και δεν την αποφεύγει με τεχνάσματα. Η μεγαλοσύνη του έγκειται στην αποδοχή, όχι στην παράκαμψη. Αυτό είναι το δομικό στοιχείο του χαρακτήρα του. Ο Αχιλλέας μπαίνει στη μάχη ως ο απόλυτος πολεμιστής και δεν ξεγελά χρησμούς. Τους εκπληρώνει.
https://www.theoi.com , https://topostext.org , https://www.historiascripta.org , https://www.facebook.com/groups/ , wikipedia/Protesilaus , wikipedia/ΚύπριαΈπη , wikipedia/Odysseus
Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)
















