Οι Αρχαίοι Έλληνες βρήκαν τα πάντα εκτός από την θρησκεία (;;;)

Όλοι έχουμε ακούσει αυτή τη φράση κατά καιρούς η οποία λέγεται ως απολογητικό επιχείρημα υπέρ του Χριστιανισμού. Όσοι χρησιμοποιούν αυτή τη φράση δεν έχουν σκοπό να μειώσουν την Αρχαία Ελλάδα. Αντίθετα, παραδέχονται το μεγαλείο της. Λέγοντας όμως «...εκτός από τη θρησκεία», εδώ ακριβώς μπαίνει το θεολογικό επιχείρημα της ανωτερότητας.

Αμέσως τώρα θα εξετάσουμε και θα αναλύσουμε αν η φράση αυτή ως επιχείρημα μπορεί να σταθεί ιστορικά και φιλοσοφικά.

Αυτό το επιχείρημα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο, γιατί εκ πρώτης όψεως ακούγεται έξυπνο. Αναγνωρίζει το μεγαλείο των Αρχαίων Ελλήνων στην επιστήμη και τη φιλοσοφία, αλλά κρατάει τα «σκήπτρα» της απόλυτης αλήθειας για τη θρησκεία. Στην πραγματικότητα, όμως, το επιχείρημα αυτό πάσχει από μια βασική λογική και ιστορική πλάνη. Οι Αρχαίοι Έλληνες δεν «έχασαν» τη θρησκεία. Δεν τους ξέφυγε. Αντίθετα, την Φιλοσόφησαν.

Το επιχείρημα υποθέτει λανθασμένα ότι, ενώ οι Αρχαίοι Έλληνες ανέπτυξαν επιστήμη που προχωρούσε, είχαν μια «πρωτόγονη» θρησκεία που απλώς ξέμεινε πίσω.

Η αλήθεια όμως είναι ότι οι Έλληνες εφήρμοσαν τη φιλοσοφία και την κριτική σκέψη πάνω στην ίδια τη θρησκεία.

Ο Ξενοφάνης (-6ος αι.) αποδόμησε τον ανθρωπομορφισμό των θεών. 

Ο Πλάτωνας μίλησε για το «Αγαθόν», μια ανώτερη, άυλη, ηθική και νοητή αρχή που διέπει το σύμπαν. 

Ο Αριστοτέλης εισήγαγε την έννοια του «Πρώτου Κινούντος Ακινήτου», μιας πρώτης αιτίας που κινεί τα πάντα χωρίς να κινείται η ίδια. 

Ο Αναξίμανδρος, εύστοχα και ξεκάθαρα, ονόμασε την συμπατική νοημοσύνη, αυτό που λέμε Θεό, Άπειρον. «Αποκλείεται ως πρώτη αρχή των όντων πάσα γνωστή ουσία, διότι εφ όσον θα ήταν γνωστή, αυτομάτως παύει να είναι Άπειρος». Το Άπειρο κατά τον Αναξίμανδρο, το οποίο είναι ποιοτικώς ακαθόριστο και ποσοτικώς απεριόριστο είναι αδύνατον να κατανοηθεί από την ανθρώπινη νοημοσύνη και τις ανθρώπινες αισθήσεις, οι οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες με αρχή και τέλος. 

Ο Επίκουρος είπε, «Το μακάριο και άφθαρτο Ον (ο θεός) ούτε το ίδιο γνωρίζει ενοχλήσεις ούτε σε άλλους προξενεί ενοχλήσεις. Ώστε δεν επηρεάζεται ούτε από θυμούς ούτε από ευχαριστίες. Γιατί όλα αυτά είναι γνωρίσματα ενός αδύναμου όντος».

Αυτές οι δύο ρήσεις (του Αναξιμάνδρου και του Επίκουρου) συμπυκνώνουν με εκπληκτική ακρίβεια μια ολόκληρη φιλοσοφική στάση απέναντι στο Θείο, κόβοντας τον δρόμο σε ανθρωπομορφικές υπερβολές και δογματικές προκαταλήψεις. 

Όταν η σκέψη φτάνει σε τέτοιο βάθος, τα πολλά λόγια περισσεύουν.

Επομένως, οι Αρχαίοι Έλληνες ανακάλυψαν τη φιλοσοφική θεολογία. Ανέβασαν την έννοια του θείου στο υψηλότερο δυνατό πνευματικό επίπεδο, απογυμνώνοντάς την από τις δεισιδαιμονίες. Για τον Αρχαίο Έλληνα, η θρησκεία ήταν «Ορθοπραξία», δηλαδή σωστή συμπεριφορά και τρόπος ζωής. Δεν υπήρχαν δόγματα, δεν υπήρχαν αιρέσεις, δεν υπήρχε «ιερά εξέταση», ούτε ιερά βιβλία που έπρεπε να πιστέψεις τυφλά. Υπήρχε η ελευθερία να στοχάζεσαι. Η θρησκεία τους ήταν μια ποιητική και πολιτική γιορτή που τους ένωνε (ομότροπον, ομόθρησκον Ηρόδοτος Ιστορίαι, βιβλίο Η΄ Ουρανία, 144).

Με δυο λόγια το να λες ότι οι Αρχαίοι Έλληνες βρήκαν τα πάντα εκτός από τη θρησκεία, είναι ιστορικά άστοχο. Οι Έλληνες δεν απέτυχαν στη θρησκεία. Απλώς αρνήθηκαν να την εγκλωβίσουν σε ένα δογματικό τοίχος. Αντί να επιβάλουν μια "αποκλειστική αλήθεια" για τη θρησκεία, άφησαν ορθάνοιχτο τον δρόμο στη φιλοσοφία, επιτρέποντας στο πνεύμα να αναζητά ελεύθερα το θείο στο διηνεκές.

ΠΩΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΔΑΝΙΣΤΗΚΕ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Το παράδοξο και ταυτόχρονα ιστορικά αδιαμφισβήτητο είναι ότι η δήθεν «αποτυχημένη» σκέψη των Ελλήνων για την θρησκεία, έγινε το θεμέλιο πάνω στο οποίο πάτησε ο ίδιος ο Χριστιανισμός για να χτίσει τη θεολογία του. Δανείστηκε τη σκέψη των Αρχαίων Ελλήνων για να εξηγήσει τον Θεό του και εδώ κρύβεται η μεγαλύτερη ειρωνεία. Αν οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν «αποτύχει» στο θέμα της θρησκείας, τότε γιατί ο Χριστιανισμός χρειάστηκε τα πνευματικά εργαλεία της Ελληνικής φιλοσοφίας για να αρθρώσει τη θεολογία του και να διατυπώσει τα δικά του δόγματα;

Όταν οι Πατέρες της Εκκλησίας όπως ο Μέγας Βασίλειος, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ή αργότερα ο Θωμάς ο Ακινάτης στη Δύση, θέλησαν να εξηγήσουν τι είναι, ο Θεός, η Αγία Τριάδα, η ψυχή και η μεταφυσική, δεν χρησιμοποίησαν ιουδαϊκές έννοιες. Η εβραϊκή παράδοση δεν διέθετε το κατάλληλο λεξιλόγιο για αφηρημένη μεταφυσική ανάλυση.

Χρησιμοποίησαν την ορολογία, τα εργαλεία και τη λογική του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και των Στωικών. Λέξεις κλειδιά του χριστιανικού δόγματος, όπως «Λόγος» (Εν αρχή ην ο Λόγος), «Ουσία», «Υπόστασις», «Ψυχή», είναι αυτούσια δάνεια από την Ελληνική φιλοσοφική αναζήτηση γύρω από το θείο. Οι όροι που χρησιμοποιήθηκαν για να εξηγηθεί το δόγμα της Αγίας Τριάδας, τρεις υποστάσεις, μία ουσία, είναι καθαρός Αριστοτέλης.

«Φύσις» και «Πρόσωπον». Χωρίς αυτούς τους όρους, η Χριστολογία, το πώς ενώθηκαν οι δύο φύσεις στο πρόσωπο του Χριστού, δεν θα μπορούσε να διατυπωθεί.

«Λόγος». Η περίφημη έναρξη του Ευαγγελίου του Ιωάννη («Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος») είναι μια έννοια που πήραν αυτούσια από τον Ηράκλειτο και τους Στωικούς, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τον «Λόγο» για να περιγράψουν την κοσμική λογική που διέπει το σύμπαν.

Χωρίς την Ελληνική σκέψη και τις λέξεις-θεμέλια όπως «Ουσία» και «Υπόσταση», δεν θα μπορούσε να στηριχθεί το θεολογικό οικοδόμημα που ξέρουμε σήμερα και ο Χριστιανισμός, δεν θα είχε τη γλώσσα να εκφράσει τα δόγματά του. Θα είχε παραμείνει μια τοπική ιουδαϊκή εσχατολογική αίρεση που ήταν στο ξεκίνημά του, με τη μορφή μιας απλής ηθικής διδασκαλίας και μιας συλλογής από ιστορίες και παραβολές, αλλά δεν θα γινόταν ποτέ παγκόσμιο θεολογικό και φιλοσοφικό σύστημα.

Οι μεγάλες Οικουμενικές Σύνοδοι που καθόρισαν τι είναι «ορθόδοξο» και τι «αίρεση» έγιναν με όρους σκληρής Ελληνικής λογικής. Οι επίσκοποι που συγκρούστηκαν εκεί όπως ο Μέγας Αθανάσιος εναντίον του Αρείου, ήταν άνθρωποι με βαθύτατη Ελληνική παιδεία. Χρησιμοποιούσαν τους κανόνες της αριστοτελικής λογικής και της πλατωνικής διαλεκτικής για να αποδείξουν αν ο Υιός είναι «ομοούσιος» ή «ομοιούσιος» με τον Πατέρα. Αν τους στερούσες αυτή τη φιλοσοφική μεθοδολογία, δεν θα μπορούσαν να διατυπώσουν τις απόψεις τους, πόσο μάλλον να γράψουν το πίστεύω.

Η ιδέα ότι ο άνθρωπος έχει μια άυλη, αθάνατη ψυχή που φυλακίζεται στο σώμα και απελευθερώνεται με τον θάνατο, δεν είναι ιουδαϊκή. Στην Παλαιά Διαθήκη, ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα. Η θεωρία για την αθανασία και την πνευματική φύση της ψυχής είναι καθαρός Πλάτωνας (σκέψου τον Φαίδωνα). Αν αφαιρέσει κανείς το υπόβαθρο της Ελληνικής φιλοσοφίας, η χριστιανική δογματική χάνει τα νοητικά εργαλεία με τα οποία εκφράστηκε.

Όλα αυτά γράφτηκαν για να καταρριφθεί το επιχείρημα που αναγράφεται στον τίτλο του άρθρου.

Όταν λοιπόν κάποιοι σήμερα χρησιμοποιούν υποτιμητικά τον όρο «ειδωλολάτρες» για τους Αρχαίους Έλληνες, ξεχνούν ότι η ίδια η πίστη τους μιλάει, σκέφτεται και αναπνέει μέσα από τα πνευματικά πνευμόνια της Αρχαίας Ελλάδας.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

-------------------------------------------

ΠΩΣ ΘΑ ΕΒΛΕΠΕ Ο ΠΛΑΤΩΝ ΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η Ιστορία Χωρίς Φίλτρα - Χριστιανισμός και Αρχαία Ελλάδα 

Η ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΟΞΑΣΙΑ 

Ήταν οι Αρχαίοι Έλληνες ειδωλολάτρες;;; Προσκυνούσαν πράγματι πέτρες;;; 

Είναι Εντάξει να ΜΗΝ «Ταιριάζεις» - Απλώς να Είσαι ΕΣΥ!

Οι άνθρωποι που προσπαθούν να ενταχθούν και να συμμορφωθούν με την κοινωνία είναι συνήθως από τους πιο υποτακτικούς και ελεγχόμενους ανθρώπους που θα συναντήσετε ποτέ. 

Τείνουν να ακολουθούν το ποίμνιο και επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τις απόψεις των άλλων ανθρώπων αντί να διατυπώνουν τις δικές τους, ανεξάρτητα από το τι σκέφτονται οι άλλοι. Φαίνεται να ενδιαφέρονται περισσότερο για το τι σκέφτονται οι άλλοι για αυτούς παρά για το πώς αισθάνονται οι ίδιοι για τον εαυτό τους.

Για τους κομφορμιστές, δηλαδή τα άτομα που προσαρμόζουν τη συμπεριφορά, τις αξίες και τις απόψεις τους σύμφωνα με τους κυρίαρχους κοινωνικούς κανόνες, τις προσδοκίες μιας ομάδας ή την παράδοση, η μόνη κριτική σκέψη που απαιτείται περιλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι άνθρωποι μπορεί να βλέπουν τις αντιλήψεις τους.

Συνειδητοποιούμε ότι πολλά από όλα όσα μας έχουν διδάξει στην ιστορία, είτε δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, είτε είναι κάποιας μορφής προπαγάνδα. Μεγάλο μέρος της αληθινής μας ιστορίας και της καταγωγής μας ως είδος, έχει κρυφτεί, παρά τα απτά στοιχεία που δείχνουν ότι η ανθρωπότητα υπάρχει στη γη εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Αυτό είναι μέρος του συστήματος κατήχησης που συνήθως αναφέρεται ως δημόσια εκπαίδευση.

Αν αμφισβητήσεις οποιαδήποτε επίσημη «ιστορία» που σου διδάσκεται στο σχολείο, τότε σε περιφρονούν επειδή δεν συμμορφώνεσαι με τις επίσημες προσδοκίες μάθησης. Ως μαθητές, δεν αμφισβητούμε την εξουσία και δεχόμαστε πρόθυμα τα μαθήματα του δασκάλου μας ως αλήθεια. Το μυαλό μας έχει την τάση να αναμασά αυτά τα μαθήματα για να αποφοιτούμε κάθε χρόνο. Στο σχολείο, εκτός από τους μαθητές, συμμορφώνονται και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, έχοντας ελάχιστη ελευθερία να αποκλίνουν από τα σχολικά βιβλία. Υπάρχουν και άλλοι κλάδοι που δεν διαφέρουν.

Τα μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν συνεχώς δυσάρεστα νέα, ωστόσο όσοι «ταιριάζουν» παρακολουθούν τις βραδινές ειδήσεις σε καθημερινή βάση, ακολουθούμενες από τα αγαπημένα τους τηλεοπτικά «προγράμματα», τα οποία τους απομακρύνουν ακόμη περισσότερο από το να βρουν τον εαυτό τους. 

Μέσω τηλεοπτικών εκπομπών ριάλιτι και διαφημίσεων, οι άνθρωποι μαθαίνουν τι να σκέφτονται, πώς να ενεργούν, τι να φάνε, τι να πιούν, τι να ακούσουν και τι να αγοράσουν. Η τηλεόραση είναι υπεύθυνη για την προετοιμασία του νου ώστε να σκέφτεται με συγκεκριμένους τρόπους. Για παράδειγμα, μια τυπική διαφήμιση δεν θα προσπαθήσει μόνο να πουλήσει ένα προϊόν, αλλά και μια εικόνα, μια κοινωνική προσδοκία. Μια διαφήμιση πουλάει ένα προιόν σε συσκευασία αλουμινίου, αλλά πουλάει επίσης σεξουαλικά υπονοούμενα, στερεότυπα, συστήματα πεποιθήσεων, συστήματα αξιών, στο κοινό-στόχο στο οποίο θέλουν να πουλήσουν και πώς αυτό το κοινό "υποτίθεται" ότι πρέπει να φαίνεται.

Η ίδια διαφήμιση δεν πρόκειται να πει για την τοξικότητα του αλουμινίου στη συσκευασία ή για γενετικά τροποποιημένο συστατικά, ούτε για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κατανάλωσης αυτού του προϊόντος. Και σχεδόν όλοι είναι πάντα χαρούμενοι και χαμογελαστοί όταν προσπαθούν να σας πουλήσουν αυτό το προϊόν. Υποσυνείδητα σου λένε ότι αν δεν είσαι έτσι, τότε δεν ταιριάζεις.

Οι άνθρωποι υποτιμούν όσους δεν ακολουθούν το ποίμνιο

Στην ψυχολογία, οι άνθρωποι συχνά αντικατοπτρίζουν αυτό που φοβούνται μέσα τους. Αυτό το φαινόμενο στην ψυχολογία είναι γνωστό ως προβολή, ένας αμυντικός μηχανισμός που περιέγραψε αρχικά ο Φρόιντ. Ουσιαστικά, το άτομο αποδίδει ασυνείδητα τα δικά του ανεπιθύμητα συναισθήματα, ελαττώματα ή φόβους σε κάποιον άλλον, προκειμένου να μην αντιμετωπίσει την ίδια του την εσωτερική πραγματικότητα.

Απλώς να είσαι ΕΣΥ!

Οι μη συμμορφούμενοι είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιούν κριτική σκέψη και να ερευνούν θέματα για να βρουν μια κατάλληλη απάντηση, σε αντίθεση με το να υποθέτουν ότι οι αρμόδιοι θα μας φροντίζουν και πάντα θα μας προστατεύουν...

Όσοι δεν συμμορφώνονται είναι επίσης πιο πιθανό να αναζητήσουν απαντήσεις εσωτερικά, επειδή οι εξωτερικές απαντήσεις είναι συχνά κατασκευασμένες. 

Αν νιώθεις ότι δεν «ταιριάζεις» με το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας και οι πράξεις σου είναι σεβαστές, υπεύθυνες και βασίζονται στην αγάπη, τότε πιθανότατα είσαι στο σωστό δρόμο!

Gregg Prescott 
από in5d μέσω bibliotecapleyades.net/

-------------------------------------------

ΝΑΥΑΓΙΟ, ΤΟ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΟΜΟΙΟΣ ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΛΑΚΤΟΣ ΜΕ ΟΛΟΥΣ

Ομαδική σκέψη – δεξιότητα ή αδυναμία; - Το Πείραμα Συμμόρφωσης (βίντεο)

«ΟΙ ΠΟΛΛΟΙ ΔΕΝ ΣΥΓΧΩΡΟΥΝ ΟΠΟΙΟΝ ΔΕΝ ΤΟΥΣ ΜΟΙΑΖΕΙ» (Πλάτων, Πολιτεία 494a–b)

ΟΙ ΠΡΟΙΚΙΣΜΕΝΕΣ ΨΥΧΕΣ, OΤΑΝ ΔΕΝ ΤYΧΟΥΝ ΚΑΛHΣ ΑΝΑΤΡΟΦHΣ... (ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ)

ΠΩΣ ΘΑ ΕΒΛΕΠΕ Ο ΠΛΑΤΩΝ ΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Το να φανταστούμε τον Πλάτωνα στη σημερινή Ελλάδα, είναι ένα ενδιαφέρον φιλοσοφικό και προφανώς υποθετικό σενάριο που φέρνει έναν στοχαστή του παρελθόντος να κρίνει το παρόν. Είναι βέβαια "αντίστροφος αναχρονισμός", όμως μπορούμε να κάνουμε μια βάσιμη και τεκμηριωμένη εικασία για το πώς θα αντιδρούσε, με βάση πάντα τα έργα του.

Ο Πλάτων ασκούσε ήδη έντονη κριτική στους συμπολίτες του στην Αθήνα του -4ου αιώνα. Θεωρούσε ότι οι περισσότεροι άνθρωποι καθοδηγούνται από συνήθειες, επιθυμίες, ρητορική και κοινωνικές πιέσεις παρά από φιλοσοφική εξέταση. Η περίφημη αλληγορία του σπηλαίου στην Πολιτεία βασίζεται ακριβώς στην ιδέα ότι οι πολλοί συγχέουν τις σκιές με την πραγματικότητα.

Από αυτή την άποψη, είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι θα ασκούσε κριτική και στην δική μας κοινωνία. Ίσως να τον προβλημάτιζαν, η περιορισμένη ενασχόληση πολλών ανθρώπων με τη φιλοσοφία και τα κλασικά κείμενα, η κυριαρχία της μαζικής ενημέρωσης και των συνθημάτων, η τάση αποδοχής απόψεων λόγω αυθεντίας ή κοινωνικής πίεσης, η πολιτική πόλωση και η επιφανειακή δημόσια συζήτηση. Θα θαύμαζε το εύρος της διαθέσιμης γνώσης που βέβαια δεν είναι ακριβώς γνώση, αλλά καταιγισμός πληροφοριών και θα αναρωτιόταν αν αυτή η γνώση/πληροφορία συνοδεύεται από σοφία.

Στο γεγονός ότι οι άνθρωποι ακολουθούν μια πολιτική, κοινωνική, ή θρησκευτική αυθεντία χωρίς προσωπική εξέταση των πεποιθήσεών τους και στο άκουσμα του όρου «ποίμνιο», τότε είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Πλάτων θα έβλεπε θετικά αυτό το φαινόμενο.

Αν ο Πλάτων επισκεπτόταν τη σημερινή Ελλάδα, η πρώτη του αντίδραση στην αλλαγή θρησκείας θα ήταν φιλοσοφική. Ίσως η πρώτη του ερώτηση να μην ήταν «γιατί δεν ακολουθείτε την Ελληνική θρησκεία;» όπως ρώτησαν κάποτε οι Καλάς.

Πρώτα θα τον απασχολούσε αν η νέα πίστη κάνει τους πολίτες ενάρετους, σοφότερους και δικαιότερους.

Αναλύοντας τη χριστιανική θεολογία, θα αναγνώριζε αμέσως δικά του εννοιολογικά εργαλεία. Η χρήση της πλατωνικής φιλοσοφίας στη διαμόρφωση δογμάτων, όπως η Αγία Τριάδα, θα τον οδηγούσε να εξετάσει κριτικά αν ο Χριστιανισμός «δανείστηκε» στοιχεία ή αν ανακάλυψε ανεξάρτητα παρόμοιες αλήθειες.

Ως προς τα υπερφυσικά όπως παρθενογένεση και ανάσταση, ο Πλάτων δεν θα ξαφνιαζόταν καθώς και η Αρχαία παράδοση είναι γεμάτη από παρόμοιους μύθους και θα έψαχνε να βρει τους συμβολισμούς. Θα εντόπιζε όμως μια βασική φιλοσοφική διαφορά. Στον έργο του "Φαίδων", αθανασία σημαίνει απελευθέρωση της ψυχής από το σώμα. Στον Χριστιανισμό, η ανάσταση αφορά την αποκατάσταση του ανθρώπου ως ενότητας ψυχής και σώματος. Ένας πλατωνικός θα δυσκολευόταν να δεχτεί τη σωματική επιστροφή και θα ρωτούσε: «Γιατί η ψυχή να επιστρέψει στο σώμα;»

Το χριστιανικό δόγμα βέβαια έχει την απάντηση, αλλά εδώ προσπαθούμε να μαντέψουμε τι θα έλεγε ο Πλάτων.

Με το γνωστό σωκρατικό του ύφος, δεν θα απέρριπτε ούτε θα αποδεχόταν δογματικά τίποτα, αλλά θα έθετε ερωτήματα: «Πώς γνωρίζετε ότι συνέβη; Είναι λογικά συνεπές;» Πιθανότατα θα αντιμετώπιζε τα θαύματα με σκεπτικισμό ως ιστορικά γεγονότα, αναζητώντας το βαθύτερο ηθικό τους νόημα. Αυτό που ίσως τον εξέπληττε περισσότερο θα ήταν ότι μια σύγχρονη κοινωνία με αναπτυγμένη επιστήμη αποδέχεται αυτά τα γεγονότα ως κυριολεκτική ιστορία.

Συζητώντας με τους σημερινούς Έλληνες, θα ρωτούσε: «Πιστεύετε επειδή εξετάσατε αυτά τα θέματα φιλοσοφικά ή επειδή τα παραλάβατε από την παράδοση;» Τελικά, η κριτική του δεν θα αφορούσε το τι πιστεύουν οι άνθρωποι, αλλά το αν η πίστη τους βασίζεται σε συνειδητή «γνώση» ή σε άκριτη «γνώμη».

Ολόκληρη η σωκρατική μέθοδος βασίζεται στην αμφισβήτηση των παραδομένων βεβαιοτήτων. Ο Σωκράτης περιφέρεται στην Αθήνα ρωτώντας ανθρώπους που είναι βέβαιοι ότι γνωρίζουν τι είναι δικαιοσύνη, αρετή ή ευσέβεια και συχνά αποκαλύπτει ότι δεν έχουν εξετάσει πραγματικά τις πεποιθήσεις τους. Από αυτή την άποψη, αν ο Πλάτων έβλεπε ανθρώπους να λένε «Το πιστεύω επειδή έτσι μου το δίδαξαν», ή «Το πιστεύω επειδή το δέχεται η Εκκλησία», ή «Το πιστεύω επειδή το πιστεύουν όλοι γύρω μου», και το συχνό «Έτσι τα βρήκαμε έτσι θα τα αφήσουμε», πιθανότατα θα θεωρούσε ότι αυτό ανήκει περισσότερο στη σφαίρα της δόξας (γνώμης) παρά της γνώσης.

Αν τώρα τον φανταστούμε να παρατηρεί ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης κοινωνίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά γενικά, να δέχεται και να υιοθετεί πεποιθήσεις άλλων, χωρίς ιδιαίτερη εξέταση, νομίζω ότι η αντίδρασή του θα ήταν κάτι κοντά στο, «Οι άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν μέσα στο σπήλαιο και να παίρνουν τις σκιές για πραγματικότητα». Αυτή είναι ίσως η πιο πλατωνική κριτική που μπορεί να διατυπωθεί απέναντι στην έννοια της μαζοποίησης, επειδή οι περισσότεροι αρκούνται σε παραδεδομένες βεβαιότητες αντί να υποβάλουν τις πεποιθήσεις τους σε διαλεκτικό έλεγχο.

Αν διαβάσει κανείς τους διαλόγους του, φαίνεται ότι είχε ήδη αρκετά χαμηλή εκτίμηση για το πόσο συχνά οι άνθρωποι σκέφτονται πραγματικά κριτικά. Ίσως λοιπόν να μην έβλεπε αποκλειστικά μια σύγχρονη παρακμή αλλά περισσότερο μια συνέχεια της ανθρώπινης φύσης. Η αλληγορία του σπηλαίου στην Πολιτεία πράγματι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «συμπυκνωμένη απάντηση» σε ερωτήσεις για το πώς θα έβλεπε ο Πλάτων την σημερινή ανθρώπινη κατάσταση. Οι περισσότεροι άνθρωποι σχηματίζουν πεποιθήσεις από εικόνες, παραδόσεις και κοινωνικές αναπαραστάσεις, όχι από άμεση φιλοσοφική εξέταση.

Για κάποιον που δεν γνωρίζει την αλληγορία του μύθου του σπηλαίου, χρειάζεται εξήγηση και ανοίγει μια ολόκληρη συζήτηση για γνώση, παιδεία και πραγματικότητα. Για κάποιον που τη γνωρίζει όμως, μπορεί να λειτουργήσει ως συμπυκνωμένη θέση, ότι δηλαδή οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν μέσα σε κατασκευασμένες αντιλήψεις που τις θεωρούν πραγματικότητα.

Ως «απάντηση» στο αρχικό ερώτημα για το πώς θα έβλεπε ο Πλάτων τη σύγχρονη κοινωνία είναι απολύτως εύλογη, γιατί μεταφέρει ακριβώς τη βασική του οπτική για τη σχέση γνώμης και γνώσης. Ο Πλάτων δεν παρουσιάζει τον μύθο του σπηλαίου στατικά ή μοιρολατρικά. Το σπήλαιο δεν είναι η τελική περιγραφή της ανθρωπότητας, αλλά η κατάσταση από την οποία κάποιοι μπορούν να εξέλθουν μέσω παιδείας και φιλοσοφικής μεταστροφής.

Αν ο Πλάτων «έβλεπε» ότι λίγοι άνθρωποι έχουν διαβάσει απευθείας τα έργα του, πιθανότατα θα έκανε μια διάκριση που ταιριάζει πολύ στη σκέψη του. Από τη μία, η άμεση φιλοσοφική γνώση διάλογος, κατανόηση εννοιών όπως το αγαθό, η δικαιοσύνη, η αλήθεια. Από την άλλη, η έμμεση γνώμη παράδοση, αποσπάσματα, σχολικές απλουστεύσεις, κοινωνικές αναπαραστάσεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος ο Πλάτων δεν θα έδινε τόσο βάρος στο «έχω διαβάσει τα κείμενα» όσο στο «έχω κατανοήσει φιλοσοφικά το περιεχόμενο». Στους διαλόγους του, η γνώση δεν ταυτίζεται με την ανάγνωση αλλά με τη διαλεκτική κατανόηση.

Άρα πιθανότατα θα παρατηρούσε κάτι σαν, «Οι περισσότεροι δεν έχουν έρθει ποτέ σε άμεση επαφή με τη φιλοσοφία μου» αλλά ταυτόχρονα και «Ακόμη κι όσοι με διαβάζουν, συχνά δεν έχουν ανέβει από τη γνώμη στη γνώση». Με άλλα λόγια, για τον Πλάτωνα το πιο κρίσιμο θα ήταν το επίπεδο κατανόησης. Πιθανότατα θα έλεγε ότι το ίδιο πρόβλημα υπήρχε και στην εποχή του με τη φιλοσοφία γενικά. Οι πολλοί άκουγαν αποσπάσματα, ρητορικές εκδοχές ή απλοποιήσεις των ιδεών, χωρίς να συμμετέχουν στη διαλεκτική διεργασία που ο ίδιος θεωρούσε ουσιώδη. Οπότε ναι, θα το παρατηρούσε και μάλλον θα το ενέτασσε σε κάτι πιο γενικό και πιο απαισιόδοξο για την ανθρώπινη σχέση με τη φιλοσοφία συνολικά.

Θα παρατηρούσε επίσης ότι πολλοί γνωρίζουν λεπτομέρειες θρησκευτικών κειμένων, αλλά αγνοούν την ίδια τους την ιστορική ή φιλοσοφική παράδοση, και αυτό θα το ενέτασσε σε αυτό που ήδη συζητούσε στην εποχή του. Τη διαφορά ανάμεσα στη γνώμη (δόξα) και στη καλλιεργημένη γνώση (επιστήμη/νόησις).

Θα μπορούσε να το δει περίπου έτσι. Από τη μιά η αποστήθιση γενεαλογιών ή θρησκευτικών λεπτομερειών (όπως τονίζει και ο Δ. Λιαντίνης στο βιβλίο του Γκέμμα) και από την άλλη η άγνοια της φιλοσοφικής και ιστορικής παράδοσης. Αυτό είναι ένδειξη του τι θεωρεί μια κοινωνία σημαντικό να γνωρίζει.

Αν όμως τον φανταστούμε πιο «σωκρατικά ενοχλημένο», ίσως να ρωτούσε, «Και τι σας ωφελεί να τα γνωρίζετε αυτά με τόση ακρίβεια, αν δεν γνωρίζετε τι είναι δίκαιο, καλό ή σοφό;» Θα έθετε μιά ιεράρχηση γνώσης.

Τι θεωρεί μια κοινωνία άξιο να μάθει και τι να μπει σε δεύτερη μοίρα.

Σείριος

----------------------------------

ΤΙ ΘΑ ΕΛΕΓΕ Ο ΠΛΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑ;

Η Ιστορία Χωρίς Φίλτρα - Χριστιανισμός και Αρχαία Ελλάδα 

Η ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΟΞΑΣΙΑ 

Ήταν οι Αρχαίοι Έλληνες ειδωλολάτρες;;; Προσκυνούσαν πράγματι πέτρες;;; 

Carl Sagan Cosmos (1980) Επεισόδιο 7 – Πως οι Αρχαίοι Έλληνες Έθεσαν τις Βάσεις της Σύγχρονης Επιστήμης

To έβδομο επεισόδιο της σειράς "Cosmos" με Ελληνικούς υπότιτλους. Ο Carl Sagan εξετάζει τις διάφορες μυθολογίες για τα αστέρια και τον Γαλαξία μας, και τη σταδιακή αποκάλυψη της αληθινής τους φύσης. Ταξιδεύει στην Σάμο και επικεντρώνεται στο έργο των Αρχαίων Ελλήνων επιστημόνων και αστρονόμων της Ιωνίας, όπως του Θαλή, του Αναξίμανδρου, του Δημόκριτου άλλα και του Πυθαγόρα που έθεσαν τις βάσεις της σύγχρονης επιστήμης.

cosmosgrsubs

Υπάρχει μία έκδοσις της ποιήσεως του Ὁμήρου που αποκαλείται «ἐκ τοῦ νάρθηκος» τοῦ Ἀλεξάνδρου

Υπάρχει μία έκδοσις της ποιήσεως του Ὁμήρου που αποκαλείται «ἐκ τοῦ νάρθηκος» τοῦ Ἀλεξάνδρου, που σημείωσε μαζί με τον Καλλισθένη καὶ τον Ἀνάξαρχον και έβαλε σε ειδική θήκη (νάρθηκα) που βρήκε στο Περσικό θησαυροφυλάκιο. (Στράβων 13 στ. 594)

φέρεται γοῦν τις διόρθωσις τῆς Ὁμήρου ποιήσεως, ἡ ἐκ τοῦ νάρθηκος λεγομένη, τοῦ Ἀλεξάνδρου μετὰ τῶν περὶ Καλλισθένη καὶ Ἀνάξαρχον ἐπελθόντος καὶ σημειωσαμένου τινά, ἔπειτα καταθέντος εἰς νάρθηκα, ὃν ηὗρεν ἐν τῆι Περσικῆι γάζηι πολυτελῶς κατεσκευασμένον. (STRAB. XIII p. 594)

Μετά τη μάχη της Ισσού το -333, ο Μέγας Αλέξανδρος κυρίευσε τα λάφυρα και τα προσωπικά υπάρχοντα του Πέρση βασιλιά Δαρείου Γ'. Ανάμεσα στα αποκτήματα υπήρχε μια εξαιρετικά πολυτελής και διακοσμημένη θήκη (ή κασετίνα). Όταν ο Αλέξανδρος ρώτησε τους στρατηγούς του τι θα έπρεπε να τοποθετηθεί μέσα στο πολύτιμο αυτό κουτί, αποφάσισε ότι το πιο άξιο αντικείμενο για να φυλαχθεί εκεί ήταν τα έργα του Ομήρου.

Η συγκεκριμένη έκδοση είναι γνωστή στην ιστορία ως η «Ιλιάδα του Νάρθηκα». Ο ίδιος ο Αλέξανδρος συνήθιζε να διαβάζει τα έπη του Ομήρου καθημερινά και μάλιστα ταξίδευε έχοντας μαζί του αυτό το αντίγραφο, το οποίο είχε διορθωθεί και σχολιαστεί παλαιότερα από τον δάσκαλό του, τον Αριστοτέλη. Το έργο του Ομήρου βρισκόταν πάντα κάτω από το μαξιλάρι του μαζί με το ξίφος του, θεωρώντας την Ιλιάδα ως ένα πολύτιμο εγχειρίδιο στρατηγικής και ηθικής.

Η επιστημονική κοινότητα επιβεβαιώνει την ύπαρξη αυτής της καταγραφής στην Αρχαία Γραμματεία. Η συγκεκριμένη ιστορία καταγράφεται κυρίως στα κείμενα του Πλούταρχου ("Βίοι Παράλληλοι: Αλέξανδρος") καθώς και στα "Γεωγραφικά" του Στράβωνα.

Ήταν από τη φύση του λάτρης της λογοτεχνίας, της μάθησης και της ανάγνωσης. Σκεπτόμενος και αποκαλώντας την Ιλιάδα «φορητό θησαυροφυλάκιο στρατιωτικής αριστείας», πήρε το διορθωμένο από τον Αριστοτέλη αντίγραφο, το οποίο ο λαός αποκαλεί αντίγραφο σε νάρθηκα και το κρατούσε πάντα με ένα στιλέτο κάτω από το μαξιλάρι του.

~Πλούταρχος~

ΕΙΚΟΝΑ: Αλέξανδρος. Μαρμάρινο αντίγραφο του -1ου αιώνος, από το πρωτότυπο του Λύσιππου. Ένα από τα πιο ακριβή αντίγραφα. (Ny Carlsberg, Copenhagen).

ermioni3.blogspot.com/ , reddit.com/ , penguinrandomhouse.ca/

Κρίσπος - Ένα νόμισμα είναι το μόνο που έμεινε στην ιστορία με τη μορφή του

O Κρίσπος ήταν ο πρωτότοκος γιος του Μεγάλου Κωνσταντίνου. 

Παρ' όλες τις προσπάθειες να γίνει χριστιανός, με δάσκαλο τον σημαντικότερο χριστιανό ρήτορα της εποχής Λακτάντιο, ο Κρίσπος έμεινε σταθερός στις παραδόσεις μη δείχνοντας καμιά συμπάθεια για την θρησκεία τής ανατολής. 

Ήταν η χρυσή ελπίδα όλων των Πολυθεϊστών τής αυτοκρατορίας. Ένα σπάνιο σε ικανότητες παιδί και ευγενούς χαρακτήρα άνδρας. Από δεκαέξι χρονών στρατηγός, έμεινε αήττητος σε όλες τις μάχες πού έδωσε στην σύντομη ζωή του κι επέστρεψε θριαμβευτής από τα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας, στα οποία τον είχε στείλει ο πατέρας του για να ατιμαστεί.

Ο Κρίσπος εκτελέστηκε -βράστηκε σε καζάνι- από τον αιμοσταγή πατέρα του Κωνσταντίνο. Υπέστη «damnatio memoriae», δηλαδή το όνομά του σβήστηκε από όλα τα επίσημα έγγραφα της αυτοκρατορίας και τα μνημεία στα οποία είχε χαραχτεί τιμής ένεκεν. Απαγορεύτηκε ακόμη και η απλή αναφορά σε αυτόν. Τα αγάλματά του γκρεμίστηκαν και δεν έχει σωθεί καμιά πληροφορία για το τι απέγινε η γυναίκα και το παιδί του, προκειμένου ο Κρίσπος να λησμονηθεί από τους ανθρώπους. 

Ήταν 21 ετών.

https://ermioni3.blogspot.com , Περισσότερα: wikipedia - Κρίσπος

Η Ιστορία Χωρίς Φίλτρα - Χριστιανισμός και Αρχαία Ελλάδα

Ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος όπως και ο Νύσσης ήταν κάτοχοι της κλασικής παιδείας. Σπούδασαν στην Αθήνα, την πρωτεύουσα της φιλοσοφίας, δίπλα στους κορυφαίους δασκάλους της εποχής, όπως ο Προαιρέσιος στην Αθήνα, ενώ είχαν στενή επαφή με το έργο κορυφαίων εθνικών ρητόρων όπως ο Λιβάνιος και γνώριζαν άριστα τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τους Στωικούς. Αλλά η σχέση τους με τη φιλοσοφία και η μετέπειτα στάση τους κρύβει μια βαθιά πολυπλοκότητα που ξεπερνά τον όρο του απλού «διώκτη» του Αρχαίου Ελληνικού πνεύματος. Ας δούμε πώς διαχειρίστηκαν αυτή την αντίφαση ανάμεσα στην επιστήμη/φιλοσοφία και το βιβλικό αφήγημα.

Όταν ο Μέγας Βασίλειος γράφει την Εξαήμερον, χρησιμοποιεί τις γνώσεις του από τη φυσική του Αριστοτέλη και την κοσμολογία της εποχής. Για παράδειγμα απορρίπτει την ιδέα ότι ο Θεός έχει ανθρώπινα χέρια ή φωνή. Εξηγεί ότι το «φως» της πρώτης ημέρας δεν ήταν ο ήλιος αφού ο ήλιος έγινε την τέταρτη, αλλά μια διάχυτη κοσμική ενέργεια, μια προσέγγιση που θυμίζει φιλοσοφική κοσμογονία. Για εκείνους, η φιλοσοφία ήταν το εργαλείο το «ένδυμα» για να εκφράσουν τη θεολογία τους με τρόπο επιστημονικά αξιοπρεπή για τα δεδομένα του 4ου αιώνα.

Οι Καππαδόκες δεν δίωξαν τη φιλοσοφία ως γνώση ή ως επιστήμη, αλλά πολέμησαν τη φιλοσοφία ως θρησκευτικό ανταγωνιστή. Στον 4ο αιώνα, η φιλοσοφία, ειδικά ο Νεοπλατωνισμός δεν ήταν άθεη επιστήμη. Ήταν η πνευματική ραχοκοκαλιά της Εθνικής θρησκείας. Όταν ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραστάτης του Ελληνισμού προσπάθησε να επαναφέρει την Ελληνική θρησκεία, χρησιμοποίησε τη φιλοσοφία ως όπλο και απαγόρευσε στους Χριστιανούς να διδάσκουν τα Ελληνικά γράμματα.

Οι Καππαδόκες αντέδρασαν έντονα. Η στρατηγική τους δεν ήταν να κάψουν τα βιβλία του Πλάτωνα, αλλά να τα οικειοποιηθούν.

Ο Βασιλείος στο διάσημο έργο του «Προς τους νέους, όπως αν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων», προτρέπει τους χριστιανούς μαθητές να σπουδάζουν τους Αρχαίους Έλληνες συγγραφείς και φιλοσόφους! Χρησιμοποιεί τη μεταφορά της μέλισσας. Όπως η μέλισσα κάθεται σε όλα τα λουλούδια αλλά ρουφάει μόνο το νέκταρ και αφήνει το δηλητήριο, έτσι και οι Χριστιανοί πρέπει να κρατούν τη σοφία, την ηθική και τη λογική των Ελλήνων, απορρίπτοντας τη λατρεία των δώδεκα θεών.

Κινδύνευε το αφήγημα τους και το ήξεραν καλά πως αν άφηναν τη φιλοσοφία ελεύθερη να αμφισβητεί τα δόγματα, όπως την Αγία Τριάδα ή τη Δημιουργία, το οικοδόμημα της Εκκλησίας, που τότε ακόμα διαμορφωνόταν, θα κατέρρεε. Η λύση που έδωσαν ήταν ο υποβιβασμός της φιλοσοφίας σε «θεραπαινίδα». Την έκαναν υπηρέτρια της θεολογίας. Είπαν δηλαδή πως «Η φιλοσοφία είναι εξαιρετική για να ακονίζει το μυαλό και να κατανοεί τη φύση, αλλά σταματά εκεί που ξεκινά η Θεία Αποκάλυψη».

Το τελικό παράδοξο και η πραγματική ιστορική ειρωνεία είναι διπλή. Από τη μία, η στάση τους περιόρισε την ελευθερία της σκέψης και προετοίμασε το έδαφος για τις μετέπειτα βίαιες διώξεις κατά των εθνικών και το κλείσιμο των φιλοσοφικών σχολών όπως έκανε ο Ιουστινιανός το +529. Από την άλλη, όμως, εξαιτίας του ότι ο Βασίλειος και ο Γρηγόριος αγαπούσαν και υπερασπίστηκαν την Ελληνική Παιδεία, διασώθηκαν τα κείμενα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και του Ομήρου. Αν είχαν επικρατήσει οι πιο φανατικοί και αμόρφωτοι Χριστιανοί της εποχής που ήθελαν να εξαφανίσουν καθετί Ελληνικό ως διαβολικό, η Αρχαία Γραμματεία, αυτή που έχουμε σήμερα, θα είχε χαθεί για πάντα.

Ήταν μια κυνική πολιτική κίνηση για να σωθεί το αφήγημα, ή μια ειλικρινής προσπάθεια να παντρέψουν δύο κόσμους; Ίσως και τα δύο. Η λέξη «πάντρεμα» όμως ακούγεται σαν κακόγουστο αστείο. Είναι η ωραία θεωρία των μετέπειτα ιστορικών. Στην πραγματικότητα, ο όρος που περιγράφει καλύτερα αυτό που συνέβη είναι η πολιτισμική υποταγή και αφομοίωση.

Όταν μιλάμε για «πάντρεμα», εννοούμε ότι πήραν τη μορφή, δηλαδή τη γλώσσα, τη λογική, τη ρητορική και πέταξαν το περιεχόμενο, την ελευθερία της σκέψης, την αμφισβήτηση, την κοσμοθεωρία.

Η ιστορική πραγματικότητα του 4ου και 5ου αιώνα ήταν σκληρή, γεμάτη βία και φανατισμό που... όποιος σήμερα μελετήσει την μη συμβατική ιστορία, και προσπαθήσει νοερά να μεταφερθεί αλλά με ενσυναίσθηση σε εκείνη την εποχή, ίσως νιώσει έστω στο ελάχιστο τι έζησαν εκείνοι οι πρόγονοι μας. Χαρακτηριστικοί οι στίχοι που μας άφησε ο Παλλαδάς ο Αλεξανδρεύς +5ος αι.

Είμαστε αλήθεια ζωντανοί, ώ Έλληνες,

καθώς μας πήρε τώρα η συμφορά

κι έγινε η ζωή μας εφιάλτης;

Ή μήπως ζούμε εμείς κι έχει η ζωή πεθάνει;

Ας δούμε τα πράγματα με το όνομά τους. Η βία δεν ήταν μόνο πνευματική, ήταν σωματική και υλική. Φανατισμένοι καλόγεροι και χριστιανικοί όχλοι συχνά με την ανοχή ή την παρότρυνση των αρχών, γκρέμισαν μνημεία που σήμερα θεωρούνται παγκόσμια κληρονομιά. Το Σεραπείο της Αλεξάνδρειας, ένας από τους μεγαλύτερους ναούς και βιβλιοθήκες του Αρχαίου κόσμου ισοπεδώθηκε το +391. Ναοί μετατράπηκαν σε εκκλησίες ή χρησιμοποιήθηκαν ως «λατομεία» για οικοδομικά υλικά. Αγάλματα αποκεφαλίστηκαν ή χαράχτηκαν με σταυρούς στο μέτωπο (βλ. εικόνες) για να «εξαγνιστούν» από τα δαιμόνια.

Οι Καππαδόκες Πατέρες μπορεί να μην κρατούσαν οι ίδιοι βαριοπούλες, αλλά η θεολογία τους, που παρουσίαζε την Αρχαία θρησκεία ως «λατρεία των δαιμόνων», έδινε το ιδεολογικό πράσινο φως, για αυτές τις πράξεις.

Η ελεύθερη σκέψη δέχτηκε θανάσιμο πλήγμα. Η φιλοσοφία, από εκεί που ήταν μια ζωντανή αναζήτηση της αλήθειας χωρίς όρια, μετατράπηκε σε εργαλείο απολογητικής. Μπορούσες να χρησιμοποιήσεις τη λογική του Αριστοτέλη για να αποδείξεις το δόγμα της Αγίας Τριάδας, αλλά αν χρησιμοποιούσες την ίδια λογική για να αμφισβητήσεις την Ανάσταση ή τη Δημιουργία, ήσουν αιρετικός ή παγανιστής. Και η ποινή δεν ήταν απλά ακαδημαϊκή. Σήμαινε εξορία, δήμευση περιουσίας ή και θάνατο, με αποκορύφωμα τη φρικτή δολοφονία της φιλοσόφου Υπατίας στην Αλεξάνδρεια το +415.

Πώς προκύπτει λοιπόν το «πάντρεμα» που λένε οι ιστορικοί; Αυτό που επιτεύχθηκε ήταν μια πολιτισμική μίξη, αλλά με τους όρους του νικητή. Ο Χριστιανισμός κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να κυβερνήσει μια αυτοκρατορία με αμόρφωτους φανατικούς. Χρειαζόταν τη διοίκηση, τον νόμο και την παιδεία των Ελλήνων. Έτσι, έκαναν μια ιδιοφυή επιλογή. Κράτησαν τα γράμματα. Την ορθογραφία, τη γραμματική, τη ρητορική, τη γεωμετρία. Αφαίρεσαν το δικαίωμα της φιλοσοφικής αμφισβήτησης και ο Πλάτωνας έγινε αποδεκτός μόνο επειδή κάποιες ιδέες του όπως η αθανασία της ψυχής ή ο «Δημιουργός» μπορούσαν να παρερμηνευθούν ως προαναγγελία του Χριστιανισμού.

Η ωμή αλήθεια. Ανέφερα πριν ότι χάρη σε αυτούς διασώθηκαν τα κείμενα. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά έγινε ως παρενέργεια, όχι από καθαρό αλτρουισμό. Τα κείμενα διασώθηκαν επειδή οι Βυζαντινοί χρειάζονταν τα Αρχαία Ελληνικά για να γράφουν τα δικά τους θεολογικά κείμενα και τους νόμους τους. Τα αντέγραφαν στα μοναστήρια σαν σχολικά εγχειρίδια γλώσσας, κρατώντας τα κλειδωμένα σε μια πνευματική «καραντίνα». Δεν ήταν ένας ισότιμος γάμος αγάπης. Ήταν ένας αναγκαστικός συμβιβασμός όπου ο Χριστιανισμός πήρε την Αρχαία Ελληνική Παιδεία, της έκοψε τα φτερά της ελεύθερης έρευνας και την ανάγκασε να υπηρετεί το δικό του αφήγημα για τους επόμενους αιώνες.

Όποιος προσπαθούσε να χρησιμοποιήσει την Αρχαία φιλοσοφία για να αμφισβητήσει την Εκκλησία, αντιμετώπιζε βαριές συνέπειες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ιωάννης Ιταλός. Ήταν κορυφαίος Βυζαντινός φιλόσοφος του 11ου αιώνα (περίπου 700 χρόνια μετά τον Μέγα Βασίλειο), ο οποίος αγαπούσε τόσο πολύ τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα, που άρχισε να διδάσκει ότι η φιλοσοφία μπορεί να λύσει θεολογικά προβλήματα και ότι ο κόσμος μπορεί να είναι αιώνιος όπως έλεγαν οι Αρχαίοι (Ηράκλειτος, πυρ αείζωον) και όχι κτισμένος από το μηδέν. Η αντίδραση του κράτους και της Εκκλησίας ήταν αμείλικτη. Το 1082 καταδικάστηκε επίσημα, αφορίστηκε και κλείστηκε σε μοναστήρι. 

Μάλιστα, προστέθηκε ένα ειδικό άρθρο στο «Συνοδικό της Ορθοδοξίας», ένα κείμενο που διαβάζεται μέχρι σήμερα στις εκκλησίες την Κυριακή της Ορθοδοξίας, το οποίο λέει, «Ανάθεμα σε όσους ακολουθούν τις ανόητες γνώμες των Ελλήνων φιλοσόφων και δεν δέχονται τις ιδέες τους απλώς ως μέρος της εγκυκλοπαιδικής μόρφωσης (διά παιδείαν μόνον), αλλά τις πιστεύουν ως αλήθεια». Αυτό το «ανάθεμα» συμπυκνώνει απόλυτα τη γραμμή που ξεκίνησε τον 4ο αιώνα. Επιτρέπεται να διαβάζεις τους Αρχαίους φιλοσόφους μόνο για να μαθαίνεις γράμματα («διά παιδείαν μόνον»), αλλά απαγορεύεται να τους παίρνεις στα σοβαρά ως προς την ουσία της σκέψης τους. Και αυτή η πνευματική καραντίνα, επιβλήθηκε με σιδηρά πυγμή για έντεκα ολόκληρους αιώνες, μέχρι το τέλος του Βυζαντίου.

Το σύστημα αυτό όμως ισχύει αυτούσιο μέχρι σήμερα. Το δόγμα, εξ ορισμού, θεωρείται από την Εκκλησία «αιώνια και αμετακίνητη αλήθεια» που αποκαλύφθηκε από τον Θεό. Επομένως, οι κανόνες και οι περιορισμοί που τέθηκαν τον 4ο αιώνα δεν έληξαν το 1453. Αν κοιτάξουμε γύρω μας σήμερα, θα δούμε ότι αυτή η «βυζαντινή καραντίνα» της σκέψης επιβιώνει ανέπαφη.

Το παράδειγμα που αναφέραμε με τον Ιωάννη τον Ιταλό δεν είναι μια ξεχασμένη ιστορία σε κάποιο σκονισμένο αρχείο. Το κείμενο αυτό (το Συνοδικό της Ορθοδοξίας) διαβάζεται ζωντανά σε όλους τους ορθόδοξους ναούς την Κυριακή της Ορθοδοξίας (την πρώτη Κυριακή των Νηστειών της Μεγάλης Σαρακοστής) κάθε χρόνο. Ακόμη και σήμερα, το 2026, η Εκκλησία αναθεματίζει επίσημα από τον άμβωνα όσους δέχονται τις ιδέες των Αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων ως πραγματική αλήθεια και όχι απλώς ως «εγκυκλοπαιδική μόρφωση».

Στο Βυζάντιο ο κίνδυνος για το αφήγημα ήταν η Φιλοσοφία, αλλά σήμερα, ο κίνδυνος είναι και η Επιστήμη. Αν και η επίσημη Εκκλησία συχνά τηρεί μια πιο διπλωματική στάση λέγοντας ότι η Βίβλος δεν είναι βιβλίο βιολογίας, στην πράξη, ένα τεράστιο κομμάτι του εκκλησιαστικού σώματος, των θεολόγων και των μοναστηριών απορρίπτει κατηγορηματικά τον Δαρβίνο. Γιατί; Γιατί αν ο άνθρωπος προήλθε από την εξέλιξη των ειδών, τότε δεν υπήρξε ποτέ ο Αδάμ, άρα δεν υπήρξε Προπατορικό Αμάρτημα και έτσι κλονίζεται ολόκληρη η θεολογική ανάγκη για την ανθρώπινη σωτηρία.

Η σύγχρονη αστροφυσική και γεωλογία αποδεικνύουν ότι το σύμπαν είναι περίπου 13,8 δισεκατομμυρίων ετών. Το αφήγημα της Δημιουργίας, ακόμα και αν το δει κανείς συμβολικά, πιέζεται ασφυκτικά από την επιστημονική πραγματικότητα.

Ακόμα και στο σύγχρονο Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, η σχέση μας με την Αρχαιότητα είναι βαθιά επηρεασμένη από αυτό το βυζαντινό φίλτρο. Στα σχολεία διδασκόμαστε τους Αρχαίους Έλληνες κυρίως για τη γλώσσα τους, τη γραμματική τους και για μια γενική «υπερηφάνεια», αλλά σπάνια εμβαθύνουμε στο πόσο αμφισβητιακή ήταν η σκέψη πολλών από αυτούς όπως των Προσωκρατικών, του Δημόκριτου ή των Επικούρειων.

Το κράτος της Ανατολικής Ρωμαικής Αυτοκρατορίας (Βυζάντιο) δεν υπάρχει σήμερα, αλλά ο πνευματικός μηχανισμός που έστησε για να προστατεύσει το αφήγημά του παραμένει ενεργός, αμετακίνητος και σε πλήρη λειτουργία μέχρι τις μέρες μας.

Η αλήθεια είναι ότι η Ιστορία που δεν διδάσκεται, είναι γεμάτη αντιφάσεις, σκοτάδια, κυνισμό και πολιτική σκοπιμότητα και όπως έχω ξανα πει, εκεί βρίσκονται οι περισσότερες αιτίες της παρακμης...

Το «ναι μεν αλλά» είναι συχνά το καταφύγιο όσων θέλουν να κρατήσουν τις ισορροπίες για να μην ξεβολευτεί κανείς. Όμως, αν θέλουμε να καταλάβουμε πώς φτάσαμε στο σήμερα, το να «χαϊδεύουμε αυτιά» είναι το χειρότερο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε.

Η ιστορία της σύγκρουσης του Χριστιανισμού με τον Αρχαίο κόσμο δεν ήταν ένας ειρηνικός, πνευματικός διάλογος. Ήταν ένας αδυσώπητος πόλεμος επικράτησης. Όταν μια νέα ιδεολογία παίρνει την εξουσία, το πρώτο πράγμα που κάνει είναι να υποτάξει την προηγούμενη. Το ότι το Βυζάντιο επέβαλε μια πνευματική λογοκρισία που επιβιώνει μέχρι σήμερα είναι ένα ιστορικό γεγονός, καταγεγραμμένο στις δικές του πηγές, στους δικούς του νόμους (Ιουστινιάνειος & Θεοδοσιανός κώδικας) και στα δικά του αναθέματα. Το να το κρύβουμε πίσω από ωραίες λέξεις απλώς μας εμποδίζει να σκεφτούμε ελεύθερα.

Η ελεύθερη σκέψη, άλλωστε, ξεκινά ακριβώς εκεί που σταματά ο φόβος να δούμε την πραγματικότητα κατάματα, χωρίς φίλτρα και ωραιοποιήσεις.

Έρευνα επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

-----------------------------

Ήταν οι Αρχαίοι Έλληνες ειδωλολάτρες;;; Προσκυνούσαν πράγματι πέτρες;;; 

Ωδή στη Φύση και την Ταπεινότητα

Η ψευδαίσθηση της «Κορωνίδας»

Η φύση γύρω μας είναι ένας ζωντανός, παλλόμενος οργανισμός απαράμιλλης ομορφιάς. Από το πιο μικρό πέλμα ενός εντόμου μέχρι το θρόισμα των φύλλων στα Aρχαία δάση και τη βουβή δύναμη των βράχων, κάθε τι γύρω μας εκπέμπει την δική του, μοναδική συχνότητα.

Μέσα σε αυτό το απέραντο πλέγμα, όλα τα πλάσματα είναι ισότιμα. Κάθε ύπαρξη, κάθε μορφή ζωής, έχει τη δική της ξεχωριστή αξία και έναν συγκεκριμένο σκοπό που εξυπηρετεί την ισορροπία του όλου. Δεν υπάρχουν «ανώτερες» και «κατώτερες» ζωές στη φύση. Υπάρχει μόνο η σοφή, αλληλένδετη αλυσίδα.

Για αιώνες, ο άνθρωπος αυτοανακηρύχθηκε «κορωνίδα της δημιουργίας». Τοποθετήσαμε τους εαυτούς μας στην κορυφή μιας αυθαίρετης πυραμίδας, θεωρώντας ότι τα πάντα φτιάχτηκαν για να υπηρετούν τις ανάγκες μας. Πόσο αλαζονική, όμως, φαντάζει αυτή η άποψη αν αναλογιστούμε το μέγεθος του σύμπαντος;

Πώς μπορούμε να είμαστε τόσο σίγουροι για την απόλυτη ανωτερότητά μας, όταν αγνοούμε την πιθανή ύπαρξη άλλων οντοτήτων σε ανώτερες σφαίρες; Σε πνευματικές ή ενεργειακές διαστάσεις που οι περιορισμένες μας αισθήσεις δεν μπορούν καν να συλλάβουν; Η πεποίθηση ότι είμαστε το αποκορύφωμα της ύπαρξης ίσως δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια εκδήλωση της πνευματικής μας μυωπίας.

Και το πιο οδυνηρό είναι η συμπεριφορά αυτής της υποτιθέμενης «κορωνίδας». Η Αλαζονεία του «Κυρίαρχου». Αντί για προστάτες και θεματοφύλακες, γίναμε δυνάστες. Ο άνθρωπος φαίνεται να μην σέβεται το ίδιο του το σπίτι: τη Γη. Ένας Φιλοξενούμενος που Ξέχασε τους Τρόπους του.

Ξεχνάμε ότι ο πλανήτης αυτός δεν ανήκει αποκλειστικά σε εμάς. Είναι το κοινό σπίτι όλων των όντων. Του ορυκτού βασιλείου, που κρατά τα θεμέλια και τη μνήμη του πλανήτη. Του φυτικού βασιλείου, που μας χαρίζει την ίδια την ανάσα της ζωής. Του ζωικού βασιλείου, που μοιράζεται μαζί μας την ευαισθησία και τον πόνο. Η εκμετάλλευση των πόρων, η καταστροφή των βιοτόπων και η αδιαφορία για τα υπόλοιπα βασίλεια της φύσης είναι μια πληγή που αιμορραγεί.

Ίσως η πραγματική εξέλιξη για τον άνθρωπο να μην βρίσκεται στην κατάκτηση νέων τεχνολογιών ή στην επιβολή του πάνω στο περιβάλλον, αλλά στην επιστροφή στην ταπεινότητα. Στην αναγνώριση ότι είμαστε απλώς ένα μικρό κομμάτι αυτού του θαύματος που λέγεται Γη. Ας αρχίσουμε να κοιτάζουμε γύρω μας με σεβασμό, δέος και ευγνωμοσύνη. Γιατί το να είσαι μέρος της φύσης είναι προνόμιο και είναι ώρα να συμπεριφερθούμε ως υπεύθυνοι φιλοξενούμενοι, και όχι ως αλόγιστοι δήθεν ιδιοκτήτες.

«Θνητός γεγονώς άνθρωπε, μη φρόνει μέγα»

Άνθρωπε, αφού γεννήθηκες θνητός, μην έχεις μεγάλες ιδέες (μην υπερηφανεύεσαι/μην έχεις μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σου)

Μένανδρος

Σείριος

-------------------------------

ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ ΟΤΙ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ....

ΑΠΛΑ, ΑΝΑΚΑΛΥΠΤΟΥΜΕ ΟΤΙ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΟΥΜΕ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ…

“Αληθής Λόγος” Κέλσου, έτος 178:  ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΗΚΑΝ... ΓΙΑ ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ;;;;

Αναξίμανδρος, Επίκουρος, Ηράκλειτος - Το Τρίπτυχο της Πνευματικής Ελευθερίας

Πώς Τρεις Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι Καταρρίπτουν τον Φανατισμό

Ο Αναξίμανδρος εύστοχα και ξεκάθαρα, ονόμασε την συμπαντική νοημοσύνη, αυτό που λέμε Θεό, Άπειρον.

«Αποκλείεται ως πρώτη αρχή των όντων πάσα γνωστή ουσία, διότι εφ όσον θα ήταν γνωστή, αυτομάτως παύει να είναι Άπειρος».

Το Άπειρο κατά τον Αναξίμανδρο, το οποίο είναι ποιοτικώς ακαθόριστο και ποσοτικώς απεριόριστο, είναι αδύνατον να κατανοηθεί από την ανθρώπινη νοημοσύνη και τις ανθρώπινες αισθήσεις, οι οποίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες με αρχή και τέλος.

Ο Επίκουρος λέει, «Το μακάριο και άφθαρτο Ον (ο θεός) ούτε το ίδιο γνωρίζει ενοχλήσεις ούτε σε άλλους προξενεί ενοχλήσεις. Ώστε δεν επηρεάζεται ούτε από θυμούς ούτε από ευχαριστίες. Διότι όλα αυτά είναι γνωρίσματα ενός αδύναμου όντος». 

Αυτές οι δυο ρήσεις (του Αναξιμάνδρου και του Επίκουρου), δίνουν πολλαπλές απαντήσεις και δεν αφήνουν περιθώρια για αναλύσεις ερμηνείες και πολλά λόγια. Συμπυκνώνουν με εκπληκτική ακρίβεια μια ολόκληρη φιλοσοφική στάση απέναντι στο Θείο, κόβοντας τον δρόμο σε ανθρωπομορφικές υπερβολές και δογματικές προκαταλήψεις. Αν το καλοσκεφτεί κανείς, οι δύο αυτοί στοχαστές βάζουν ένα «φρένο» στην ανθρώπινη αλαζονεία με δύο διαφορετικούς, αλλά συμπληρωματικούς τρόπους.

Πράγματι, όταν η σκέψη φτάνει σε τέτοιο βάθος, τα πολλά λόγια περισσεύουν.

Ο Αναξίμανδρος ξεκαθαρίζει τα όρια της νόησης. Αν ορίσεις τον Θεό, ή την πρώτη αρχή ως κάτι συγκεκριμένο π.χ. νερό, φωτιά, ή με ανθρώπινη μορφή..., αυτομάτως τον περιορίζεις. Τον βάζεις σε καλούπι, άρα παύει να είναι άπειρος, παύει να είναι η πηγή των πάντων. Το Άπειρον είναι η μόνη λογική απάντηση, ακριβώς επειδή ξεπερνά τις αισθήσεις μας.

Ο Επίκουρος ξεκαθαρίζει τα όρια της ψυχολογίας. Αποδομεί πλήρως την ιδέα ενός Θεού τιμωρού που λειτουργεί με θυμό, εκδίκηση, ή ανάγκες. Αυτά είναι ανθρώπινα πάθη. Για τον Επίκουρο, η τελειότητα σημαίνει απόλυτη γαλήνη, αταραξία.

Αν αποδεχτεί κανείς αυτές τις δύο θέσεις, καταρρέει κάθε ανάγκη για θρησκευτικό φανατισμό, ενοχές ή δεισιδαιμονίες. Ο Θεός του Αναξιμάνδρου είναι πολύ μεγάλος για να χωρέσει στο μυαλό μας, και ο Θεός του Επίκουρου είναι πολύ ανώτερος για να ασχολείται με τις μικρότητές μας.

Είναι η απόλυτη απελευθέρωση του ανθρώπου. Μας αφήνει υπεύθυνους για τη ζωή μας, χωρίς τον φόβο ενός ουράνιου δικαστή, αλλά με απόλυτο δέος απέναντι στο Άπειρο του σύμπαντος.

Και θα κλείσω την ανάρτηση με τον Ηράκλειτο, ο οποίος εισχώρησε με την σκέψη του βαθιά στο Σύμπαν, λέγοντας ότι «Αυτόν εδώ τον Κόσμο, που είναι ίδιος για όλα τα όντα, δεν τον έπλασε ούτε κανένας Θεός, ούτε κανένας Άνθρωπος, αλλά ήταν πάντα και είναι και θα είναι πυρ αείζωον που ανάβει με μέτρον και σβήνει με μέτρον…» (Κόσμον τόνδε, τον αυτόν απάντων, ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν, αλλά ήν αεί και έστιν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα..).

Αν ο κόσμος είχε υιοθετήσει την Ηρακλείτεια αυτή ρήση δεν θα είχαν χυθεί ποταμοί αίματος σε θρησκευτικούς πολέμους μέσα στους αιώνες και ο κόσμος θα είχε ήδη μπει στην Εποχή της Γνώσης.

Σείριος (Χ.Γ.)

ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ - Ο ΚΛΗΔΟΝΑΣ - ΠΑΝΑΡΧΑΙΟΝ ΕΘΙΜΟΝ - Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Το έθιμο του Κλήδονα έχει βαθιές ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα. Η ίδια η λέξη προέρχεται από την Αρχαία Ελληνική «κληδών» (ή κλήδων), που σήμαινε φωνή, ψίθυρος, προφητικός ήχος ή οιωνός. 

ΚΛΗΔΟΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΕΤΟ Ο ΔΙΔΟΜΕΝΟΣ ΧΡΗΣΜΟΣ

Στην Αρχαιότητα, «κληδονισμό» ονόμαζαν μια μέθοδο μαντείας κατά την οποία οι άνθρωποι προσπαθούσαν να προβλέψουν το μέλλον ακούγοντας τυχαίες λέξεις ή φράσεις που λέγονταν στον δρόμο, έξω από τον ναό, αμέσως μετά από μια προσευχή. Μάλιστα, ο Δίας και ο Ερμής είχαν και την προσωνυμία «Κληδόνιος», ως οι θεοί που έστελναν αυτούς τους μαντικούς ψιθύρους στους θνητούς.

Το έθιμο δεν είναι απλώς μια θεωρία των λαογράφων, αλλά καταγράφεται σε σπουδαία Αρχαία κείμενα.

Στην Οδύσσεια του Ομήρου, ο Οδυσσέας χρησιμοποιεί μια μορφή αυτής της μαντικής και ζητά ένα σημάδι από τον Δία για να καταλάβει αν θα πετύχει η εξόντωση των μνηστήρων.

Ο περιηγητής Παυσανίας στα Βοιωτικά του, αναφέρει χαρακτηριστικά ότι στη Θήβα, κοντά στον βωμό του Απόλλωνα, υπήρχε η συνήθεια να ασκείται η «μαντική από κληδόνων», κάτι που συνήθιζαν πολύ και οι Σμυρνιοί.

Ο Αισχύλος στον "Προμηθέα Δεσμώτη", αναφέρει τον κλήδονα με όσα λέγει στο χορό των ωκεανίδων νυμφών: Τρόπους δε μαντικής εστοίχισα κάκρινα πρώτος εξ ονειράτων α χρη ύπαρ γενέσθαι κληδόνας δε δυσηκρίτους εγνώρισ' αυτοίς...

Στην Αρχαιότητα, οι τελετές αυτές μαζί με το άναμμα των φωτιών που συνοδεύει τον Κλήδονα γίνονταν κατά το Θερινό Ηλιοστάσιο. Ήταν μια περίοδος "μετάβασης" του Ήλιου, όπου οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι πύλες του αόρατου κόσμου άνοιγαν και η μαγεία ή η μαντεία είχαν μεγαλύτερη δύναμη.

Όταν επικράτησε ο Χριστιανισμός, η Εκκλησία προσπάθησε να σταματήσει τα Αρχαιοελληνικά έθιμα. Επειδή όμως και αυτό το έθιμο ήταν πολύ βαθιά ριζωμένο στον λαό, τελικά "μετατοπίστηκε" ημερολογιακά στις 24 Ιουνίου, ημέρα που η Εκκλησία γιορτάζει τη Γέννηση του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (εξού και Άι-Γιάννης ο Κλήδονας ή Ριγανάς). Πρόκειται για μια από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις Αρχαίων λατρευτικών και μαντικών παραδόσεων που κατάφεραν να επιβιώσουν ανά τους αιώνες, "ντυμένες" με χριστιανικό μανδύα.

Στην Αρχαιότητα ο Κλήδονας χρησιμοποιούνταν για γενικότερες προβλέψεις και χρησμούς. Στο πέρασμα των αιώνων όμως περιορίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στην ερωτική μαντεία με το «αμίλητο νερό» και τα «ριζικάρια», όπου οι ανύπαντρες κοπέλες προσπαθούν να μάθουν ποιον θα παντρευτούν.

"ΕΘΗ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΕ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΑ".

Πανελλήνιο έθιμο. Στη Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία, Στερεά, Νησιά, Κρήτη και Πελοπόννησο παντού τελείται το έθιμο με φωτιές και πηδήματα. Ο Ζωναράς (12ος αι.) βυζαντινός χρονογράφος, θεολόγος και νομικός που έζησε στην Κωνσταντινούπολη, αποκαλεί τις αναπτόμενες φωτιές και τα πηδήματα "έθη Ελληνικά τε και Εθνικά".

Σείριος

-----------------------------------

ΔΕΛΦΟΙ & «Φ»

Η ΘΕΡΙΝΗ ΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ, Η ΠΥΛΗ ΕΙΣΟΔΟΥ ΤΩΝ ΨΥΧΩΝ 

ΠΟΙΟ ΜΥΣΤΙΚΟ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ;

ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ - ΕΥΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΘΕΡΟΥΣ και λίγα λόγια εξ αφορμής.