Πέμπτη 2 Απριλίου 2026

Απολλώνιος ο Περγαίος - Ο Πρώτος Μαθηματικός, που Έθεσε τις Βάσεις της Αναλυτικής Γεωμετρίας

Ο Απολλώνιος ο Περγαίος διατύπωσε σπουδαία θεωρήματα κυρίως περί των κωνικών τομών και ήταν ο πρώτος μαθηματικός, που χρησιμοποίησε τους όρους «κατηγμένη» (σήμερα λέγεται τεταγμένη) και «άξονας συντεταγμένων». Έθεσε τις βάσεις της Αναλυτικής Γεωμετρίας γράφοντας  σπουδαίες μαθηματικές πραγματείες, από τις οποίες δυστυχώς μόνο μία σώθηκε κι αυτή όχι πλήρης, φέρει δε τον τίτλο «Κωνικά». 

Ο Απολλώνιος γεννήθηκε στις Περγές, πόλη της Μικράς Ασίας κοντά στην Αττάλεια. Επειδή το όνομα Απολλώνιος το έφεραν περισσότεροι από 100 διακεκριμένοι επιστήμονες και καλλιτέχνες της Aρχαιότητας ο μαθηματικός Απολλώνιος φέρεται συνήθως στη διεθνή βιβλιογραφία ως Απολλώνιος ο Περγαίος.

Ενώ ήταν έφηβος στάλθηκε από τον πατέρα του, ο οποίος ήταν εύπορος, για ανώτερες σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Αλεξάνδρειας. Εκεί είχε καθηγητές τους μαθητές του Ευκλείδη και του Κόνωνος του Σαμίου.
Οι νέες και σπουδαίες πραγματείες του Αρχιμήδη, ο οποίος ήταν 25 περίπου έτη μεγαλύτερός του διδάσκονταν ήδη στο Πανεπιστήμιο της Αλεξάνδρειας κι ο
Απολλώνιος γνώριζε να επωφεληθεί από αυτές.

Στην Αλεξάνδρεια κι ενώ ήταν ακόμη νέος συνέταξε σε οκτώ βιβλία το έργο «Κωνικά». Μετά πήγε στην Έφεσο, όπου γνωρίστηκε με άλλους σπουδαίους μαθηματικούς, τον Φιλονίδη και τον Εύδημο από την Πέργαμο. Μαζί με τον Εύδημο πήγαν στην Πέργαμο, όπου γνωρίστηκε με το βασιλιά Άτταλο (-241 με -197, ο οποίος είχε ιδρύσει την περίφημη βιβλιοθήκη της Περγάμου. Κατόπιν επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, όπου εξέδωσε τα «Κωνικά», αφού πριν τα επεξεργάσθηκε ακόμη περισσότερο. Από τα «Κωνικά» τα τέσσερα πρώτα βιβλία σώθηκαν στην Ελληνική, τα τρία επόμενα στην Αραβική, ενώ το όγδοο χάθηκε.

Τα «Κωνικά» θεωρούνταν τα Ανώτερα Μαθηματικά των Αρχαίων Ελλήνων, περιλαμβάνουν δε τη σπουδή των λεγόμενων κωνικών τομών. Με το όνομα κωνικές τομές νοούνται τα γεωμετρικά σχήματα παραβολή, έλλειψη και υπερβολή. Τα σχήματα αυτά προκύπτουν, όταν ένας κώνος τμηθεί κατά διάφορους τρόπους από ένα επίπεδο.

Ένας από τους τελευταίους διευθυντές της Ακαδημίας του Πλάτωνος πρίν την κλείσει ο Ιουστινιανός, ο Πρόκλος (410 – 485 ), στα σχόλιά του επί του πρώτου βιβλίου του Ευκλείδη γράφει τα εξής: «Λέγουν οι περί τον Εύδημο (τον Ρόδιο μαθητή του Αριστοτέλη, τον πρώτο που έγραψε Ιστορία των Μαθηματικών), ότι ταύτα είναι ευρήματα της μούσας των Πυθαγορείων και η παραβολή επιφανειών και η υπερβολή και η έλλειψη. Εκ τούτων δε και οι νεώτεροι λαβόντες τα ονόματα τα μετέφεραν και στις κωνικές λεγόμενες γραμμές και ωνόμασαν εκ τούτων την μέν παραβολή, την δε υπερβολή, την δε έλλειψη, ενώ εκείνοι οι παλαιοί και θείοι άνδρες δια της παραβολής των επιφανειών θεωρούσαν ωρισμένη γραμμή εκ τούτων» (θεώρ. 44).

Στα τέσσερα πρώτα βιβλία των «Κωνικών» ο Απολλώνιος περιέλαβε τα στοιχειώδη θεωρήματα, που βρίσκονταν στο χαμένο αργότερα έργο του Ευκλείδη «Κωνικά Στοιχεία», καθώς επίσης και νέα θεωρήματα ανακαλυφθέντα από το Σάμιο μαθηματικό Κόνωνα και τον Νικοτέλη από την Αλεξάνδρεια. Εκτός των θεωρημάτων όμως αυτών πρόσθεσε και πολλά άλλα θεωρήματα, τα οποία ανακάλυψε ο ίδιος. Οι μεταγενέστεροι μαθηματικοί θαύμασαν τον Απολλώνιο για τα περίφημα θεωρήματά του περί των κωνικών γραμμών και για τις νέες ονομασίες τους και τον αποκάλεσαν «μέγα γεωμέτρη».

Ο Απολλώνιος ήταν ο πρώτος μαθηματικός, που χρησιμοποίησε άξονες συντεταγμένων κι έθεσε τις βάσεις της Αναλυτικής Γεωμετρίας, την οποία θεμελίωσε λεπτομερέστερα μετά από 1.800 περίπου έτη ο Γάλλος μαθηματικός και φιλόσοφος Καρτέσιος.

Ο Γερμανός καθηγητής Μάξ Σίμσον στο βιβλίο του «Ιστορία των μαθηματικών κατά την αρχαιότητα» γράφει: «Όσο αναληθές είναι, ότι οι νεώτεροι Γαλιλαίος, Φερμά, Λάιπνιτς, Νεύτων, ανακάλυψαν τον Διαφορικο Λογισμό, ενώ υπάρχουν τά έργα του Αρχιμήδη, τα οποία ομιλούν περί αυτού, άλλο τόσο είναι αναληθές, ότι οι νεώτεροι ανακάλυψαν τήν Αναλυτική Γεωμετρία, ενώ περί αυτής ομιλούν τά έργα τού Αρχιμήδη και του Απολλώνιου. Ο Απολλώνιος δέν εισήγαγε μόνο τις συντεταγμένες, αλλά και τον μετασχηματισμό των συντεταγμένων, ενώ ο Αρχιμήδης εισήγαγε Αναλυτική Γεωμετρία τριών διαστάσεων». (Gesch. derMathematik, Berlin, 1909, σελ. 294, 16).

Αξίζει να τονισθεί, ότι οι τροχιές των πλανητών είναι ελλείψεις και των κομητών παραβολές και επομένως η σημερινή Αστρονομία δεν μπορεί να σπουδάσει τις κινήσεις τών άστρων αυτών χωρίς τη γνώση των περί κωνικών γραμμών θεωρημάτων του Απολλώνιου. Η κατασκευή τών οδόντων των οδοντωτών τροχών και άλλων λεπτών μερών πολύπλοκων μηχανών, όπως του Υπολογιστή των Αντικυθήρων, στηρίζεται επίσης στις κωνικές γραμμές. Τέλος η πραγματεία του Απολλώνιου «Ωκυτόκιον» θεωρείται κατά τη γνώμη τών ειδικών επιστημόνων ο πρόδρομος της θεωρίας τών αριθμομηχανών.

Ο Απολλώνιος ο Περγαίος και το έργο του αποτελούν ένα ακόμα κρίκο της μακράς αλυσίδας των Αρχαίων Ελληνικών επιστημονικών επιτευγμάτων των τελευταίων προχριστιανικών αιώνων, τότε, που οι Επιστήμες βρίσκονταν σε ύψιστη ακμή και όχι σε παρακμή, όπως προπαγανδίζουν χριστιανοί θεωρητικοί επιχειρώντας να δικαιολογήσουν την ολομέτωπη επίθεση του χριστιανισμού ενάντια στην Επιστήμη και το βύθισμα της ανθρωπότητας στα χιλιόχρονα σκοτάδια του Μεσαίωνα. 

Για τον Απολλώνιο, που οι Αρχαίοι αποκάλεσαν «Μέγα Γεωμέτρη», η παρεχόμενη παιδεία δεν κάνει μνεία κι έτσι τα σημερινά παιδιά, αλλά και οι μεγάλοι, τον αγνοούν παντελώς.  

Ίων Δημόφιλος 

-------------------------------------------

ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ - ΥΔΡΑΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΙΑΚΑ ΡΟΛΟΓΙΑ 

CARL SAGAN: ΑΝ ΕΙΧΑΝ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΕΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΙΩΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ, ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΘΑ ΕΙΧΑΜΕ ΠΑΕΙ ΗΔΗ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ

Ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου και οι καταστροφές του...

Τον πρώτο Ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο έχτισαν οι Αμαζόνες και τον δεύτερο τον μεγαλοπρεπή ο αρχιτέκτων Χερσίφρων μαζί με το γιο του Μεταγένη και το Σάμιο Θεόδωρο. Διακοσμήθηκε κατά εποχές από τους Σκόπα, Φειδία, Πολύκλειτο, Κρησίλαο και Φράδμονα.

Ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο ήταν ένα από τα επτά θαύματα του Αρχαίου κόσμου. Αποτελούνταν από διπλή ιωνική κιονοστοιχία από 117 κίονες εξωτερικά και τριπλή κιονοστοιχία στη δυτική πλευρά. Ήταν ένα κολοσσιαίο έργο που χρειάστηκε 120 χρόνια για να χτιστεί, με χρήση μεγάλων μαρμάρινων όγκων.

Ο ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, καταστράφηκε με πυρκαγιά στις 21 Ιουλίου του -356. Ο εμπρησμός έγινε σκόπιμα από τον Ηρόστρατο, ο οποίος έβαλε φωτιά με σκοπό να μείνει το όνομά του στην ιστορία. Η καταστροφή αυτή συνέπεσε, σύμφωνα με την παράδοση, με τη γέννηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ο δράστης Ηρόστρατος, που επιδίωκε τη φήμη, ομολόγησε ότι έκαψε τον ναό για να μείνει το όνομά του αθάνατο, παρά την απαγόρευση των συμπολιτών του να αναφέρεται.

Αν και ξαναχτίστηκε, ο ναός υπέστη και άλλες ζημιές με την πάροδο των αιώνων, με την τελική του καταστροφή να αποδίδεται σε χριστιανική μισαλλοδοξία. (Μεγάλη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια της Μικράς Ασίας)

Ο Ιωάννης Χρυσόστομος - ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΝΕΣΠΑΣΕΝ - διέταξε την εκθεμελίωση και πυρπόλησή του

Ο Ιωάννης ο Χρισόστομος συνδέεται με την τελική και οριστική καταστροφή του ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο, η οποία τοποθετείται χρονικά γύρω στο έτος 401. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές και την εκκλησιαστική παράδοση ήταν ηγετικός ο ρόλος του στην καταστροφή.

Ως Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ο Χρυσόστομος φέρεται να ηγήθηκε ενός πλήθους (συχνά αναφέρονται φανατικοί μοναχοί και χριστιανοί) που κατεδάφισε ό,τι είχε απομείνει από τον ναό. Η ενέργεια αυτή έγινε στο πλαίσιο της εφαρμογής αυτοκρατορικών διαταγμάτων του αυτοκράτορα Αρκαδίου για την εξάλειψη των Ελληνικών Ιερών και την επικράτηση του Χριστιανισμού.

Ο Ιωάννης «Χρυσόστομος» συγκεντρώνει χρήματα από θεομανείς προσήλυτες για τις εργασίες διαλύσεως Εθνικών Ναών και διατάσει την εκθεμελίωση και πυρπόληση του Ναού της Αρτέμιδος. Αυτός ο ιεράρχης (Ι. Χρυσόστομος) λοιπόν είναι που διέταξε την ολοσχερή καταστροφή και του ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ένα από τα επτά θαύματα του κόσμου, τότε που «ασκητάς πυρπολούμενους από ζήλον θεού συνέλεξε (μάζεψε φανατισμένους καλόγερους) … και κατά των ειδωλικών έπεμψε ιερών…»  

«Μαθών δε την Φοινίκην έτι περί τας των δαιμόνων τελετάς (ο Ιωάννης Χρυσόστομος) μεμηνέναι, ασκητάς μεν ζήλω θείω πυρπολουμένους συνέλεξε, νόμοις δε αυτούς οπλίσας βασιλικοίς κατά των ειδωλικών εξέπεμψε τεμενών, τα δε τοις καταλύουσι τεχνίταις και τοις τούτων υπουργοίς χορηγούμενα χρήματα ουκ εκ ταμιείων βασιλικών λαμβάνων ανήλισκεν, αλλά τας πλούτω κομώσας και πίστει λαμπρυνομένας γυναίκας φιλοτίμως ταύτα παρέχειν ανέπειθε, την εκ της χορηγίας φυομένην ευλογίαν επιδεικνύς τους μεν ουν υπολειφθέντας των δαιμόνων σηκούς τούτον τον τρόπον εκ βάθρων ανέσπασεν» (Θεοδώρητος εκκλησιαστικός συγγραφέας και χριστιανός επίσκοπος,  (393 – 457) στο έργο του Εκκλησιαστική Ιστορία)

Ο Κύριλλος Αλεξανδρείας αργότερα αναφέρθηκε στον Χρυσόστομο ως τον «καθαιρέτη των δαιμόνων και ανατροπέα του ναού της Αρτέμιδος»

Πολλά από τα αρχιτεκτονικά μέλη του ναού και μαρμάρινες κολώνες χρησιμοποιήθηκαν για την ανέγερση χριστιανικών ναών και άλλων κτιρίων στην περιοχή και άλλα μεταφέρθηκαν αργότερα κατ΄ εντολή του Ιουστινιανού στην Κωνσταντινούπολη για την ανέγερση της Αγίας Σοφίας, στη βάση του τρούλλου της οποίας υπάρχουν τέσσερις γρανιτένιοι κίονες από την Έφεσο.

Πολύ κοντά στο σημείο του Αρχαίου ναού υπήρχαν μοναστικές εγκαταστάσεις στο παρελθόν και σήμερα, υπάρχουν τα ερείπια μεγάλης βυζαντινής βασιλικής, του αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Έφεσο που χτίστηκε τον 6ο αιώνα από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄. Βρίσκεται δίπλα στα ερείπια του ναού της Αρτέμιδος κι έχει κτιστεί με χρήση πλήθους Αρχαίων υλικών του ναού της Θεάς.

Εκεί που κάποτε υπήρχε ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, εκεί όπου βρισκόταν ο περίφημος Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, υπάρχει ένα πολύ λιτό αρχαιολογικό τοπίο όπου μπορείς να δεις μόνο τα θεμέλια και τα ερείπια του ναού. Ο χώρος είναι ουσιαστικά ένα ανοιχτό αρχαιολογικό πεδίο, κοντά στη σύγχρονη πόλη Σελτσούκ.

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι μία (ανακατασκευασμένη) στήλη, φτιαγμένη από διάφορα Αρχαία κομμάτια. Η εικόνα σήμερα δεν θυμίζει σε τίποτα το Αρχαίο θαύμα με τους 100+ μαρμάρινους κίονες. Είναι ένας σχετικά επίπεδος χώρος (παλιά έγινε και βαλτώδης), με διάσπαρτες πέτρες και χαμηλά ερείπια. (Βικιπαίδεια)

Τα πιο εντυπωσιακά αυθεντικά γλυπτά και τμήματα του ναού βρίσκονται σήμερα σε μουσεία, κυρίως στο Βρετανικό Μουσείο (Encyclopedia Britannica).

----------------------------------------

ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΟΙ ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΠΑΓΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Αρχειοθήκη ιστολογίου