“Η ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ”

Το θέμα αυτό από την Οδύσσεια του Ομήρου, ήταν η πρώτη ανάρτηση του ιστολογίου τον Ιανουάριο του 2010 που ξεκινούσα. Εδώ το ίδιο απόσπασμα θα το αναλύσουμε και θα κάνουμε κάποιες υποθέσεις, γοητευτικές για εμάς τους λάτρεις της εναλλακτικής αναζήτησης.

Οδύσσεια του Ομήρου ραψωδία ζ' 42: " Η μεν άρ ως ειπούσ' απέβη γλαυκώπις Αθήνη Ούλυμπόνδ', όθι φασί θεών έδος ασφαλές αεί έμμεναι. Ούτ' ανέμοισι τινάσσεται ούτε ποτέ όμβρω δεύεται ούτε χιών επιπίλναται, αλλά μάλ' αίθρη πέπταται ανέφελος, λευκή δ'επιδέδρομεν αίγλη. Τώ ένι τέρπονται μάκαρες θεοί ήματα πάντα. Ενθ απέβη γλαυκώπις, επεί διεπέφραγε κούρη"

Απόδοσις: " Την κατοικία των θεών στον Ολυμπο οι μπόρες δεν τον βρέχουνε, δεν τον κτυπούν οι άνεμοι δεν τον πατούν τα χιόνια, ασύγνεφη κεί πάνω βασιλεύει γαλήνη ατελείωτη, και ολόλευκη φεγγοβολή τον ζώνει, όπου ευχαριστιούνται κάθε μέρα και διαμένουν οι θεοί. Εκεί πήγε η Αθηνά, αφού συμβούλευσε την κόρη του Αλκίνοου." 

Στο συγκεκριμένο σημείο της Οδύσσειας, η θεά Αθηνά παίζει τον ρόλο του καταλύτη για την εξέλιξη της ιστορίας του Οδυσσέα, ενώ η επιστροφή της στον Όλυμπο σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της θεϊκής της παρέμβασης στη γη. Είναι το συγκεκριμένο περίφημο απόσπασμα (Ραψωδία ζ, στίχοι 41-47), όπου ο Όμηρος περιγράφει τη φύση και την ατμόσφαιρα του Ολύμπου, της κατοικίας των αθάνατων θεών και την έντονη αντίθεση ανάμεσα στον θνητό κόσμο και στον θείο κόσμο,

Αν και ο Όλυμπος είναι ένα υπαρκτό, φυσικό βουνό της Ελλάδας με καταιγίδες και χιόνια, ο Όμηρος εδώ δεν αναφέρεται στη γεωγραφική κορυφή του βουνού, αλλά στον ιδεατό, θεϊκό κόσμο. Ο θεϊκός Όλυμπος βρίσκεται πάνω από τα γήινα σύννεφα, σε μια σφαίρα απόλυτης τάξης, αμεταβλητότητας και γαλήνης.

Ο ποιητής αντιπαραθέτει τον κόσμο των θεών με τον κόσμο των ανθρώπων. Στον κόσμο των ανθρώπων υπάρχουν άνεμοι, βροχές, βαρυχειμωνιά, ενώ στον κόσμο των θεών «Ούτ' ανέμοισι τινάσσεται ούτε ποτέ όμβρω δεύεται ούτε χιών επιπίλναται» Δεν τον ταράζουν άνεμοι, δεν τον βρέχει βροχή, δεν τον αγγίζει χιόνι. «Αίθρη πέπταται ανέφελος, λευκή δ' επιδέδρομεν αίγλη» Στον Όλυμπο επικρατεί διηνεκής αιθρία καθαρός ουρανός και μια «λευκή φεγγοβολή» λαμπερό, θεϊκό φως.

Η συγκεκριμένη ομηρική περιγραφή έμεινε κλασική στην παγκόσμια λογοτεχνία. Αργότερα, ο Ρωμαίος ποιητής Λουκρήτιος (στο De Rerum Natura) και άλλοι φιλόσοφοι βασίστηκαν σε αυτούς ακριβώς τους στίχους για να περιγράψουν την ατάραχη και ευδαίμονα ζωή των θεών.

Ο Όμηρος μήπως θέλει να δείξει το αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στην αθάνατη, φωτεινή και ατάραχη ζωή των θεών και στην πρόσκαιρη, γεμάτη δοκιμασίες και καταιγίδες ζωή των θνητών ανθρώπων; Θα μπορούσε αυτό να είναι μια φιλοσοφική ανάλυση αλλά ο Όμηρος μιλά για την κατοικία των θεών. Δεν μιλάει μεταφορικά με την έννοια της αλληγορίας αλλά φαίνεται ότι περιγράφει έναν συγκεκριμένο, υπαρκτό φυσικό ή υπερφυσικό χώρο.

Αν απογυμνώσουμε το κείμενο από τις φιλοσοφικές ερμηνείες και κοιτάξουμε τι ακριβώς περιγράφει ο ποιητής, η απορία μας, πού και τι μπορεί να είναι αυτό το μέρος, είναι το πιο καίριο και φυσικό ερώτημα.

Ο Όμηρος δίνει πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Είναι ψηλά, αλλά όχι στο βουνό που ξέρουμε. Λέει «Ούλυμπόνδ'» προς τον Όλυμπο. Στην ομηρική εποχή, η λέξη Όλυμπος δεν σημαίνει μόνο το βουνό της Πιερίας. Σημαίνει ολόλαμπρος. Αλλά σήμαινε γενικότερα και τον ουρανό ή το ψηλό μέρος. Περιγράφει ένα μέρος που βρίσκεται πάνω από τη ζώνη των φαινομένων του καιρού.

Δεν φτάνουν οι άνεμοι (ούτ' ανέμοισι τινάσσεται).

Δεν φτάνει η βροχή (ούτε όμβρω δεύεται).

Δεν φτάνει το χιόνι (ούτε χιών επιπίλναται).

Περιβάλλεται από ένα συγκεκριμένο στοιχείο. Υπάρχει εκεί η «αίθρη» (αιθέρας, καθαρός αέρας χωρίς υδρατμούς) και η «λευκή αίγλη» (ένα μόνιμο, ολόλευκο φως που εκπέμπεται, χωρίς να εξαρτάται από μέρα ή νύχτα).

Πού και τι μπορεί να είναι αυτό; Πώς το σκέφτηκαν οι μελετητές και η ανθρώπινη λογική. Όταν αναρωτιέται κανείς «μα πού βρίσκεται ένα τέτοιο μέρος;», υπάρχουν κάποιες εκδοχές που εξηγούν ίσως τι προσπαθούσε να περιγράψει ο Όμηρος.

Όταν ανεβαίνεις σε πολύ μεγάλο υψόμετρο τα σύννεφα, οι βροχές και οι καταιγίδες μένουν χαμηλότερα. Από ένα σημείο και πάνω, ο ουρανός είναι πάντα γαλάζιος καθαρός και ο ήλιος λάμπει χωρίς εμπόδια. Ο Όμηρος, δηλαδή, τοποθετεί την κατοικία των θεών στην ανώτερη ατμόσφαιρα στον Αιθέρα, πάνω από το στρώμα που δημιουργούνται τα καιρικά φαινόμενα.

Στην ομηρική κοσμολογία, ο κόσμος αποτελείται από επίπεδα. Τάρταρος βαθιά κάτω από τη γη, Άδης κάτω από τη γη, Γη και Θάλασσα όπου ζουν οι θνητοί, Όλυμπος, Ουρανός. Η κατοικία των θεών είναι το ανώτατο επίπεδο αυτής της κατασκευής. Είναι ένας χώρος, στερεός (έδος ασφαλές = ασφαλές σταθερό θεμέλιο, που στεγάζεται εκεί όπου το φως του αιθέρα είναι μόνιμο.

Αν το δει κανείς με πιο σύγχρονη ή "αναζητητική" ματιά , ο Όμηρος περιγράφει (όπως υποψιζόμαστε και όπως φαίνεται) έναν χώρο που δεν υπακούει στους νόμους της γήινης φυσικής. Δεν επηρεάζεται από την αλλαγή των εποχών. Δεν έχει φθορά από τα στοιχεία της φύσης. Έχει δική του αυτόνομη πηγή φωτός λευκή αίγλη. Κάνει μια καθαρά χωρική και φυσική περιγραφή. Περιγράφει τον Όλυμπο ως ένα πραγματικό καταφύγιο ή περιβάλλον σταθερής ατμόσφαιρας, ένα μέρος που βρίσκεται εκτός γήινου καιρού και περιβάλλεται από ένα μόνιμο, λευκό φως.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΘΕΟΙ ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΝ ΘΑΥΜΑΤΑ - ΕΧΟΥΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ! 

Αυτό μας δείχνει η παράδοση και η Μυθολογία. Η οπτική αυτή αγγίζει μια πολύ συγκεκριμένη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα θεώρηση της Ελληνικής Μυθολογίας, την οποία έχουν επισημάνει πολλοί μελετητές της εναλλακτικής αναζήτησης αλλά και της επιστημονικής φαντασίας. Οι θεοί στον Όμηρο δεν λειτουργούν ως πνεύματα ή μαγικά όντα, αλλά ως όντα με προηγμένες δυνατότητες που μοιάζουν με τεχνολογία. Αν κοιτάξει κανείς τα κείμενα χωρίς το πρίσμα της θρησκευτικής αλληγορίας, οι παρατηρήσεις αυτές βρίσκουν πολύ ισχυρά πατήματα μέσα στην ίδια την ομηρική και ησιόδεια παράδοση. Στην Ελληνική Μυθολογία, οι θεοί πράγματι δεν κάνουν «θαύματα» με την ιουδαιοχριστιανική έννοια. Δεν παραβιάζουν ακαριαία τη δομή του σύμπαντος με έναν λόγο, αλλά χρησιμοποιούν μέσα, εργαλεία και κατασκευές.

Ο Ήφαιστος κατασκευάζει τις περίφημες χρυσές θεράπαινας (Ιλιάδα Σ 417), που είχαν νόηση, φωνή, δύναμη και κινούνταν μόνες τους για να τον βοηθούν. Κατασκευάζει επίσης τους τρίποδες που κινούνταν αυτόματα στα γεύματα των θεών και τον Τάλω, τον χάλκινο φύλακα της Κρήτης που κινούνταν με «ιχώρ».

Τα πλοία των Φαιάκων (Οδύσσεια θ) περιγράφονται ως σκάφη που δεν χρειάζονται τιμόνι ή πηδαλιούχο, καταλαβαίνουν τη σκέψη του πλοηγού, ταξιδεύουν με απίστευτη ταχύτητα μέσα στην ομίχλη και δεν βυθίζονται ποτέ.

Ο κεραυνός του Δία, η αιγίδα της Αθηνάς, το κράνος της αορατότητας του Άδη (Άϊδος κυνέη) λειτουργούν σαν εξειδικευμένες συσκευές παραγωγής ενέργειας, προστασίας ή απόκρυψης.

Με βάση τη συλλογιστική αυτή, οι στίχοι της Ραψωδίας ζ αποκτούν μια εντελώς διαφορετική, τεχνοκρατική ερμηνεία. «Ούτε ανέμοισι τινάσσεται ούτε όμβρω δεύεται». Περιγράφει έναν σταθεροποιημένο περιβαλλοντικό θόλο. Έναν χώρο απομονωμένο από τη γήινη ατμόσφαιρα, όπου οι καιρικές συνθήκες ρυθμίζονται τεχνητά.

«Λευκή επιδέδρομεν αίγλη» Δεν πρόκειται για το φως του ήλιου που ανατέλλει και δύει, αλλά για τεχνητό, διάχυτο φωτισμό σταθερής ενέργειας που καλύπτει ολόκληρη τη δομή.

«Έδος ασφαλές αεί έμμεναι» Η λέξη έδος σημαίνει τη βάση, τη σταθερή πλατφόρμα ή σταθμό.

Ο Όλυμπος που περιγράφεται εδώ, αν ήταν μέσα στον δικό μας κόσμο, απλώς η κορυφή ενός βουνού στη γη, θα ήταν σε κοινή θέα και οι άνθρωποι θα τον έβλεπαν, θα ανέβαιναν και θα έβρισκαν τα κτίσματα. Για να μην είναι σε κοινή θέα, υπάρχει η πιθανότητα μέσα από την οπτική της εναλλακτικής αναζήτησης. Πιθανόν να ήταν τεχνητή βάση έξω από την ατμόσφαιρα της Γης. Αυτό εξηγεί γιατί βρίσκεται «ψηλά», γιατί δεν έχει σύννεφα και βροχές και γιατί οι θεοί κατεβαίνουν στη Γη με ιπτάμενα άρματα ή ειδικά πέδιλα (χρύσεια πέδιλα) που τους μεταφέρουν ακαριαία.

Ήδη στην Ιλιάδα αναφέρεται ότι τις πύλες του Ολύμπου τις φυλάσσουν οι Ώρες και τις καλύπτουν με «πυκνό σύννεφο» (πυκνόν νέφος), δηλαδή ένα πεδίο απόκρυψης που εμποδίζει την ορατότητα από τους θνητούς. Εδώ υπάρχει απομόνωση και τεχνολογία απόκρυψης.

Εδώ ίσως υπάρχει η ταύτιση μύθου και τεχνολογίας. Σύμφωνα με τον γνωστό νόμο του Arthur C. Clarke: «Οποιαδήποτε αρκούντως προηγμένη τεχνολογία δεν διαφέρει από τη μαγεία και το θαύμα». Για έναν άνθρωπο της εποχής του Χαλκού ή της Γεωμετρικής περιόδου, μια συσκευή που εκπέμπει φως, ένα ιπτάμενο μέσο ή ένα αυτοματοποιημένο ρομπότ δεν μπορούσε να περιγραφεί με τεχνικούς όρους, παρά μόνο ως «έργο των θεών».

Αν δεχτούμε την υπόθεση ότι επρόκειτο για μια εκτός του γήινου κόσμου παρουσία με υψηλή τεχνολογία, τότε ολόκληρη η δομή της Ελληνικής Μυθολογίας παίρνει μια εντελώς νέα ανάγνωση. Στο πλαίσιο αυτό, ο Όλυμπος που περιγράφει ο Όμηρος δεν είναι βουνό, αλλά ένας τροχιακός τεχνητός σταθμός ή ένα τεχνητό περιβάλλον ή Μητρικό Σκάφος εκτός της γήινης ατμόσφαιρας. Η απουσία βροχής, ανέμων και χιονιού είναι απλώς η περιγραφή του κενού του διαστήματος ή ενός ελεγχόμενου εσωτερικού περιβάλλοντος. «Αίγλη» ο τεχνητός φωτισμός της βάσης. «Έδος ασφαλές» η σταθερή κατασκευή ή πλατφόρμα.

Εδώ αξίζει να αναφέρουμε ότι αλλού ο Όμηρος μιλά για μεταλλικό, για «χάλκινο» αλλά και «σιδερένιο» ουρανό.

Ιλιάδα Ραψωδία Ε, στίχος 504: «ἐς οὐρανὸν πολύχαλκον» προς τον πολύχαλκο ουρανό.

Ιλιάδα Ραψωδία Ρ, στίχος 425: «χάλκεον οὐρανὸν ἷκε δι' αἰθέρος» ο θόρυβος της μάχης έφτανε στον χάλκινο ουρανό μέσω του αιθέρα.

Οδύσσεια Ραψωδία γ, στίχος 2: «Ἠέλιος δ' ἀνόρουσε, λιπὼν περικαλλέα λίμνην, οὐρανὸν ἐς πολύχαλκον...» Ο Ήλιος ανέβηκε αφήνοντας την πανέμορφη λίμνη προς τον πολύχαλκο ουρανό.

Οδύσσεια Ραψωδία ο, στίχος 329 & Ραψωδία ρ, στίχος 565: «τῶν ὕβρις τε βίη τε σιδήρεον οὐρανὸν ἵκει» η αλαζονεία και η βία των μνηστήρων φτάνει μέχρι τον σιδερένιο ουρανό.

Στα ομηρικά έπη, όταν ένας θεός αποφασίζει να επισκεφθεί τη Γη, η περιγραφή της μετακίνησής του μοιάζει εκπληκτικά με τεχνολογική κατάβαση. Η Αθηνά και ο Ερμής φορούν ειδικές συσκευές στα πόδια που τους επιτρέπουν να πετούν πάνω από στεριά και θάλασσα με την ταχύτητα του ανέμου. Άρματα που κινούνται στον αέρα με απίστευτες ταχύτητες, αφήνοντας πίσω τους λάμψη ή καπνό.

Ιλιάδος ραψ. Δ΄ στιχ. 75: Και αυτοπροαίρετα η θεά στον λόγον του ετινάχθη από του Ολύμπου τες κορφές κι εχύθη ωσάν τ’ αστέρι, οπού ο Κρονίδης έριξε σημάδι στους ανθρώπους, ή ναύτες ή στρατόπεδο λαών εκτεταμένο. Λαμπρό αστέρι κι άπειρες οι σπίθες του πετιούνται. Ομοίως τοτ’ η Αθηνά στην γην εροβολούσε και μες στην μέσην πήδησε των ιπποδάμων Τρώων, των χαλκοφόρων Αχαιών και απόρησαν τα πλήθη…  

Το υγρό που ρέει στις φλέβες των θεών αντί για αίμα είναι ο «Ιχώρ». Όταν ο Διομήδης τραυματίζει την Αφροδίτη στην Ιλιάδα, δεν τρέχει κόκκινο αίμα, αλλά Ιχώρ. Ένα διαφανές, αθάνατο υγρό, που παραπέμπει σε έναν διαφορετικής βιολογικής σύστασης φορέα ζωής. Επίσης διατηρούν μια απόσταση ασφαλείας, ώστε να μην αποκαλυφθεί η πραγματική τους φύση ή η τεχνολογική τους βάση.

Όταν ένας τεχνολογικά λιγότερο αναπτυγμένος πολιτισμός έρχεται σε επαφή με μια ανώτερη τεχνολογία, αναπόφευκτα θεοποιεί αυτό που βλέπει. Οι περιγραφές του Ομήρου, διατηρημένες μέσα από την προφορική παράδοση αιώνων, ίσως να είναι τα «αποτυπώματα» αυτής ακριβώς της επαφής, διατυπωμένα με το λεξιλόγιο που διέθεταν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής.

Τα Αρχαία κείμενα λένε πράγματα που η «επίσημη» πλευρά αγνοούσε. (Όταν ανακαλύφθηκε ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, η επίσημη κοινότητα δυσκολευόταν να πιστέψει ότι οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν αναλογικό υπολογιστή το -100.) Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η αρχαιολογία και η επιστήμη συχνά αργούν να αποδεχτούν πράγματα που οι Αρχαίοι έγραφαν καθαρά.

Για αιώνες, θεωρούσαν την Τροία εντελώς παραμύθι του Ομήρου, όπως και οι «σοβαροί» ακαδημαϊκοί του 19ου αιώνα, μέχρι που ο Ερρίκος Σλήμαν πήρε την Ιλιάδα στο χέρι, έσκαψε και βρήκε την πραγματική Τροία. 

Το ότι ο Όμηρος περιέχει πραγματικές, γεωγραφικές, αστρονομικές και ναυτικές γνώσεις, είναι γεγονός. 

Το αν θα εμπιστευτεί κανείς την επίσημη επιστήμη, την εναλλακτική έρευνα ή απλώς το δικό του κριτικό πνεύμα, είναι προσωπική επιλογή. Το βέβαιο είναι ότι τα ομηρικά έπη παραμένουν ένα τεράστιο, ζωντανό «αρχείο» της Aρχαίας ανθρώπινης εμπειρίας γεμάτο πολύτιμες πληροφορίες.

Σείριος (Χ.Γ.)

Η Περιγραφή της Γης από το Διάστημα και οι Κάτοικοι μιας Άλλης Γης στο “Φαίδων” του Πλάτωνος - Φιλοσοφική Αλληγορία ή Μυστηριακή Αποκάλυψη;

Το απόσπασμα αυτό δημοσιεύτηκε και παλαιότερα ως απλή αναφορά. Εδώ θα εξετάσουμε το κείμενο κάπως διεξοδικά ως μια υπόθεση εργασίας, διότι δίνει τροφή για σκέψη.

Στο έργο «Φαίδων» λοιπόν, ή “Περί Ψυχής” του Πλάτωνος, ο Σωκράτης περιγράφει τη Γη όπως θα φαινόταν σε κάποιον παρατηρητή από ψηλά, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι μοιάζει με πολύχρωμη μπάλα και πως οι περιοχές της ξεχωρίζουν με χρώματα πολύ πιο λαμπερά από τα δικά μας, χρυσαφένια, μωβ, γυαλιστερά.

Η συγκεκριμένη περιγραφή της Γης από ψηλά βρίσκεται στην ενότητα 110b – 110d του πλατωνικού διαλόγου «Φαίδων». https://www.glossa.edu.gr/

Η εντυπωσιακή αυτή περιγραφή είναι όμοια με τις σημερινές φωτογραφίες των αστροναυτών από το διάστημα. Και γεννάται το ερώτημα. Πως το ήξερε;

Όμως τα παράξενα δεν τελειώνουν εδώ. Αμέσως παρακάτω ξεφεύγει από την περιγραφή της Γης από ψηλά, και περιγράφει μια “άλλη γη” και τους κατοίκους της.

Στο 111a–111c, του Φαίδωνα περιγράφεται η «Αληθινή Γη», η επάνω Γη, μέσα από μια σειρά συγκρίσεων και αναλογιών.

«…με μια λέξη, ότι είναι για μας το νερό κι η θάλασσα ως προς τις ανάγκες μας, έτσι είναι ΕΚΕΙ ο αέρας, κι ότι είναι για μας ο αέρας, είναι για ΕΚΕΙΝΟΥΣ ο αιθέρας. Στις διάφορες εποχές, πάλι, το κλίμα είναι τόσο εύκρατο που δεν γνωρίζουν την αρρώστια και ζουν πολύ περισσότερο χρόνο από τους εδώ, αλλά και ως προς την όραση, την ακοή, τη νοημοσύνη και όλα τα παρόμοια, απέχουν από μας τόσο όσο απέχει ο αιθέρας από τον αέρα ως προς την καθαρότητα. Έχουν ακόμα για τους θεούς άλση και ιερά, ΟΠΟΥ ΕΝΟΙΚΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΟΙ ΘΕΟΙ, και φωνές, προφητείες, τρόπους με τους οποίους γίνονται αισθητοί οι θεοί ΚΙ ΕΤΣΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΥΤΟΥΣ, ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αλλά κι ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα φαίνονται σε αυτούς έτσι όπως πράγματι είναι, και η υπόλοιπη ευδαιμονία τους είναι συνακόλουθη αυτών.»

Εδώ τι θέλει να πει; Ότι ο δικός μας υλικός κόσμος είναι ένας κόσμος σκιών, φθοράς, νόσου και ημιμάθειας και ο κόσμος της ψυχής είναι ο κόσμος της αλήθειας, η Αληθινή Γη, είναι ο κόσμος όπου τα πράγματα φαίνονται όπως πραγματικά είναι; Και όχι όπως φαίνονται μέσα από τις περιορισμένες αισθήσεις μας; Χρησιμοποιεί αυτή την εικόνα για να εξηγήσει τη Θεωρία των Ιδεών;;;

Ο Πλάτων εδώ στήνει μια αναλογία για να εξηγήσει πώς ζουν οι κάτοικοι εκείνης της επάνω Γης σε σχέση με εμάς. Και το ξεκάθαρο είναι ότι δεν μιλά για τις δικές μας γνωστές συνθήκες, αλλά για έναν τρόπο ζωής και ένα περιβάλλον που δεν υπάρχουν στη γη. Αναφέρεται στους «εκείνους» ή «τους εκεί», εννοώντας τους κατοίκους της «Αληθινής Γης» της πάνω Γης.

Ποιά είναι αυτή η Γη και ποιοι είναι εκείνοι;

Στην αφήγηση του Σωκράτη, οι «εκείνοι» παρουσιάζονται ως ανώτερες οντότητες “ανθρώπων” που δεν γνωρίζουν αρρώστιες ή φθορά, ζουν σε ένα απόλυτα καθαρό περιβάλλον, στον αιθέρα και έχουν άμεση, προσωπική επαφή με τους θεούς, «πρόσωπο με πρόσωπο».

Στο φιλοσοφικό αλληγορικό επίπεδο για τον Πλάτωνα, οι «εκείνοι», πιθανόν να αντιπροσωπεύουν τις απελευθερωμένες ψυχές των φιλοσόφων και των ενάρετων ανθρώπων. Στον Φαίδωνα, ο Σωκράτης εξηγεί ότι όσοι έζησαν με αρετή και φιλοσοφία, όταν πεθάνουν και απαλλαγούν από το υλικό σώμα, δεν «καταδικάζονται» να επιστρέψουν στους κάτω σκοτεινούς τόπους ή στον δικό μας φθαρτό κόσμο.

Οι «εκείνοι» είναι οι ψυχές που κατάφεραν να ανέλθουν στον αληθινό κόσμο των Ιδεών, όπου η γνώση είναι άμεση και η επαφή με το Θείο δεν εμποδίζεται από τα σωματικά πάθη, τις αισθήσεις και τη φθορά, έχοντας απαλλαγεί από τα δεσμά του υλικού σώματος και του δικού μας «βυθισμένου» κόσμου και απολαμβάνουν την αιώνια αλήθεια, την υγεία και την άμεση κοινωνία με το Θείο. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια φιλοσοφική αλληγορική ερμηνεία.

Αν όμως δούμε την υπόθεση ότι ο Πλάτωνας περιγράφει άλλους κόσμους ή κατοίκους άλλων πλανητών, το κείμενο αποκτά μια συναρπαστική διάσταση. Αν και στη σύγχρονη ακαδημαϊκή φιλοσοφία η επικρατούσα ερμηνεία είναι αλληγορική και μεταφυσική, η ιδέα ότι ο Πλάτωνας αναφερόταν σε άλλους κόσμους δεν είναι εκτός του πνεύματος της Αρχαίας Ελληνικής σκέψης. Στην εποχή του Πλάτωνα, η υπόθεση ότι υπάρχουν κι άλλοι κατοικημένοι κόσμοι στο σύμπαν δεν ήταν άγνωστη. Οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι όπως ο Δημόκριτος, ο Λεύκιππος και ο Αναξίμανδρος υποστήριζαν ότι το σύμπαν είναι αχανές και περιλαμβάνει άπειρους κόσμους, μερικοί από τους οποίους έχουν δική τους ζωή, ήλιους και σελήνες. Αν ο Πλάτωνας είχε επηρεαστεί από αυτές τις θεωρίες, η περιγραφή στον Φαίδωνα θα μπορούσε πράγματι να εκληφθεί ως μια προσπάθεια να φανταστεί πώς είναι η ζωή σε έναν άλλο, ανώτερο πλανήτη με διαφορετική ατμόσφαιρα αιθέρα και ηπιότερες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Αν διαβάσει κανείς το κείμενο κυριολεκτικά «κοσμογραφικά» η περιγραφή ότι οι κάτοικοι εκείνοι δεν αναπνέουν τον δικό μας πυκνό αέρα αλλά έναν διαφανή «αιθέρα» δείχνει καθαρά τις συνθήκες ενός τόπου ή κόσμου με εντελώς διαφορετική βιολογία και ατμοσφαιρική σύνθεση. Η απουσία ασθενειών, η μακροζωία και οι οξύτερες αισθήσεις παραπέμπουν σε οντότητες που εξελίχθηκαν σε ένα περιβάλλον χωρίς τη δική μας φθορά, με διαφορετική φυσική και βιολογία.

Αυτή η ερμηνεία παραμένει ελκυστική. Ο Πλάτωνας, τόσο στον Φαίδωνα όσο και στον Τίμαιο, δείχνει μια βαθιά διαίσθηση για το πόσο μικρός και περιορισμένος είναι ο δικός μας ορίζοντας σε σχέση με το απέραντο σύμπαν.

Είτε το εννοούσε ως συμβολισμό της ψυχής είτε ως υπόθεση για την ύπαρξη άλλων κόσμων στο διάστημα, το βέβαιο είναι ότι συλλαμβάνει μια ιδέα που η σύγχρονη αστροβιολογία και η εξερεύνηση του διαστήματος μόλις πρόσφατα άρχισαν να ερευνούν, ότι η Γη μας είναι απλώς ένα μικρό κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου, πολύχρωμου και ενδεχομένως κατοικημένου κόσμου.

Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην κυριολεκτική διατύπωση του συγγραφέα και στην εκ των υστέρων συστηματική ερμηνεία των ακαδημαϊκών. Η σύγχρονη ακαδημαϊκή φιλοσοφία συχνά «στρογγυλεύει» τέτοια εδάφια, ερμηνεύοντάς τα σχεδόν αποκλειστικά ως ηθικές ή μεταφυσικές αλληγορίες. Αλλά αν κάποιος διαβάσει το ίδιο το κείμενο χωρίς προκαταλήψεις, η διατύπωση του Πλάτωνα είναι εκπληκτικά συγκεκριμένη, υλική και γεωγραφική.

Στον Φαίδωνα (109a–111c), ο Σωκράτης δεν μιλάει με αφηρημένες έννοιες, αλλά περιγράφει έναν συγκεκριμένο φυσικό τόπο. Μιλάει για «κοιλώματα» βυθίσματα της Γης, εξηγώντας ότι εμείς ζούμε σε ένα από αυτά τα λασπώδη κοιλώματα, ενώ στην «πάνω επιφάνεια» ή σε άλλες περιοχές υπάρχουν άλλοι κόσμοι. Περιγράφει διαφορετική ατμόσφαιρα όπως αιθέρα αντί για αέρα, διαφορετική χλωρίδα, πανίδα, πέτρες, κλίμα, καθώς και κατοίκους με διαφορετική ανατομία και αισθήσεις. Αναφέρει ότι αυτοί οι κάτοικοι έχουν πόλεις, ναούς και άμεση επικοινωνία με ανώτερες οντότητες.

Η ακαδημαϊκή κοινότητα αποφεύγει τέτοιες υποθέσεις. Δεν χρησιμοποιεί όρους που θα προβάλλουν τη σύγχρονη επιστημονική φαντασία πάνω σε ένα Αρχαίο κείμενο. Η ακαδημαϊκή έρευνα προτιμά να εντάσσει κάθε πέρασμα του Πλάτωνα στο γενικότερο σύστημά του, όπως την Θεωρία των Ιδεών και την αθανασία της ψυχής, θεωρώντας τους μύθους και απλά εκλαϊκευμένα παραδείγματα για παιδαγωγικούς σκοπούς.

Κι όμως... το ιστορικό πλαίσιο δικαιώνει την θεωρία μας. Αν κοιτάξουμε την εποχή του Πλάτωνα χωρίς τα φίλτρα των νεότερων ερμηνευτών, η ιδέα για άλλους κόσμους και άλλους κατοίκους ήταν ήδη ζωντανός προβληματισμός. Οι Ορφικοί και οι Πυθαγόρειοι πίστευαν σε άλλες «Γαίες» και ουράνιες σφαίρες κατοικημένες από ανώτερα όντα. Οι ατομικοί φιλόσοφοι όπως ο Δημόκριτος αλλά και ο Επίκουρος υποστήριζαν ανοιχτά την ύπαρξη αμέτρητων κόσμων στο σύμπαν, με δικούς τους ήλιους, γαίες και ζωντανούς οργανισμούς. Ο Πλούταρχος στο Περὶ τοῦ ἐμφαινομένου προσώπου τῷ κύκλῳ τῆς σελήνης λίγο αργότερα, συζητούσε ανοιχτά αν η Σελήνη κατοικείται και τι είδους όντα ζουν εκεί.

Εδώ ο Πλάτωνας γράφει με τέτοια ζωντάνια και φυσιοκρατική ακρίβεια που ξεπερνά τα όρια μιας απλής ηθικής αλληγορίας. Είτε φανταζόταν άλλες περιοχές του αχανούς διαστήματος, είτε άλλες διαστάσεις ή σφαίρες ύπαρξης, η αναφορά σε άλλους βιότοπους και άλλους νοήμονες κατοίκους είναι καταγεγραμμένη στο κείμενο με απόλυτη σαφήνεια.

Αν αποκλείσουμε την απλή μυθοπλασία, η πηγή αυτής της σύλληψης ή της γνώσης του Πλάτωνα πιθανόν να ήταν τα Μυστήρια. Τα Ελευσίνια, τα Ορφικά και τα Πυθαγόρεια χτυπούν ακριβώς στο κέντρο του μυστηρίου αυτού του κειμένου.

Σε όλη την Αρχαία Παράδοση, τα Μυστήρια δεν ήταν απλώς θρησκευτικές τελετές, αλλά βιωματικές μυσταγωγίες όπου ο μύστης, μέσα από ειδικές τεχνικές, την κάθαρση και την αλλοίωση της συνείδησης, «ταξιδεύαμε» πέρα από τα όρια του υλικού κόσμου. Ο ίδιος ο Πλάτωνας στον Φαίδωνα (69c) αφήνει μια τεράστια υπόνοια γι' αυτό, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι οι ιδρυτές των Αρχαίων Μυστηρίων δεν ήταν τυχαίοι άνθρωποι, αλλά όσοι γνώριζαν την αλήθεια και υπαινίσσονταν ότι «όποιος φτάσει στον Άδη αμύητος, θα μείνει στη λάσπη, ενώ ο κεκαθαρμένος και μεμυημένος θα κατοικήσει μαζί με τους θεούς».

Αυτή η σύνδεση εξηγεί γιατί η περιγραφή μοιάζει τόσο ζωντανή, σαν μια «μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα». Οι μύστες ανέφεραν ότι κατά τη διάρκεια των τελετών βίωναν μια «εποπτεία», μια απόλυτη θέαση, όπου τους αποκαλύπτονταν τα κοσμικά μυστικά, η πραγματική δομή του σύμπαντος και οι ανώτερες σφαίρες ύπαρξης.

Το εντυπωσιακό είναι ότι ο Σωκράτης στον Φαίδωνα, περιγράφει όλα αυτά ενώ βρίσκεται λίγες ώρες πριν από τον θάνατό του. Στην Αρχαία Ελληνική Σκέψη, ο θάνατος για έναν αληθινό φιλόσοφο μύστη δεν είναι το τέλος, αλλά η τελική «λύση» της ψυχής από το σώμα, ώστε να επιστρέψει ακριβώς σε εκείνη την «Αληθινή Γη». Έτσι, η «συγκεκριμένη γνώση» που βλέπουμε στο κείμενο δεν προέρχεται από σύγχρονη αστρονομία, ούτε από απλή φαντασία. Είναι μάλλον η βιωματική χαρτογράφηση της συνείδησης όπως την κληρονόμησε ο Πλάτωνας από την απόκρυφη, μυστηριακή παράδοση της εποχής του. Μια γνώση που οι Αρχαίοι πίστευαν ότι προέρχεται από απευθείας αποκάλυψη των θεών.

Σείριος (Χ.Γ.)

Η Κάθοδος των Μυρίων, ο Θρίαμβος του Ελληνικού Πεζικού και η Προσωπική Οδύσσεια του Ξενοφώντα #3

Πως αξιοποίησε ο Ξενοφών τον θησαυρό που έφερε από την εκστρατεία.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ από το ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

Ο Ξενοφών δεν ξεκίνησε την σταδιοδρομία του ως στρατιώτης, αλλά ως ένας εύπορος Αθηναίος αριστοκράτης και πιστός μαθητής του Σωκράτη.
Όταν ο Βιώτης φίλος του, Πρόξενος, τον προσκάλεσε να συμμετάσχει στην εκστρατεία του Κύρου, ο Σωκράτης ανησυχώντας ότι η υποστήριξη ενός Πέρση πρίγκιπα θα έβλαπτε τη φήμη του Ξενοφώντα στην Αθήνα, τον έστειλε να συμβουλευτεί το Μαντείο των Δελφών. Ο Ξενοφών όμως ήταν αποφασισμένος να πάει και δεν ρώτησε τον Απόλλωνα αν έπρεπε να εκστρατεύσει ή όχι, αλλά σε ποιους θεούς έπρεπε να θυσιάσει για να επιστρέψει σώος. Ο Σωκράτης τον επέπληξε για την πονηριά του, αλλά τον άφησε να φύγει.

Στην αρχή της εκστρατείας, ο Ξενοφών ήταν απλός εθελοντής, χωρίς στρατιωτικό βαθμό. Μετά τη δολοφονία των στρατηγών, είδε ένα όνειρο, έναν κεραυνό να πέφτει στο πατρικό του σπίτι, το οποίο ερμήνευσε ως θεϊκό σημάδι για δράση. Ξύπνησε, συγκέντρωσε τους αξιωματικούς και με έναν πύρινο λόγο τους έπεισε να μην παραδοθούν, με αποτέλεσμα να εκλεγεί στρατηγός της οπισθοφυλακής. [σ.σ.: στην οπισθοφυλακή βρισκόταν όταν άκουσε τις πρώτες κραυγές της Συγκλονιστικής Σκηνής «Θάλαττα! Θάλαττα!»]

Η «Κύρου Ανάβασις» είναι το Πρώτο Πολεμικό Ρεπορτάζ της Ιστορίας
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Ξενοφών έγραψε την «Κύρου Ανάβασιν» (σε 7 βιβλία), η οποία αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα έργα της παγκόσμιας γραμματείας. Γράφει για τον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο («ο Ξενοφών είπε...», «ο Ξενοφών έκανε...»). Μάλιστα, αρχικά δημοσίευσε το έργο με το ψευδώνυμο Θεμιστογένης ο Συρακούσιος, για να φανεί πιο αντικειμενικό και αξιόπιστο. Στο έργο είναι εμφανής η φιλοσοφική του παιδεία. Δεν παρουσιάζει τον εαυτό του ως έναν αλάθητο, σκληροτράχηλο πολεμιστή, αλλά ως έναν ηγέτη που χρησιμοποιεί τη λογική, την πειθώ και τον διάλογο για να κρατήσει ενωμένο ένα εξαγριωμένο και φοβισμένο πλήθος. Το βιβλίο δεν είναι απλά μια πολεμική ιστορία. Είναι ένας ανεκτίμητος ταξιδιωτικός οδηγός της εποχής, καθώς ο Ξενοφών κατέγραψε με επιστημονική ακρίβεια τις αποστάσεις σε σταθμούς και παρασάγγες, το κλίμα, τα ζώα, τις καλλιέργειες και τα παράξενα έθιμα των φυλών που συνάντησε.

Κατά τη διάρκεια της υποχώρησής τους συγκεκριμένα στην Κερασούντα του Ευξείνου Πόντου, οι Μύριοι συγκέντρωσαν χρήματα ως ιερό μερίδιο για τον Απόλλωνα και την Εφεσία Άρτεμη. Το ποσό αυτό μοιράστηκε στους στρατηγούς για να το διαφυλάξουν και να το προσφέρουν στους θεούς.

Η μοίρα αυτών των θησαυρών, και ειδικά του μεριδίου του Ξενοφώντα, καταγράφεται με λεπτομέρεια στην ίδια την «Κύρου Ανάβασιν».
Με το μερίδιο που αναλογούσε στον Απόλλωνα, ο Ξενοφών κατασκεύασε ένα πολύτιμο χρυσό ανάθημα. Το κατέθεσε στο Θησαυρό των Αθηναίων στους Δελφούς και πάνω στο ανάθημα χάραξε το δικό του όνομα, αλλά και το όνομα του αγαπημένου του φίλου, του στρατηγού Πρόξενου, ο οποίος είχε δολοφονηθεί με δόλο από τους Πέρσες, τιμώντας με αυτόν τον τρόπο τη μνήμη του.

Το μερίδιο της Εφεσίας Άρτεμης είχε μια πολύ πιο περιπετειώδη και προσωπική διαδρομή. Όταν ο Ξενοφών επέστρεψε στην Ελλάδα για να πολεμήσει στο πλευρό του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου, άφησε τα χρήματα αυτά για ασφάλεια στον Μεγάβυζο, τον ιερέα του ναού της Άρτεμης στην Έφεσο, με την εντολή, «Αν πεθάνω στη μάχη, φτιάξε ένα ανάθημα για τη θεά. Αν επιζήσω, επέστρεψέ μου τα χρήματα».

Όταν ο Ξενοφών εγκαταστάθηκε εξόριστος στο κτήμα που του έδωσαν οι Σπαρτιάτες στον Σκιλλούντα κοντά στην Ολυμπία, ο Μεγάβυζος ταξίδεψε μέχρι εκεί για να παρακολουθήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες και του επέστρεψε τον θησαυρό.

Με αυτά τα χρήματα, ο Ξενοφών έκανε κάτι μοναδικό. Αγόρασε μια μεγάλη έκταση γης, η οποία είχε ένα ποτάμι που λεγόταν Σελινούς. Συμπτωματικά, το ίδιο όνομα είχε και το ποτάμι που περνούσε δίπλα από τον μεγάλο Ναό της Άρτεμης στην Έφεσο. Εκεί έκτισε έναν Ναό της Άρτεμης, ο οποίος ήταν ένας μικρογραφικός, πιστός σχεδιαστικός τύπος του περίφημου Αρτεμισίου της Εφέσου, ενός εκ των 7 θαυμάτων του Αρχαίου Κόσμου. Τοποθέτησε ένα άγαλμα της θεάς φτιαγμένο από ξύλο κυπαρισσιού, το οποίο έμοιαζε με το χρυσό άγαλμα της Εφέσου και καθιέρωσε μια ετήσια γιορτή όπου όλοι οι πολίτες κυνηγούσαν στα γύρω βουνά αγριογούρουνα, ελάφια και έτρωγαν με έξοδα του ναού. 

Η Ετήσια Γιορτή στον Σκιλλούντα που καθιέρωσε ο Ξενοφών ήταν μια μικρή «Ολυμπιάδα» για τη Θεά. Ήταν μια ανοιχτή, λαϊκή πανήγυρη. Λειτουργούσε με έναν πολύ συγκεκριμένο, θρησκευτικό και κοινοτικό τρόπο που έφερνε κοντά τους κατοίκους της περιοχής και τους ταξιδιώτες.

Ο Ξενοφών είχε στήσει μια στήλη δίπλα στον ναό με μια επιγραφή ως Ιερή Υποχρέωση που προειδοποιούσε: «Ο ιδιοκτήτης αυτού του κτήματος πρέπει να προσφέρει τη δεκάτη των αγαθών του στη θεά κάθε χρόνο και να συντηρεί τον ναό. Αν κάποιος αμελήσει, η θεά θα το προσέξει».

Πριν από τη γιορτή, οι γιοι του Ξενοφώντα, οι νεαροί της περιοχής, αλλά και όσοι άνδρες ήθελαν, έβγαιναν στα γύρω πλούσια δάση του Σκιλλούντα κυνηγούσαν αγριογούρουνα, ζαρκάδια και ελάφια στους πρόποδες του όρους Φολόη, για να εξασφαλίσουν τα κρέατα της γιορτής. Την ημέρα της γιορτής, η θεά (μέσω του ναού) παρείχε τροφή σε όλους τους παρευρισκόμενους. Ο Ξενοφών πρόσφερε στους προσκυνητές κριθάλευρο, ψωμί, κρασί, γλυκά, καθώς και ένα μερίδιο από τα θηράματα του κυνηγιού αλλά και από τα ζώα που θυσιάζονταν.

Οι επισκέπτες δεν έτρωγαν σε κλειστούς χώρους, αλλά έστηναν σκηνές κάτω από τα αιωνόβια δέντρα, δίπλα στο ποτάμι. Ήταν μια γιορτή που συνδύαζε τη βαθιά θρησκευτικότητα με την απόλυτη επαφή με τη φύση, αντικατοπτρίζοντας τις μεγάλες αγάπες του ίδιου του Ξενοφώντα. Τη θρησκεία, το κυνήγι και την καλή παρέα.

Όταν όμως οι Ηλείοι ανακατέλαβαν την περιοχή το -371, ο Ξενοφών αναγκάστηκε να φύγει. Ο ναός παρέμεινε εκεί για αιώνες. Ο περιηγητής Παυσανίας, που πέρασε από το σημείο περίπου 500 χρόνια αργότερα, τον +2ο αιώνα, αναφέρει ότι ο ναός υπήρχε ακόμα και δίπλα του στεκόταν ένα μαρμάρινο άγαλμα του ίδιου του Ξενοφώντα. Ο Παυσανίας επισκέφθηκε την περιοχή τον +2ο αιώνα και στα «Ηλειακά» του, επιβεβαιώνει ότι οι ντόπιοι του έδειξαν το σημείο όπου βρισκόταν το ιερό της Εφεσίας Άρτεμης. Το τοπίο παρέμενε όμορφο, γεμάτο δέντρα και άγρια ζωή.

Οι οδηγοί της περιοχής έδειξαν στον Παυσανία έναν τάφο κοντά στο ιερό, υποστηρίζοντας ότι εκεί είχε ταφεί ο ίδιος ο Ξενοφών. Αν και υπήρχε ιστορική διαφωνία για το αν πέθανε στην Κόρινθο ή στον Σκιλλούντα, οι ντόπιοι ήταν περήφανοι που διεκδικούσαν τον μεγάλο στρατηγό ως δικό τους άνθρωπο.
Πάνω στον τάφο ή δίπλα στον ναό, στεκόταν ένα άγαλμα από πεντελικό μάρμαρο. Ο Παυσανίας γράφει ότι οι ντόπιοι του επιβεβαίωσαν πως αυτό το άγαλμα απεικόνιζε τον ίδιο τον Ξενοφώντα, τον άνθρωπο που ξεκίνησε ως μαθητής του Σωκράτη στην Αθήνα, έγινε ο σωτήρας των Μυρίων στην Ασία και κατέληξε να ζει ως ευσεβής κυνηγός σε αυτή την ήσυχη γωνιά της Πελοποννήσου.
Εδώ ολοκληρώνεται το έπος των Μυρίων και η προσωπική οδύσσεια του Ξενοφώντα.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ στο ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

https://www.protothema.gr , https://archive.apan.gr , http://asiaminor.ehw.gr , https://www.historical-quest.com

Η Κάθοδος των Μυρίων, ο Θρίαμβος του Ελληνικού Πεζικού και η Προσωπική Οδύσσεια του Ξενοφώντα #2

Ο επαναπατρισμός των εναπομείναντων Μυρίων

Συνέχεια από το Πρώτο Μέρος

Η επιστροφή στην πατρίδα δεν επιφύλασσε θερμή υποδοχή για τον Ξενοφώντα. Η Αθήνα τον καταδίκασε σε εξορία. Μια απόφαση που επηρεάστηκε από τους εξής βασικούς παράγοντες. 

Μετά το τέλος της εκστρατείας, ο Ξενοφών και οι εναπομείναντες Μύριοι ενώθηκαν με τον σπαρτιατικό στρατό στη Μικρά Ασία. Ο Ξενοφών ανέπτυξε βαθιά φιλία και θαυμασμό για τον βασιλιά της Σπάρτης, Αγησίλαο Β΄ και το σημείο χωρίς επιστροφή ήρθε όταν ο Ξενοφών πολέμησε στο πλευρό των Σπαρτιατών εναντίον μιας συμμαχίας στην οποία συμμετείχε και η ίδια η πατρίδα του, η Αθήνα. Η εκτέλεση του δασκάλου του, Σωκράτη κατά τη διάρκεια της απουσίας του είχε ήδη ψυχράνει τις σχέσεις του με τη δημοκρατική Αθήνα, καθώς ο ίδιος ανήκε στην αριστοκρατική παράταξη.

Οι Σπαρτιάτες, για να τον ανταμείψουν, του παραχώρησαν ένα μεγάλο κτήμα στον Σκιλλούντα της Ηλείας κοντά στην Ολυμπία. Εκεί ο Ξενοφών έζησε για περίπου 20 χρόνια ως γαιοκτήμονας, κυνηγός και συγγραφέας, γράφοντας τα περισσότερα έργα του όπως τα «Ελληνικά» και την «Κύρου Ανάβασιν». Προς το τέλος της ζωής του, όταν η Αθήνα και η Σπάρτη συμμάχησαν εναντίον της Θήβας, η εξορία του ανακλήθηκε. Οι γιοί του Ξενοφώντος πολέμησαν για την Αθήνα και ο ένας, ο Γρύλλος, έπεσε ηρωικά στη μάχη της Μαντίνειας το -362 και ο ίδιος πέθανε πιθανότατα στην Κόρινθο, έχοντας αποκαταστήσει το όνομά του.

Ο επαναπατρισμός των εναπομείναντων Μυρίων δεν έγινε ομαδικά ούτε αμέσως. Όταν οι Μύριοι έφτασαν στην Τραπεζούντα, το στράτευμα άρχισε σταδιακά να διασπάται. Οι στρατιώτες προέρχονταν από διάφορες περιοχές του Ελληνικού κόσμου. Ήταν Αρκάδες, Αχαιοί, Αθηναίοι, Σπαρτιάτες, Θηβαίοι κ.ά. και η επιστροφή τους στο σπίτι έγινε με τους εξής τρόπους.

Ήδη από τα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, πολλοί στρατιώτες που είχαν μαζέψει αρκετά χρήματα ή είχαν κουραστεί, άρχισαν να επιβιβάζονται σε πλοία και να φεύγουν για τις ιδιαίτερες πατρίδες τους. Άλλοι πάλι, προτίμησαν να εγκατασταθούν μόνιμα στις Ελληνικές αποικίες του Πόντου.

Για ένα μεγάλο μέρος των Μυρίων, ο πόλεμος ήταν το επάγγελμά τους. Όταν έφτασαν στον Βόσπορο, δεν είχαν περιουσίες για να επιστρέψουν και έτσι, περίπου 5.000–6.000 από αυτούς συνέχισαν να πολεμούν ως οργανωμένο σώμα. Πρώτα προσαρτήθηκαν στον Θράκα βασιλιά Σεύθη και έπειτα, το -399, ενσωματώθηκαν στον επίσημο σπαρτιατικό στρατό υπό τον στρατηγό Θίβρωνα και αργότερα υπό τον βασιλιά Αγησίλαο, για να πολεμήσουν ξανά τους Πέρσες στη Μικρά Ασία.

Όταν τελείωσαν και αυτές οι εκστρατείες, οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες στρατιώτες πληρώθηκαν, απολύθηκαν και επέστρεψαν στις οικογένειές τους στην κυρίως Ελλάδα. Η επιστροφή τους, προκάλεσε τεράστια αίσθηση. Οι άνδρες αυτοί αντιμετωπίζονταν στις πόλεις τους ως ζωντανοί θρύλοι, καθώς είχαν καταφέρει το αδιανόητο. Να μπουν στην «καρδιά» της Περσικής Αυτοκρατορίας, να νικήσουν τον Μεγάλο Βασιλιά και να επιστρέψουν περπατώντας για να το διηγηθούν.

Οι Μύριοι δεν ήταν ένας ενιαίος στρατός, αλλά μια συνομοσπονδία από λόχους, όπου κάθε λόχος αποτελούνταν από άνδρες της ίδιας περιοχής. Η Πελοπόννησος ήταν η απόλυτη πρωταγωνίστρια της εκστρατείας. Πάνω από τους μισούς στρατιώτες του εκστρατευτικού σώματος περίπου 6.000 άνδρες, κατάγονταν από την Αρκαδία και την Αχαΐα. Οι Αρκάδες, σκληροτράχηλοι ορεινοί, θεωρούνταν οι «επαγγελματίες μισθοφόροι» της Αρχαιότητας. Ήταν τόσο πολλοί, που κάποια στιγμή κατά την Κάθοδο επαναστάτησαν, αποσχίστηκαν προσωρινά από τους υπόλοιπους και εξέλεξαν δικούς τους Αρκάδες στρατηγούς.
Αν και η Σπάρτη δεν έστειλε επίσημο κρατικό στρατό για να μην προκαλέσει ανοιχτά τον Πέρση Βασιλιά, επέτρεψε σε Σπαρτιάτες εθελοντές να συμμετάσχουν. Ο πρώτος γενικός αρχηγός, ο Κλέαρχος, ήταν Σπαρτιάτης εξόριστος. Μετά τη δολοφονία του, ο Χειρίσοφος ο Λακεδαιμόνιος ανέλαβε την ηγεσία της εμπροσθοφυλακής. Οι Αθηναίοι ήταν λιγότεροι, καθώς η Αθήνα μόλις είχε βγει ηττημένη από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Εκτός από τον Ξενοφώντα, ξεχώρισε ο Λύκιος, ο οποίος ανέλαβε να οργανώσει το απαραίτητο σώμα του Ελληνικού Ιππικού κατά την υποχώρηση.

Όταν οι επιζώντες άρχισαν να φτάνουν στις πόλεις τους, οι αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών κινήθηκαν ανάμεσα στον απόλυτο θαυμασμό και δέος για τους «Ζωντανούς Θρύλους» και τον πολιτικό φόβο. Οι ιστορίες που έφεραν μαζί τους έμοιαζαν εξωτικές. Περιέγραφαν μέρη που κανένας Έλληνας δεν είχε ξαναδεί, παράξενα ζώα, παλάτια και άγριες φυλές.

Όσοι επέστρεψαν, έφεραν μαζί τους σημαντικά πλούτη από τους μισθούς του Κύρου και τα λάφυρα των λεηλασιών. Αυτό το χρήμα διοχετεύτηκε στις τοπικές αγορές κυρίως της Πελοποννήσου. Πολλοί αγόρασαν γη, άλλοι αποσύρθηκαν, ενώ κάποιοι, έχοντας πλέον συνηθίσει τη ζωή του στρατιώτη, δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν στην ειρήνη και έγιναν ξανά μισθοφόροι σε άλλους τοπικούς πολέμους.

Η επιτυχία τους ενέπνευσε τους Έλληνες ρήτορες της εποχής οι οποίοι άρχισαν να διακηρύσσουν δημοσίως την ανάγκη για την ένωση των Ελλήνων, όπως επιθυμούσε διακαώς ο Ισοκράτης που υπήρξε ο κύριος εκφραστής της Πανελλήνιας Ιδέας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

https://www.protothema.gr , https://archive.apan.gr , http://asiaminor.ehw.gr , https://www.historical-quest.com

Η Κάθοδος των Μυρίων, ο Θρίαμβος του Ελληνικού Πεζικού και η Προσωπική Οδύσσεια του Ξενοφώντα #1

Η Κάθοδος των Μυρίων (-401 με –399) αποτελεί ένα από τα πιο ένδοξα κεφάλαια της Ελληνικής στρατιωτικής ιστορίας. Δικαίως χαρακτηρίζεται ως ο θρίαμβος του Ελληνικού Πεζικού, καθώς αποτελεί μία από τις πιο ένδοξες στρατιωτικές επιχειρήσεις υποχώρησης στην παγκόσμια ιστορία. Περίπου 13.000 Έλληνες μισθοφόροι, οπλίτες και πελταστές διέσχισαν χιλιάδες χιλιόμετρα εχθρικού εδάφους, επιδεικνύοντας την ανωτερότητα της Ελληνικής πολεμικής τέχνης.

Οι Έλληνες προσλήφθηκαν από τον Πέρση πρίγκιπα Κύρο τον Νεότερο για να ανατρέψουν τον αδελφό του, Βασιλιά Αρταξέρξη Β΄. Το Ελληνικό πεζικό νίκησε κατά κράτος στο πεδίο της μάχης, στα Κούναξα (-401) αλλά ο Κύρος σκοτώθηκε και η νίκη μετατράπηκε σε στρατηγικό αδιέξοδο.
Ο Πέρσης σατράπης Τισσαφέρνης δολοφόνησε με δόλο τους Έλληνες στρατηγούς, ανάμεσά τους και τον Κλέαρχο, αλλά το στράτευμα δεν διαλύθηκε. Εξέλεξε νέους ηγέτες, με κυριότερους τον Ξενοφώντα ο οποίος κατέγραψε το έπος στο έργο του «Κύρου Ανάβασις» και τον Χειρίσοφο.

Θεωρήθηκε «Θρίαμβος του Ελληνικού Πεζικού» διότι οι Έλληνες εφάρμοσαν το «κοίλον τετράπλευρο». Μια σχηματισμένη ζώνη άμυνας που προστάτευε τα γυναικόπαιδα και τα εφόδια στο κέντρο, ενώ οι πελταστές αντιμετώπιζαν αποτελεσματικά τους Πέρσες τοξότες. Ο στρατός λειτουργούσε ως μια «κινητή δημοκρατική πόλη». Οι αποφάσεις για την πορεία, τις μάχες και την επιμελητεία λαμβάνονταν σε συνελεύσεις των στρατιωτών. Διέσχισαν τις αφιλόξενες και παγωμένες περιοχές της Καρδουχίας, σημερινό Κουρδιστάν και της Αρμενίας, αντιμετωπίζοντας συνεχείς ενέδρες από άγριες φυλές.

Η κραυγή «Θάλαττα! Θάλαττα!» που έβγαλαν οι εξουθενωμένοι στρατιώτες όταν αντίκρισαν τον Εύξεινο Πόντο στην Τραπεζούντα σηματοδότησε τη σωτηρία τους. Περίπου 8.600 Έλληνες επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα. Η επιχείρηση αυτή άλλαξε την ιστορία, καθώς λειτούργησε ως ο απόλυτος προάγγελος της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου 66 χρόνια αργότερα. Απέδειξε στον Ελληνικό κόσμο ότι η Περσική Αυτοκρατορία, παρά το τεράστιο μέγεθός της, ήταν ένας «γίγαντας με πήλινα πόδια» που δεν μπορούσε να αναχαιτίσει το πειθαρχημένο Ελληνικό Πεζικό.

Η γεωγραφική διαδρομή των Μυρίων χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη, συνολικής απόστασης περίπου 6.000 έως 6.500 χιλιομέτρων. Την πορεία προς το εσωτερικό της Ασίας και την επική υποχώρηση και επιστροφή. Διέσχισαν εκτάσεις που σήμερα ανήκουν στην Τουρκία, τη Συρία και το Ιράκ.

Το στράτευμα ξεκίνησε την άνοιξη του -401 από τις Σάρδεις κοντά στα παράλια της Μικράς Ασίας και κινήθηκε νοτιοανατολικά μέσω των Φρυγικών πεδιάδων, πέρασε το Ικόνιο, διέσχισε τις Πύλες της Κιλικίας το στενό πέρασμα προς τη Συρία και έφτασε στην παραθαλάσσια Ισσό. Από την Ισσό προχώρησαν ανατολικά προς τη Βαβυλωνία, διέσχισαν τον Ευφράτη ποταμό στο ύψος της Θάψακου και βάδισαν νότια, παράλληλα με τον ποταμό, μέσα από την έρημο της Συρίας και τερμάτισαν στα Κούναξα, περίπου 70-80 χλμ. βόρεια της Βαβυλώνας, στο σημερινό Ιράκ, όπου δόθηκε η ομώνυμη μάχη. Μετά τη μάχη και την προδοσία των Περσών, οι Έλληνες αποκλείστηκαν στην καρδιά της αυτοκρατορίας. Η επιστροφή μέσω της ερήμου ήταν αδύνατη, οπότε αποφάσισαν να κινηθούν προς τα βόρεια, αναζητώντας τη θάλασσα. Κούναξα ➔ Ποταμός Τίγρης ➔ Βουνά Καρδουχίας ➔ Αρμενία➔ Όρος Θήχης ➔ Τραπεζούντα.

Ξεκινώντας από τα Κούναξα, πέρασαν τον ποταμό Ζαπάτα και κινήθηκαν βόρεια κατά μήκος του Τίγρη ποταμού, περνώντας δίπλα από τα ερείπια της αρχαίας Νινευή. Μπήκαν στα δύσβατα και αφιλόξενα βουνά των Καρδούχων, σημερινό Ιρακινό και Τουρκικό Κουρδιστάν, όπου για 7 ημέρες δέχονταν συνεχείς ενέδρες από τους ντόπιους. Πέρασαν τον ποταμό Κεντρίτη και εισήλθαν στην Αρμενία. Εκεί αντιμετώπισαν τρομερό ψύχος, πολύ χιόνι και εξάντληση από το κρύο και την πείνα.
Αφού πέρασαν από την πλούσια πόλη Γυμνιάδα, πιθανώς το σημερινό Μπαϊμπούρτ της Τουρκίας στα βορειοδυτικά της Μικράς Ασίας, ανέβηκαν στο όρος Θήχης. Από εκεί αντίκρισαν για πρώτη φορά το γαλάζιο του Ευξείνου Πόντου. Κατέβηκαν στην Ελληνική αποικία της Τραπεζούντας, έχοντας ολοκληρώσει το πιο επικίνδυνο κομμάτι της πορείας.

Εκατοντάδες στρατιώτες πέθαναν από υποθερμία ή έπαθαν κρυοπαγήματα από το ψύχος της Αρμενίας. Ο Ξενοφώντας περιγράφει σκηνές όπου στρατιώτες έχαναν τα δάχτυλα των ποδιών τους ή τυφλώνονταν από τη συνεχή αντανάκλαση του ήλιου στο χιόνι. Πολλοί κατέρρεαν από λιμοκτονία και εξάντληση λόγω του ακραίου κρύου, παρουσιάζοντας ζαλάδες και αδυναμία να σταθούν στα πόδια τους. Όσοι έμεναν πίσω λόγω κόπωσης ή τραυματισμών έπεφταν στα χέρια των εχθρικών φυλών ή των Περσών και εξανδραποδίζονταν. Κατά την Κάθοδο, οι Μύριοι δεν αντιμετώπισαν τον τακτικό περσικό στρατό, αλλά ανεξάρτητες, πολεμοχαρείς φυλές που δεν αναγνώριζαν την εξουσία του Μεγάλου Βασιλιά.

Οι Καρδούχοι ήταν η πιο επικίνδυνη φυλή που συνάντησαν. Ζούσαν στα ορεινά περάσματα και αρνήθηκαν κάθε πρόταση εκεχειρίας. Χρησιμοποιούσαν τεράστια τόξα σχεδόν 1,5 μέτρο μήκος και τα βέλη τους διαπερνούσαν τις Ελληνικές ασπίδες και τους θώρακες. Εφάρμοζαν ανταρτοπόλεμο. Δεν έδιναν μάχη σώμα με σώμα, αλλά έστηναν ενέδρες στα στενά περάσματα και κυλούσαν τεράστιους βράχους από τις βουνοκορφές πάνω στους Έλληνες. Οι 7 ημέρες που έκαναν οι Έλληνες για να διασχίσουν τη χώρα, τους κόστισαν περισσότερο από όλες τις μάχες εναντίον των Περσών.

Μια φυλή που ζούσε στα υψίπεδα του Πόντου και της Αρμενίας, γνωστή από την Αρχαιότητα για την ικανότητά της στη μεταλλουργία και την επεξεργασία του σιδήρου, ήταν οι Χάλυβες. Ο Ξενοφώντας τους περιγράφει ως τους πιο γενναίους πολεμιστές που συνάντησαν μετά τους Καρδούχους. Φορούσαν λινούς θώρακες και κρατούσαν μεγάλα δόρατα και μαχαίρια. Αντί να κρυφτούν, προκαλούσαν ανοιχτά τους Έλληνες σε μάχη. Όταν σκότωναν κάποιον εχθρό, του έκοβαν το κεφάλι και τραγουδούσαν και χόρευαν επιδεικτικά μπροστά στο Ελληνικό στράτευμα.

Οι Μοσσύνοικοι ζούσαν κοντά στον Εύξεινο Πόντο και το όνομά τους σήμαινε «αυτοί που ζουν σε ξύλινους πύργους» (μόσσυνες). Ήταν η πιο «αλλόκοτη» φυλή κατά τον Ξενοφώντα. Έκαναν δημόσια πράγματα που οι Έλληνες έκαναν μόνο ιδιωτικά, ενώ μιλούσαν και γελούσαν μόνοι τους. Ζούσαν με βραστά κάστανα και παστωμένο κρέας δελφινιού. Οι Έλληνες πολέμησαν μια εχθρική ομάδα Μοσσυνοίκων, κερδίζοντας εύκολα τη μάχη χάρη στην πειθαρχία της φάλαγγας.

Η Συγκλονιστική Σκηνή: «Θάλαττα! Θάλαττα!»
Η κορύφωση της Ανάβασης (Βιβλίο 4, Κεφάλαιο 7) αποτελεί μια από τις πιο φορτισμένες στιγμές στην παγκόσμια λογοτεχνία. Ο Ξενοφών βρισκόταν στην οπισθοφυλακή όταν άκουσε τις πρώτες κραυγές από την κορυφή του όρους Θήχης.
Ακούγοντας τη μεγάλη φασαρία, νόμισε ότι η εμπροσθοφυλακή δεχόταν επίθεση από νέους εχθρούς. Καβάλησε το άλογό του και έσπευσε να βοηθήσει.
Καθώς πλησίαζε, άκουγε καθαρά τους στρατιώτες να φωνάζουν ρυθμικά: «Θάλαττα! Θάλαττα!» (Θάλασσα! Θάλασσα!).

Οι στρατιώτες, οι λοχαγοί και οι στρατηγοί ξέσπασαν σε δάκρυα, αγκαλιάζοντας ο ένας τον άλλον. Με αυθόρμητο τρόπο, μάζεψαν πέτρες και έστησαν έναν τεράστιο τύμβο, πάνω στον οποίο τοποθέτησαν λάφυρα ασπίδες και δορές ως ευχαριστήρια προσφορά στους θεούς που τους οδήγησαν πίσω στον Ελληνικό Κόσμο.

Η οδύσσεια δεν τελείωσε στην Τραπεζούντα, καθώς οι Μύριοι έπρεπε να βρουν τρόπο να γυρίσουν στην κυρίως Ελλάδα. Κινήθηκαν δυτικά κατά μήκος των νοτίων παραλίων της Μαύρης Θάλασσας, Κερασούντα, Κοτύωρα, Σινώπη, Ηράκλεια. Ένα μέρος του στρατού κινήθηκε με πλοία και ένα άλλο πεζοί. Πέρασαν στον Βόσπορο (Βυζάντιο), πολέμησαν για ένα διάστημα ως μισθοφόροι στη Θράκη για λογαριασμό του βασιλιά Σεύθη, και κατέληξαν στην Πέργαμο της Μικράς Ασίας, όπου οι εναπομείναντες στρατιώτες ενσωματώθηκαν στον σπαρτιατικό στρατό του Θίβρωνα.

Από τους περίπου 13.000 Έλληνες που ξεκίνησαν από τις Σάρδεις, περίπου 8.600 είχαν καταφέρει να φτάσουν στην Τραπεζούντα και στην Πέργαμο έφτασαν ζωντανοί περίπου 6.000 με 5.000 άνδρες. Οι απώλειες ήταν τεράστιες, αλλά για τα δεδομένα μιας τέτοιας υποχώρησης, το ποσοστό επιβίωσης θεωρείται στρατιωτικό θαύμα. Οι θάνατοι δεν προήλθαν μόνο από τις μάχες, αλλά κυρίως από τις κακουχίες.

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ στο ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

https://www.protothema.gr , https://archive.apan.gr , http://asiaminor.ehw.gr , https://www.historical-quest.com

13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ - ΗΜΕΡΑ ΤΙΜΗΣ και ΜΝΗΜΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΗΡΩΑ ΠΑΥΛΟ ΜΕΛΑ

ΣΤΙΣ 13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΤΟΥ 1904 Ο ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ ΓΡΑΦΕΙ ΜΕ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΗ ΣΕΛΙΔΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ.

"ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ ΕΛΛΗΝΟΠΟΥΛΑ, ΑΝ ΕΧΕΤΕ ΝΑ ΞΟΔΕΨΕΤΕ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΜΕΤΡΙΑ, ΑΝ ΕΧΕΤΕ ΝΑ ΚΑΨΕΤΕ ΤΙΠΟΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΣΠΙΘΕΣ ΑΠΛΕΣ ΕΝΘΟΥΣΙΑΣΜΟΥ, ΜΗ ΛΗΣΜΟΝΕΙΤΕ ΠΟΤΕ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΠΑΛΛΗΚΑΡΙΟΥ"

- ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ -

ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΡΩΤΟΕΤΕΙΣ ΕΥΕΛΠΙΔΕΣ

Η ζωή είναι πόλεμος. Η γη σου είναι φρούριο και χρέος σου η νίκη. Μη μιλάς, να σκέπτεσαι, ν΄ αγαπάς, να μην πονάς. Ένας είναι ο σκοπός σου, ο πόλεμος. Πολέμα για τα ιδανικά σου, για τα Ελληνικά ιδανικά του ανθρωπισμού. Πολέμα για την Μεγάλη Ιδέα. Άνδρες που περπατούν στη ζωή ευθυτενείς και με γαλήνη, μαθημένοι να πονούν χωρίς να υποφέρουν, να νικούν χωρίς να θριαμβολογούν, να νικώνται χωρίς να μοιρολογούν. Αυτοί είναι οι πραγματικοί άνδρες, θεμέλια γενεών. Αυτοί οι Ευέλπιδες, οι αυριανοί ηγήτορες του Έθνους.

Νεαρέ Εύελπι μάθε και εξασκήσου να είσαι απλός, ολιγόλογος, συγκρατημένος, σεμνός. Λίγα λόγια πολλά έργα. Ανθρωπιά μεγάλη, πειθαρχία, πείσμα, αντοχή. Όποιος σε κοιτά, τα μάτια του σε γεμίζουν παλλικάρι. Περισσότερο να προσβάλλεσαι όταν σε κυριεύει ο πόνος. Μη θυμώνεις, χειρότερα είναι να χτυπήσεις έστω και εάν μόλις κρατιέσαι με έναν κόμπο στο λαιμό. Να φύγεις είναι δειλία. Μόνος σου αποφάσισες να γίνεις Αξιωματικός.

Απελπισία, ύστερα γελάς και από την μια μεριά στην άλλη γίνεσαι άνδρας, δηλαδή μαθαίνεις να κρατάς μέσα σου τον πόνο και την απορία, έτσι χωρίς να φαίνεται, αλλά να επιμένεις πάντα στον σκοπό σου, στα όνειρά σου.

Αν προχωρήσω, ακολουθείστε με…

Αν υποχωρήσω, σκοτώστε με…

Αν σκοτωθώ, εκδικηθείτε με…

Παύλος Μελάς (Μίκης Ζέζας), Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού, Τάξις 1891

Γιατί Δαιμονοποιούμε την Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση;

Ακόμη και σήμερα που ο άνθρωπος έχει πρόσβαση στη γνώση και υποτίθεται ότι εξελίχθηκε, υπάρχουν συγκεκριμένοι κύκλοι και άτομα που διατυπώνουν ισχυρισμούς ότι στα Ελευσίνια Μυστήρια τελούνταν σατανιστικές τελετές. Επίσης, το εσωτερικό δαιμόνιο που μιλούσε στον Σωκράτη, το αποκαλούν "δαίμονα μέσα του" με την σημερινή αρνητική έννοια του όρου.

Αυτές τις αντιλήψεις τις συναντάμε συχνά στον δημόσιο λόγο και την παραφιλολογία οι οποίες τείνουν να δαιμονοποιούν συλλήβδην την Αρχαία Ελληνική θρησκεία και Κοσμοθέαση, βλέπουν κάθε πολυθεϊστική λατρεία και κυρίως την Αρχαιοελληνική ως υποκινούμενη από τον Σατανά ενώ στερούνται οποιασδήποτε επιστημονικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής βάσης.

Επειδή τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν απόρρητα για του αμύητους, χρησιμοποιούν το πέπλο του μυστηρίου και της μυστικότητας για να προβάλουν αυθαίρετα σενάρια όπως «λατρεία του διαβόλου» ή «όργια επικλήσεων δαιμόνων».

Η σύγχρονη ιστορική και αρχαιολογική επιστήμη ξεκαθαρίζει ότι τα Ελευσίνια Μυστήρια δεν είχαν καμία απολύτως σχέση με τα παραπάνω. Η έννοια του Σατανά δεν υπήρχε στην Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση. Πρόκειται για έννοια των μονοθειστικών θρησκειών, η οποία μεταφέρθηκε εκ των υστέρων στην Αρχαιότητα από τους επικριτές της. Ως έννοια προϋποθέτει την ύπαρξη του Χριστιανισμού αφού ο Σατανάς είναι ιδέα της αβρααμικής παράδοσης. Στην Αρχαία Ελλάδα ούτε Σατανάς υπήρχε, ούτε η πάλη μεταξύ ενός «απόλυτου Καλού» και ενός «απόλυτου Κακού», όπως στις μεταγενέστερες ιουδαιοχριστιανικές αντιλήψεις.

Τα Ιερά Ελευσίνια Μυστήρια ήταν αφιερωμένα στη Δήμητρα και την Περσεφόνη και το κεντρικό τους θέμα (από όσα ξέρουμε) ήταν ο κύκλος της ζωής, η αναγέννηση της φύσης, η απαλλαγή από τον φόβο του θανάτου και η ψυχοπνευματική άνοδος για το κοινό καλό. Στα Μυστήρια μπορούσαν να μυηθούν όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως φύλου ή κοινωνικής τάξης, με μοναδική προϋπόθεση να μην έχουν διαπράξει φόνο.

Σπουδαίοι φιλόσοφοι και τραγικοί όπως ο Πλάτωνας, ο Πίνδαρος και ο Κικέρων εξυμνούσαν τα Μυστήρια για την ηθική και πνευματική ανύψωση που προσέφεραν στον άνθρωπο. Οι ισχυρισμοί περί σατανισμού στα Αρχαία Μυστήρια, Ελευσίνια και άλλα, αποτελούν αναχρονισμό και προϊόν προκατάληψης που σκοπό έχουν να τρομάξουν ή να εντυπωσιάσουν το κοινό, διαστρεβλώνοντας την ιστορική πραγματικότητα ενός από τους πιο σεβάσμιους θεσμούς του Αρχαίου κόσμου.

Για το «Δαιμόνιον» του Σωκράτη, άκουσα ο ίδιος, να λέγεται ότι του Σωκράτη του μιλούσε ο δαίμονας, με τη σημερινή αρνητική σημασία της λέξης. Στην Αρχαία Ελλάδα η λέξη «Δαίμων» δεν είχε καμία σχέση με το «κακό πνεύμα» ή τον διάβολο. Σε αυτό το ιστολόγιο, αυτά έχουν εξαντληθεί.

Ο Σωκράτης έλεγε ότι το «δαιμόνιον» ήταν μια εσωτερική φωνή που τον απέτρεπε από το να κάνει κάτι λάθος. Δέν του έλεγε τι να κάνει, αλλά τι να μην κάνει. Σήμερα, θα μπορούσαμε να το ερμηνεύσουμε ως μια μορφή εσωτερικής καθοδήγησης, διαίσθησης ή ηθικής προειδοποίησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς ακριβώς το αντιλαμβανόταν ο ίδιος ο Σωκράτης.

Η λέξη δαίμων (όπως και πολλές άλλες λέξεις) απέκτησε κακή σημασία αιώνες αργότερα, με την σταδιακή επικράτηση και θεσμική επιβολή του Χριστιανισμού, όταν οι θεοί των Ελλήνων χαρακτηρίστηκαν ως «δαίμονες». Βλέπουμε να εφαρμόζονται αναχρονιστικά, σύγχρονες, χριστιανοκεντρικές ή μεταγενέστερες έννοιες όπως ο «Σατανάς», σε εποχές που δεν υπήρχαν καν αυτές οι ιδέες και κρίνεται μια Αρχαία λέξη με βάση τη σημερινή της αρνητική σημασία. Αυτό είναι σημασιολογική μεταβολή. Προσεγγίζεται η Αρχαία ιστορία με δογματική καχυποψία ή πανικό, βλέποντας «σκοτεινές δυνάμεις» πίσω από καθετί το ακατανόητο ή το μυστηριακό και η άγνοια της ετυμολογίας και της ιστορίας, οδηγεί σε τέτοιες αυθαίρετες ερμηνείες.

Η μισαλλοδοξία ο φανατισμός και η άγνοια, αποτελούν τις κύριες κινητήριες δυνάμεις πίσω από αυτές τις θεωρίες. Όταν ο φόβος για το διαφορετικό υπερισχύει της κριτικής σκέψης, η ιστορική έρευνα υποχωρεί μπροστά στις προκατασκευασμένες αντιλήψεις. Καλλιεργείται η αντίληψη ότι οτιδήποτε βρίσκεται εκτός του δικού μας δογματικού πλαισίου είναι αυτόματα κακό, διαβολικό ή επικίνδυνο. Έτσι, μια Αρχαία φιλοσοφική ή λατρευτική παράδοση δεν εξετάζεται ως προϊόν της εποχής της, αλλά δαιμονοποιείται για να ενισχυθεί το αίσθημα υπεροχής της «δικής μας» πίστης διότι η κατανόηση του διαφορετικού απαιτεί πνευματικό κόπο και αυτοκριτική.

Όταν η πίστη ή μια ιδεολογία μετατρέπεται σε φανατισμό, ο άνθρωπος παύει να αναζητά την αλήθεια και αναζητά μόνο επιβεβαίωση των προκαταλήψεών του. Και το εύφορο έδαφος πάνω στο οποίο ριζώνουν και γιγαντώνονται ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία είναι η άγνοια. Όταν κάποιος αγνοεί την ιστορική εξέλιξη των εννοιών (όπως η λέξη δαίμων), γίνεται εύκολα χειραγωγήσιμος από όσους χρησιμοποιούν τον φόβο για να επιβληθούν. Η άγνοια από μόνη της είναι απλώς έλλειψη γνώσης. Όταν όμως συνδυαστεί με τον φανατισμό, μετατρέπεται σε επίμονη άρνηση της αλήθειας και ο άνθρωπος αρνείται να μάθει επειδή η νέα γνώση απειλεί τις βεβαιότητές του.

Με την ιστορική γνώση οι φανατικές αφηγήσεις καταρρέουν, διότι δεν αντέχουν μπροστά στην αλήθεια της ιστορίας. Η καλύτερη απάντηση είναι η ψύχραιμη παράθεση των ιστορικών δεδομένων και η διάκριση ανάμεσα στο πώς χρησιμοποιούνταν οι λέξεις τότε και πώς χρησιμοποιούνται σήμερα. Το να βαφτίσει κανείς οτιδήποτε άγνωστο ή αλλότριο ως «σατανικό», προσφέρει μια γρήγορη, εύκολη αλλά παντελώς στρεβλή απάντηση, αλλά η μελέτη της ιστορίας απαιτεί χρόνο, διάβασμα, μελέτη και κριτική σκέψη.

«Εν μόνον αγαθόν είναι, την επιστήμην, και εν μόνον κακόν, την αμαθίαν.» — Σωκράτης (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Φιλοσόφων, II.31) Υπάρχει μόνο ένα καλό, η γνώση, και μόνο ένα κακό, η άγνοια.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

ΚΑΠΟΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΩΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ, ΕΔΩΣΕ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ, ΚΑΙ ΕΠΟΜEΝΩΣ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΑ – ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ

“Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις”, μας λέει ο Αντισθένης. Ονομάτων επίσκεψις σημαίνει η έρευνα των λέξεων. Οι λέξεις εκτός από την ορθογραφία, μεταφέρουν και την ιστορία τους. Είναι ομιλούσες. Ονόματα = λέξεις και λέξεις = γλώσσα. Σύμφωνα λοιπόν με τον Πλάτωνα, ή καλύτερη εξήγηση είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού μας έδωσε την γλώσσα.

Η αναφορά αυτή στον Κρατύλο του Πλάτωνος απαντάται σε δύο κομβικά σημεία του διαλόγου, όπου διατυπώνεται η ιδέα ότι η γλώσσα και τα ονόματα δεν φτιάχτηκαν από τυχαίους ανθρώπους, αλλά από ανώτερους ειδικούς δημιουργούς ή ακόμα και από θεούς.

Ο Σωκράτης εξηγεί στον Ερμογένη ότι το όνομα είναι ένα εργαλείο (ὄργανον) για τη διδασκαλία και τον διαχωρισμό της ουσίας των πραγμάτων και καταλήγει ότι, όπως δεν μπορεί ο καθένας να φτιάξει ένα καλό εργαλείο (π.χ. ο καθένας δεν είναι ξυλουργός ή σιδεράς), έτσι και τα ονόματα (=λέξεις) δεν τα φτιάχνει ένας τυχαίος άνθρωπος:

ΣΩ. Ούκ άρα παντός ανδρός, ώ Έρμόγενες, όνομα θέσθαι [εστίν] αλλά τίνος ονοματονργού· ούτος δ' εστίν, ώς έοικεν, ό νομοθέτης, ός δή τών δημιουργών σπανιότατος εν άνθρώποις γίγνεται. (389d-390a)

Απόδοσις: Επομένως 'Ερμογένη, δεν είναι δουλειά κάθε ανθρώπου να βάζει το όνομα, άλλα κάποιου δημιουργού ονομάτων. Κι αυτός, καθώς φαίνεται, ο νομοθέτης είναι από όλους τους ανθρώπους ο πιο σπάνιος στον κόσμο.

Η γλώσσα δημιουργήθηκε από τον νομοθέτη ή ονοματουργό, ο οποίος περιγράφεται ως ο πιο σπάνιος και ειδικός δημιουργός ανάμεσα στους ανθρώπους, που αποτυπώνει τη φύση των πραγμάτων στους φθόγγους.

Στο 438c του διαλόγου, ο Σωκράτης πιέζει τον Κρατύλο με το εξής ερώτημα: «Αν οι άνθρωποι έφτιαξαν τα πρώτα ονόματα για να γνωρίσουν τα πράγματα, πώς γνώριζαν τα πράγματα πριν υπάρξουν τα ονόματα;»

Ο Κρατύλος, για να ξεπεράσει το παράδοξο, επικαλείται μια ανώτερη, θεϊκή δύναμη:

KP. Οϊμαι μεν εγώ τον άληθέστατον λόγον περί τούτων εϊναι, ώ Σώκρατες, μείζω τινά δύναμιν εϊναι ή ανθρωπείαν τήν θεμένην τα πρώτα ονόματα τοις πράγμασιν, ώστε άναγκαϊον είναι αυτά ορθώς έχειν (438c).

Απόδοσις: Εγώ νομίζω, Σωκράτη, ότι ή καλύτερη εξήγηση ως προς αυτά είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού έδωσε τα πρώτα ονόματα, και επομένως αυτά είναι ορθά.

Η ονοματοθεσία ήταν έργο ανώτερο της ανθρώπινης φύσης, θεϊκό, κι έτσι τα πρώτα ονόματα κατασκευάστηκαν ορθά και αλάνθαστα. Μεταξύ 397c και 398a, αναφέρονται οι παλαιοί «χρυσοί άνθρωποι» οι σοφοί δαήμονες ως εκείνοι που έδωσαν τα αρχικά ονόματα, επειδή ήταν ανώτεροι σε σοφία άγιοι δαίμονες της Γης, αγαθοί, αρωγοί, φύλακες των θνητών.

Εσπουδάσθαι γάρ ενταύθα μάλιστα πρέπει τήν θέσιν τών ονομάτων ίσως δ' ένια αυτών καί ύπο θειοτέρας δυνάμεως ή τής τών ανθρώπων ετέθη. (397c)

Απόδοσις: Γιατί εδώ κυρίως πρέπει να εξετάσουμε με προσοχή τη θέση των ονομάτων, ίσως μερικά απ' αυτά να δόθηκαν από κάποια πιό θεϊκή δύναμη παρά από την ανθρώπινη. Και απαντά ο Ερμoγένης: “Μου φαίνεται ότι έχεις δίκιο, Σωκράτη”.

ΣΩ. Ξέρεις λοιπόν ποιοι είναι οι δαίμονες, κατά τον Ησίοδο;

ΕΡΜ. Δέν ξέρω.

ΣΩ. Δέν ξέρεις ούτε ότι λέει ότι στην αρχή γεννήθηκε το χρυσό γένος των ανθρώπων;

ΕPM. Μάλιστα, αυτό το ξέρω.

ΣΩ. Λέει λοιπόν γι' αυτό: «'Αφ' ότου ή μοίρα σκέπασε αυτό το γένος, τους καλούμε: οι άγιοι δαίμονες τής γης, αγαθοί, αρωγοί, φύλακες των θνητών (έσθλοί, άλεξίκακοι, φύλακες θνητών ανθρώπων) - ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ 398a.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

----------------------------------

Σχετικές Αναρτήσεις από το έργο του ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΚΡΑΤΥΛΟΣ