ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ: ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ

Ο Εμπεδοκλής και ο Αναξαγόρας, οι πιο σημαντικοί φιλόσοφοι της περιόδου, θα απαντήσουν στον Παρμενίδη με πανομοιότυπο τρόπο. Οι δύο φιλόσοφοι ζουν την ίδια ακριβώς εποχή (περίπου από το -500 ως το -430), αλλά είναι εντελώς διαφορετικές προσωπικότητες. Ο Εμπεδοκλής είναι επηρεασμένος από τον πυθαγόρειο μυστικισμό, ζει με τρόπο μυθιστορηματικό θεωρούμενος ως προφήτης από τους συμπατριώτες του, γράφει σε επικό και υποβλητικό ποιητικό λόγο δύο έργα, το Περί φύσεως και τους Καθαρμούς. Ο Αναξαγόρας από την άλλη μεριά είναι προάγγελος μιας νέας εποχής. Στο φιλοσοφικό ωστόσο επίπεδο υπάρχει μεταξύ τους συμφωνία.

Και οι δύο είναι πεπεισμένοι για το ότι δεν υπάρχει απόλυτη γέννηση και θάνατος. Τη θέση αυτή την εκφράζουν με απόλυτη βεβαιότητα, υιοθετώντας ακόμη και το λεξιλόγιο του Παρμενίδη:

Από όλα τα θνητά κανένα δεν γεννιέται ούτε χάνεται με τον επάρατο θάνατο. Υπάρχει μόνο ανάμειξη και ανταλλαγή των αναμεμειγμένων, και αυτό το ονομάζουν «γέννηση» οι άνθρωποι. Εμπεδοκλής, απόσπ. 8

Γιατί είναι αδύνατο να γεννηθεί κάτι από αυτό που δεν υπάρχει καθόλου, και είναι ακατόρθωτο και ανήκουστο να αφανίζεται αυτό που υπάρχει. Εμπεδοκλής, απόσπ. 12

Κανένα πράγμα δεν γεννιέται ούτε χάνεται, αλλά συντίθεται από πράγματα που υπάρχουν, και μετά αποσυντίθεται. Συνεπώς, θα είχαν δίκιο αν αποκαλούσαν τη γέννηση μείξη και τη φθορά διαχωρισμό. Αναξαγόρας, απόσπ.17

Η γέννηση και ο θάνατος εγκαταλείπονται, στη θέση τους όμως βλέπουμε να εμφανίζονται δύο καινούργιες φιλοσοφικές έννοιες: η ανάμειξη και ο διαχωρισμός. Τίποτε δεν μπορεί να γεννηθεί από κάτι που δεν υπάρχει (από το «μη ον» του Παρμενίδη) ούτε πάλι να αφανιστεί εντελώς. Γεννήσεις όμως και θανάτους βλέπουμε κάθε μέρα δίπλα μας. Τι συμβαίνει λοιπόν;

Η απάντηση του Εμπεδοκλή και του Αναξαγόρα είναι ότι στην πραγματικότητα προϋπάρχει πάντοτε κάποιο υλικό, το οποίο ανασυντίθεται με τέτοιο τρόπο ώστε η ανασύνθεση να εμφανίζεται στους αδαείς ως γέννηση και θάνατος. Για να μπορεί ωστόσο αυτό το προϋπάρχον υλικό να ανασυντίθεται, να αναμειγνύεται και να διαχωρίζεται, σημαίνει ότι δεν είναι κάτι το ενιαίο και μοναδικό αλλά αποτελεί ήδη μια πολλαπλότητα. Στον «μονισμό» των πρώτων Προσωκρατικών, στην αντίληψή τους ότι υπάρχει μια μοναδική πρωταρχική και αμετάβλητη αρχή των πάντων (το νερό του Θαλή, το άπειρο του Αναξίμανδρου, ο αέρας του Αναξιμένη), ο Εμπεδοκλής και ο Αναξαγόρας αντιπαραθέτουν περισσότερες από μία αρχές.

Ο Εμπεδοκλής ισχυρίζεται ότι οι αρχές αυτές είναι τέσσερις: η γη, το νερό, ο αέρας και η φωτιά. Τις τέσσερις αυτές αρχές ο ίδιος τις ονόμασε «ριζώματα», αργότερα όμως καθιερώθηκαν με την ονομασία «τα τέσσερα στοιχεία» και αποτέλεσαν μία από τις πιο γόνιμες ιδέες στην ιστορία της αρχαίας φιλοσοφίας. «Στοιχείο» σημαίνει ελάχιστη μονάδα, κάτι που δεν αναλύεται περισσότερο, και τέτοια ακριβώς είναι τα τέσσερα στοιχεία του Εμπεδοκλή: υπήρχαν πάντοτε και θα υπάρχουν πάντοτε, έχουν τη δυνατότητα να αναμειγνύονται μεταξύ τους και να διαχωρίζονται προκαλώντας όλες τις μεταβολές που παρατηρούνται στη φύση, ακόμη και τις φαινομενικές γεννήσεις και τους θανάτους. Γέννηση ενός όντος είναι στην πραγματικότητα η ανάμειξη των τεσσάρων στοιχείων σε κάποια δεδομένη αναλογία και θάνατος είναι ο διαχωρισμός τους. Μοιάζουν με τα ελάχιστα βασικά χρώματα που χρησιμοποιεί ένας ζωγράφος, για να δημιουργήσει τις άπειρες αποχρώσεις και τις διαφορετικές μορφές ενός πίνακα (Εμπεδοκλής, απόσπ. 23).

Ο Αναξαγόρας από τη μεριά του μιλά και αυτός για πολλές αρχές, αλλά δεν τις προσδιορίζει αριθμητικά. Η θέση του είναι ότι όλα τα βασικά υλικά που παρατηρούμε στο περιβάλλον μας υπήρχαν και θα υπάρχουν πάντοτε. Τα πάντα δημιουργούνται από αναμείξεις παλαιότερων υλικών, μεταβάλλονται από ανασυνθέσεις αυτών των υλικών και διαλύονται από τον διαχωρισμό τους. Κάθε σώμα λοιπόν αποτελεί στην πραγματικότητα ένα μείγμα, που αποτελείται από πολλά μικροσκοπικά υλικά ποικίλης μορφής.

Όλα τα πράγματα ήταν μαζί, άπειρα και στο πλήθος και στο μικρό τους μέγεθος. Αναξαγόρας, απόσπ.1

Στο κάθε πράγμα ενυπάρχει μέρος κάθε άλλου πράγματος. Αναξαγόρας, απόσπ. 12

Η βασική λοιπόν ιδέα είναι κοινή στον Εμπεδοκλή και τον Αναξαγόρα. Η μεταβολή στη φύση υπάρχει, όπως υπάρχει και το αιώνιο και αμετάβλητο παρμενίδειο ον. Μόνο που αυτό το ον δεν είναι ένα αλλά περισσότερα, και η φυσική μεταβολή δεν είναι τίποτε άλλο από ανάμειξη και διαχωρισμός υλικών που προϋπάρχουν.

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

ΕΜΠΕΔΟΛΗΣ - ΚΑΘΑΡΜΟΙ

Έτσι για τις μετενσαρκώσεις λέει (ο Εμπεδοκλής, ότι οι ψυχές) ακολουθούν «κάποιον της ανάγκης χρησμό, των θεών αρχαίο ψήφισμα, της αιώνιας επαναλαμβανόμενης μεταβολής από το Ένα στα Πολλά με τη δύναμη της έριδας και αντιστρόφως από τα Πολλά στο Ένα με τη δύναμη της φιλίας». «Σ’ αυτόν της Ανάγκης τον χρησμό βρίσκονται και οι ψυχές που αμαρτάνουν, έχοντας πατήσει τον όρκο τους από τους δαίμονες, απομακρυνόμενοι από το Ένα υπό το κράτος της μανιασμένης έριδας, για να βρεθούν περιπλανόμενες μέσα στην πολλαπλότητα αυτού του κόσμου, παίρνοντας όλο αυτό τον καιρό των «τριάντα χιλιάδων ωρών» μακριά από τη μακαριότητα του Ενός, όλες τις μορφές των θνητών, μέσα από δύσκολους δρόμους, που η μανιασμένη έριδα έρριπτε τις ψυχές αυτές, από τη θάλασσα στη στεριά και απ’ αυτή στη δίνη του αιθέρα».

Αυτή είναι η τιμωρία των αμαρτωλών ψυχών, να μεταφέρονται από σώμα σε σώμα για να καθαρθούν και να ξαναπάρουν τη μορφή του Ενός, που στη φύση τους ταιριάζει. Δουλεύει η έριδα αυτές, όπως ο σιδηρουργός που αλλάζει τις μορφές στον σίδηρο, βουτώντας αυτό από τη φωτιά στο νερό εναλλάξ, μέχρις ότου αυτός δώσει την κατάλληλη μορφή. 

Άξιο απορίας είναι από το απόσπασμα αυτό του Εμπεδοκλή, η αναφορά, ότι ο χρόνος αυτής της περιπλάνησης των ψυχών, από σώμα σε σώμα, υπό το κράτος της έριδας, διαρκεί «τριάντα χιλιάδες ώρες».

Πέρα από την αδυναμία προσδιορισμού της πραγματικότητας αυτού του χρόνου είναι φανερό, ότι με αυτόν τον χρόνο των «τριάντα χιλιάδων ωρών» ο Εμπεδοκλής, μέσα από την περιπλάνηση των ψυχών, μέχρις ότου αυτές επιστρέψουν στη φυσική τους θέση του Ενός υπό το κράτος της φιλίας, κατονομάζει, έστω και με έμμεσο τρόπο, τη διάρκεια του κόσμου των Πολλών στην Κοσμογονία του. Την οποία φάση της Κοσμογονίας θεωρεί ξένη προς τη φύση της ψυχής του ανθρώπου, αφού θεωρεί και τον εαυτό του εξόριστο και πλάνητα σ’ αυτόν τον κόσμο των Πολλών, θύμα της μανιασμένης έριδας, εφόσον και ο ίδιος έγινε αγόρι και κορίτσι, θάμνος και πουλί και ψάρι άλαλο, που πηδούσε έξω από το νερό, κλαίοντας και θρηνώντας που έβλεπε ξένους τόπους, όπως το νεογέννητο όταν πρωτοέρχεται στον κόσμο αυτό. 

Ενώ ο δάσκαλός του ο Πυθαγόρας, που είχε επίσης υποστεί μετενσαρκώσεις, προφανώς με λιγότερα δεινά, είπε ότι είχε γεννηθεί ως ο Εύφορβος, που είχε εκστρατεύσει στην Τροία, αναγνωρίζοντας την ασπίδα του μετά τη μετενσάρκωσή του. 

Είναι τόσο φρικτή αυτή η περιπλάνηση των ψυχών, που από όντα ζωντανά κάνει νεκρά και από νεκρά πάλι άλλα κάνει ζωντανά, αλλάζοντας μορφή.

Είναι ο φυσικός νόμος της Ανάγκης, η ψυχή από τον κόσμο των Πολλών να επανέρχεται σ’ αυτόν του Ενός. Γι’ αυτή τη φάση της μετάβασης ο Εμπεδοκλής είπε, ότι η αμαρτωλή ψυχή πρέπει να αποκοπεί από «πέντε κρήνες», που είναι φτιαγμένες από «σκληρό χαλκό». Δηλαδή, ότι πρέπει να περάσουν από πέντε μετενσαρκώσεις και να δώσουν σκληρό αγώνα, ώστε να μαλακώσουν τον χαλκό και να αποφύγουν τον άχαρο τόπο του φόνου, του μίσους και των άλλων δαιμόνων του θανάτου. Έτσι θα μπορέσουν, καθαρές πλέον, να επανέλθουν στον φυσικό τους τόπο της αλήθειας και της ευτυχίας.

Αυτές οι περιγραφές του Εμπεδοκλή για τον καθαρμό της ψυχής του ανθρώπου μέσω των μετενσαρκώσεων έχουν ποιητικό χαρακτήρα και συνάμα είναι παράλληλες προς τη λειτουργία της κοσμογονίας του, μεταξύ της σφαίρας του Ενός και του κόσμου των Πολλών. Επιπλέον ως ουσία της ψυχής κατά τον Εμπεδοκλή θεωρείται η αρμονική σύνθεση των ριζωμάτων (τα ριζώματα αποτελούν ψυχές), όπως παραδίδει ο Αριστοτέλης.

Ίσως η συνέχεια των ερευνών και η πρόοδος στην Κβαντική Φυσική να αποδείξει, ότι αυτό το «συλλογικό ασυνείδητο» οφείλεται στην ολογραφική αρχή, σύμφωνα με την οποία συνδέεται όλος ο κόσμος των Πολλών, ως Ένα (άνθρωπος, ζώα και φυτά, όπως οι σκέψεις του Εμπεδοκλή), μέσα από διαδικασίες μεταφορών και συντονισμού κυματικής ενέργειας. Εξ άλλου, συντονισμός μεταξύ σωματιδίων απεδείχθη πειραματικά ότι συμβαίνει ακαριαία σε πολύ μεγάλες αποστάσεις από την ερευνητική ομάδα Einstein-PodolskyRosen (E-P-R). Ίσως η ολογραφική αρχή και ο συντονισμός των σωματιδίων να επιβεβαιώσουν τη ρήση του David Bohm, ότι μέσα μας ζει και δραστηριοποιείται η ενοποιημένη κοσμική συνείδηση, σαν αυτή που θέλησε να παρουσιάσει ο Εμπεδοκλής με τις μετενσαρκώσεις. Αυτός ο συντονισμός της κάθε ψυχής με το όλον αποτελεί και τον καθαρμό της.

Άρης Διαμαντόπουλος, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ Η ΦΥΣΙΚΗ - ΤΟΜΟΣ 5ος – Ο Εμπεδοκλής - Καθαρμοί σελ. 112 - 119

Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗ

Στην παρούσα ανάρτηση δεν θα γίνει αναφορά στο επιστημονικό έργο και την προσφορά του Εμπεδοκλέους, (τα οποία επηρέασαν την νεώτερη σκέψη και επιστήμη) αλλά στις εκδοχές για τον τρόπο που πέθανε.

Υπάρχουν αντικρουόμενες εκδοχές για τον θάνατό του, αλλά και μυστηριώδεις.

Ο Ιππόβοτος αναφέρει πως, προχώρησε προς την Αίτνα και μόλις έφτασε, πλησίασε στους κρατήρες της φωτιάς και εξαφανίστηκε, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει τη φήμη του, ότι είχε γίνει θεός (κατ'άλλους για να συναντήσει την πραγματική φύση και να γίνει και ο ίδιος φωτιά).

Άλλοι είπαν ότι, ναι μεν έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου της Αίτνας, αλλά επειδή μελετώντας το ηφαίστειο, και πλησιάζοντας επικίνδυνα κοντά, έπεσε μέσα. Επομένως ατύχημα.

Αυτή η εκδοχή του θανάτου του ασχέτως αν ήταν ατύχημα η εσκεμμένη ενέργεια, στηρίχτηκε σε αυτό που και σήμερα λένε οι ξεναγοί στους τουρίστες που επισκέπτονται την Αίτνα. Ότι δηλαδή αφού ο Εμπεδοκλής έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου, αργότερα η λαβα πέταξε έξω τα χάλκινα σανδάλια του. Κατά πόσο αυτό είναι εφικτό να γίνει, αν υπολογίσει κανείς την θερμοκρασία της λάβας, είναι δύσκολο να ειπωθεί. Μάλλον μοιάζει ανέφικτο να έμεινε κάτι από τα σανδάλια του έστω και χάλκινα και να πετάχτηκαν έξω. Εσείς τι λέτε;

Η επόμενη εκδοχή του «θανάτου» του Εμπεδοκλέους είναι μυστηριώδης. Ο Διογένης ο Λαέρτιος στο βιβλίο του («Βίοι Φιλόσοφων» 8,67) μας διηγείται: Αφού ανέστησε την Πανθείαν, η οποία δεν ανέπνεε και ήταν νεκρή για 30 ημέρες, πρόσφερε θυσία στους θεούς μαζί με φίλους του και τον μαθητή του Παυσανία. Μετά την θυσία, οι υπόλοιποι αποτραβήχτηκαν να αναπαυτούν, ενώ ο Εμπεδοκλής παρέμεινε δίπλα στον βωμό για να διανυκτερεύσει. Όταν σηκώθηκαν το πρωί, ήταν ο μόνος που έλειπε. Άρχισαν να τον αναζητούν και οι δούλοι που ρωτήθηκαν έλεγαν πως δεν γνωρίζουν τίποτε. Ένας τότε είπε ότι τα μεσάνυχτα ακούστηκε βροντώδης φωνή που καλούσε τον Εμπεδοκλή. Τότε σηκώθηκε και είδε ουράνιο φως και φεγγος λαμπάδων (μεγάλη λάμψη). «…των οικετών τις έφη μέσων νυκτών φωνής υπερμεγέθους ακούσαι προσκαλουμένης Εμπεδοκλέα, είτα εξαναστάς εωρακέναι φως ουράνιον και λαμπάδων φέγγος, άλλο δε μηδέν…»

Τότε ο Παυσανίας (ο μαθητής του Εμπεδοκλή) συνέστησε στην ομήγυρη πως θα ’ταν μάταιη κάθε αναζήτηση, αφού ο Εμπεδοκλής ήταν πια θεός κι είχε εγκαταλείψει τη γη για ν’ αναληφθεί στα ουράνια.

Για κάποιους πάλι… ένα πύρινο άρμα ήρθε από τον ουρανό και τον πήρε. Έτσι εξαφανίστηκε ο Εμπεδοκλής. Η ανάληψη του Εμπεδοκλή στους ουρανούς πραγματοποιήθηκε κάπου στην Πελοπόννησο.

Δεν είμαστε σε θέση να πούμε με βεβαιότητα τι από τα δυο συνέβη. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι συμπολίτες του τον είχαν εξορίσει και αν και ζήτησε την άδεια να επανέλθει δεν του το επέτρεψαν. Γεγονός που θέτει υπό αμφισβήτηση την εκδοχή να έπεσε στην Αίτνα.

Ο Εμπεδοκλής εγκατέλειψε την πατρίδα του για να ταξιδέψει, πηγαίνοντας αρχικά στους Θούριους και κατόπιν στην Ελλάδα. Λέγεται πως, όταν βρισκόταν στην Ολυμπία, έδωσε τους Καθαρμούς του στον ραψωδό Κλεομένη για να τους τραγουδήσει. Είναι πιθανόν, αν και όχι απόλυτα βέβαιο, πως επισκέφθηκε και την Αθήνα.

Γύρω στο -440 αποφάσισε να επιστρέψει στον Ακράγαντα, εν τω μεταξύ όμως, κατά τη διάρκεια της δεκαετούς απουσίας του, οι αντίπαλοί του είχαν επανακτήσει την επιρροή τους, με αποτέλεσμα να του απαγορευτεί η είσοδος στη πόλη. Έτσι, με μόνη συνοδεία τον μαθητή του Παυσανία, συνθέτοντας ένα έργο περί φύσεως πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του εξόριστος στην Πελοπόννησο. Τότε πως έπεσε στην Αίτνα;;;

Το τέλος του καλύπτεται από το πέπλο του θρύλου. Πώς να επήλθε, άραγε, ο θάνατος ενός όντος με τέτοια εκπληκτική φύση;

Σείριος

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ: ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ ΕΠΙ ΓΗΣ

Στην ζωή του είχε κάνει θαύματα, ώστε από νωρίς να εισέρθει στον κόσμο του θρύλου.

Και ο λαός δεν είχε λόγο να μην πιστέψει στην θεότητα του. Όταν τον είχαν δει να κάνει θαύματα φέρνοντας στην ζωή μια γυναίκα μετά από τριάντα μέρες ενώ δεν είχε αναπνοή και σφυγμούς (τριάκοντα μέρες συντηρείν άπνουν και άσφυκτον σώμα, Διογένης Λαέρτιος 8, 62).

Όταν κατόρθωσε να σταματήσει το φύσημα των επιβλαβών ανέμων και γι΄αυτό ονομάστηκε «κωλυσανέμας» (Πλούταρχος Ηθ. 515 C).

Όταν με μουσική καταπράυνε την οργή ενός νέου που ήταν έτοιμος να σφάξει τον φονιά του πατέρα του, όταν αυτός αθωώθηκε από το δικαστήριο.

Όταν τον έβλεπαν να ασχολείται με φαινόμενα ύπνωσης, τηλεπάθειας και υποβολής.

Όταν είχε γράψει πάνω από 400 τραγωδίες, από τις οποίες δεν σώθηκε ούτε μια.

Ο Εμπεδοκλής ήταν στην εποχή του ο μοναδικός άνθρωπος επί Γης που ήξερε, ότι το φαινόμενο της αναπνοής συνδέεται με την κυκλοφορία του αίματος. Γνώριζε ότι το Σύμπαν είναι ελλειψοειδές, όπως το γνωρίζει μόλις σήμερα η NASA με βάση τις φωτογραφίες από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble.

Ο Εμπεδοκλής είχε διεισδύσει στο εσωτερικό του κόσμου και είχε απολύτως πεισθεί για τις πνευματικές ικανότητες του ανθρώπινου όντος, ώστε πίστευε αναφανδόν στην μετενσάρκωση. Γιατί, όταν έθεσε σε λειτουργία τις πνευματικές του δυνάμεις, μπορούσε «να δει» μέσα στους δικούς του είκοσι ανθρώπινους βίους, και μέσω αυτών οποιοδήποτε πράγμα.

Τα ερείσματα της κοσμοθεωρίας του Εμπεδοκλέους είναι η Φιλότης και το Νείκος (από όπου και η φιλονικία). Η αγάπη και το μίσος. Η ειρήνη και ο πόλεμος. Η ένωση των αντιθέτων του Ηράκλειτου. Η Φιλότητα ως κάθε είδους φυσική ελκτική δύναμη, κάθε είδους δύναμη κοινωνικής συμφιλίωσης και ενότητας ή κάθε είδους δύναμης ανοσίας και ομοιόστασης ενός οργανισμού, ενώ το Νείκος ως κάθε δύναμη φυσικής άπωσης, κοινωνικής σύγκρουσης ή ιατρικής διαταραχής που οδηγεί στην φυσική, κοινωνική και βιολογική εντροπία.

Η ιδανική ισορροπία πραγματοποιείται μέσα στο Σφαιρόν, δηλαδή στην σφαίρα, η οποία είναι πανταχόθεν όμοια, ίσταται επί σημείου, δεν έχει μέλη να αλληλομάχωνται και επαγγέλλεται την ευδαιμονία και την εντός αυτού μακαριότητα. Επίσης ισχυρίζονταν ότι όλος ο τόπος μας είναι γεμάτος κακά που εκτείνονται μέχρι την περιοχή της σελήνης, αλλά παραπέρα δεν προσχωρούν διότι ο τόπος είναι καθαρότερος.

Ο Εμπεδοκλής γράφει: …είναι εξόριστη η ψύχη εδώ κάτω και περιπλανάται διωγμένη από τα θεία ψηφίσματα και νόμους. Την μανιασμένη έριδα πιστέψαμε και μακριά από τους θεούς εξόριστοι πέσαμε. Όποιος τα μέλη του με φόνο μιάνει, τριάντα χιλιάδες ώρες μακριά από τους μακάριους πλανάται (ώρα= μονάδα μέτρησης χρόνου με βάση τις κινήσεις των άστρων. Παράγωγο είναι και ο Ωροσκόπος.

«…δεν θα πάψετε τον απαίσιο ήχο των σκοτωμών; Δεν βλέπετε πως κατασπαράζετε ο ένας τον άλλον από αφροσύνη;».

Ο Εμπεδοκλής υποστήριζε ότι, Ένα πνεύμα διατρέχει όλο τον κόσμο. Και αυτό είναι που μας ενώνει με όλα τα όντα. Ετσι, αν σκοτώνουμε τα ζώα και τρώμε τις σάρκες τους είναι σαν να σκοτώνουμε τους συγγενείς μας.

«…τον αγαπημένο του γιο που άλλαξε μορφή απιθώνει ο πατέρας στον βωμό και τον σφάζει με προσευχές ο ανόητος. Άλλοι δεν γνωρίζουν και θυσιάζουν αυτόν που ικετεύει. Εκείνος πάλι, κουφός στις κραυγές, μετά την σφαγή, κακό τραπέζι στο σπίτι στρώνει. Έτσι, τον πατέρα ο γιός σκοτώνει και τα παιδιά της μάνας την ζωή παίρνουν και τρώνε τις σάρκες των αγαπημένων».

«…αν ζήσουμε ζωή ευσεβή και δίκαιη, θα είμαστε ευτυχείς εδώ, αλλά ακόμα πιο ευτυχείς όταν αποδημήσουμε, διότι δεν θα έχουμε την ευδαιμονία για λίγο, αλλά θα μπορούμε να αναπαυόμαστε αιώνια με τους άλλους αθανάτους, ομόστεγοι και ομοτράπεζοι μακριά από ανθρώπινες έγνοιες».

«…οποιαδήποτε ψυχή, που γίνεται οπαδός του θεού, αντικρύσει κάτι από τα αληθινά όντα, θα μείνει μακριά από τα πάθη μέχρι την επόμενη περίοδο. Αν ζήσει με δίκαιο τρόπο, μετά θάνατον τυγχάνει καλύτερης μοίρας, ενώ όποιος αδικεί θα τύχει χειρότερης. Οι δίκαιοι αφού κριθούν σε δικαστήρια που βρίσκονται κάτω από την γη, αναχωρούν σε άλλους τόπους του ουρανού που βασιλεύει η αρμονία και η φιλία».

«Χαίρετ΄εγώ υμίν θεός άμβροτος, ουκέτι θνητός πωλεύομαι μετά πάσι τετιμημένος, ώσπερ έοικε».

«Χαίρετε! Εγώ σαν δικός σας θεός, και όχι σαν θνητός, περιφέρομαι σε όλους ανάμεσα σας απολαμβάνοντας μεγάλες τιμές όπως αρμόζει».

Εμπεδοκλής -495, -435

http://diogeneis.blogspot.gr/2016/06/blog-post.html

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ

Ο Έλληνας αυτός φιλόσοφος έζησε στον Ακράγαντα της Σικελίας που ήταν αποικία των Ροδίων, περίπου το -490 -430 και υπήρξε μία από τις θρυλικότερες μορφές στο χώρο των προσωκρατικών φιλοσόφων. Φαίνονται ωστόσο άμεσα οι Πυθαγόρειες επιδράσεις του και η διαμονή του στην Αθήνα, στην σχολή του Αναξαγόρα κοντά στον Παρμενίδη.
Ο βίος του ήταν γεμάτος από απόκρυφες ιστορίες και θαύματα που αγγίζουν τα όρια του μύθου. Δεν υπήρξε μόνο σημαντικός φυσικός φιλόσοφος, αλλά και ρήτορας, ποιητής, γιατρός, φυσικός, μάντης, θεραπευτής και μύστης.

Αναφέρεται ότι έκανε θαυματουργές θεραπείες στις περιοδείες του, και μάλιστα ότι απάλλαξε τους κατοίκους του Σελινούντα και του Ακράγαντα από πλήθος επιδημιών καθαρίζοντας με κατασκευαστικά έργα ένα ολόκληρο έλος.

Ο Παλαμάς αναφέρει για αυτόν: "Εμφανίζεται παντού να εξασκεί τη χάρη του, φιλόσοφος, χρυσόστομος ρήτορας, μεγαλεπήβολος μηχανικός, πανεπιστημιακός ερευνητής, γιατρός, θεόσοφος, μάγος, κύριος κάθε είδους λόγου, ραψωδός, υμνοπόλος, ιερεύς, προφήτης. Αναφέρει ότι κατευνάζει και διεγείρει τους ανέμους, ότι θεραπεύει τις ασθένειες και τα γηρατειά, ότι επαναφέρει στη ζωή νεκρούς, και ότι πάνω από όλα ως θεός τιμάτε. Κάθε φορά που μπαίνει στις πόλεις οι άνθρωποι τον περιτριγυρίζουν απονέμοντας του σεβασμό, πλήθος τον ακολουθεί ρωτώντας τον για την ατραπό του κέρδους, την γνώση των προφητειών και για τη θεραπεία κάθε λογής ασθενειών ..."
Για τις γνώσεις του ο ίδιος αναφέρει:
"Και φάρμακα θα μάθεις όσα για τα κακά και τα γεράματα υπάρχουν, τι, για σε μόνο εγώ όλα αυτά θα πραγματώσω. Θα παύσεις και το μένος των ακούραστων ανέμων που φυσώντας πάνω στη γη ρημάζουν τα χωράφια, και πάλι, αν θες, θα ξαναφέρεις πνοές που επανορθώνουν. Και από σκοτεινή, βροχή θα φέρεις στον καιρό της, για τους ανθρώπους, ξηρασία, δεντροτρόφα από την ανομβρία του θέρους θα θέσει ρεύματα, που μένουν στον αιθέρα. Και την ορμή θα φέρεις απ' τον Άδη πεθαμένου." (Περί φύσεως ,111)
Για την προέλευση του, λέει:
"...σας χαιρετώ, εγώ ανάμεσα σας περπατώ, θεός αθάνατος, όχι θνητός, όπως αρμόζει απ' όλους τιμημένος, στεφανωμένος με ταινίες και στέφανα ολάνθιστα..." (Καθαρμοί, 112)
"Ήδη εγώ κάποτε αγόρι υπήρξα, κόρη, θάμνος και πουλί κι άφωνο ψάρι που από τη θάλασσα προβάλλει" (Καθαρμοί 117)

Από τα Πυθαγόρεια πρότυπα αντλεί ο Εμπεδοκλής τη σύλληψη της ψυχής ως θεϊκού δαίμονα που έχει καταδικαστεί εξαιτίας ενός αρχέγονου παραπτώματος να μεταναστεύει για πάντα σε διαφορετικά σώματα, ώσπου η άνοδός της σε ανώτερες μορφές ζωής να την οδηγήσει στην επιστροφή της στη θεία μακαριότητα.
Ο Εμπεδοκλής θεωρεί την ύπαρξη του, μία ανεξάρτητη και θεία προσωπικότητα που εξέπεσε σε βαρύ αμάρτημα κάτω από την επίδραση του Νείκους (Κακία-Μίσος) και έχασε την θεία φύση του. Έκτοτε η ψυχή του δοκιμάζεται κατακτώντας συνειδησιακά ολοένα και περισσότερο έδαφος στην ανάβαση της προς την αρχική της κατάσταση.
Ο Διογένης ο Λαέρτιος στο 8^ο βιβλίο του αναφέρει μία σειρά από θρυλικές ιστορίες σχετικά με τον θάνατο του Εμπεδοκλή:
"Σχετικά με τον θάνατο του λέγονται διάφορα πράγματα. Ο Ηρακλείδης που ανέφερε τα σχετικά με την γυναίκα που δεν ανέπνεε (για κάποιους... ήταν νεκρή για 30 ημέρες), ότι δηλαδή δοξάστηκε ο Εμπεδοκλής όταν έστειλε πίσω ζωντανή τη νεαρή γυναίκα, λέει ότι πρόσφερε θυσία στο χωράφι του Πεισιάνακτος. Είχε καλέσει και μερικούς φίλους του, ανάμεσα του και τον Παυσανία. Μετά το γλέντι οι υπόλοιποι αποτραβήχτηκαν και αναπαύονταν, άλλοι κάτω από τα δέντρα του διπλανού χωραφιού και άλλοι όπου ήθελαν. Ο Εμπεδοκλής έμεινε εκεί που είχε καθίσει. Όταν σηκώθηκαν το πρωί, ήταν ο μόνος που έλειπε. Άρχισαν να τον αναζητούν και οι δούλοι που ρωτήθηκαν έλεγαν πως δεν γνωρίζουνε τίποτε. Ένας τότε είπε ότι τα μεσάνυχτα σηκώθηκε και είδε ουράνιο φως και μία λάμψη Τίποτε άλλο...(για κάποιους πάλι... ότι ένα πύρινο άρμα ήρθε από τον ουρανό και τον πήρε).

Ο Έρμιππος λέει ότι θεράπευσε κάποια Ακραγαντίνη Πάνθεια που την είχαν ξεγραμμένη οι γιατροί και γι' αυτό έκανε τη θυσία και ότι αυτοί τους οποίους είχε καλέσει ήταν περίπου ογδόντα.
Για την πτώση της αθάνατης ψυχής στην ύλη αναφέρει:
"Από ποιες άραγε τιμές και ποια κορφή ευτυχίας ... Ήλθαμε εδώ στο άντρο αυτό το υπόστεγο ... άχαρο τόπο, όπου είναι ο Φόνος, η Έχθρα και πλήθος άλλων Συμφορών..." (Καθαρμοί 119-121)
"Ω! αλλοί, δύστυχη θνητών γενιά πανάθλια, από ποιες έριδες, ποιους στεναγμούς έχετε γίνει! Από τους ζώντες νεκρούς έκανε εναλλάσσοντας τα είδη... Καλύπτοντας τα με ασυνήθιστο χιτώνα σάρκας..." (Καθαρμοί 124-126)
"...Γέννηση δεν υπάρχει για κανένα απ' τα θνητά μήτε χαμός σ' ολέθριο θάνατο, μονάχα μίξη κι ανακατονομή όσων σμίξαν, μόνο που γέννηση καλείται στους ανθρώπους..." (Περί φύσεως 8)
Μας θυμίζει την Πλατωνική θεώρηση για τη γέννηση των ζωντανών από τη θέληση των νεκρών για ενσάρκωση και το αρχαίο ρητό: "ότι οι ψυχές που αναχωρούν υπάρχουν στον Άδη, επιστρέφουν εκεί και αναπαράγονται". Συγκεκριμένα στο Φαίδρο αναφέρεται ότι η ψυχή είναι αθάνατη γιατί είναι αυτή που κινεί το σώμα, και μέσα από το μύθο του Ηνίοχου και την δυσαρμονία χάραξης πορείας των δύο φτερωτών αλόγων του, του λευκού (ευγενές και όμορφο) και του μαύρου (με κατώτερα χαρακτηριστικά), η ψυχή βαραίνει, χάνει την ισορροπία της και πέφτει στην ύλη, χάνοντας τα φτερά της. Έχει όμως ενθύμηση της πρωταρχικής αρχετυπικής αλήθειας και εφόσον "ξεπληρώσει" στον υλικό κόσμο μπορεί να ξανανέλθει σιγά-σιγά στο θείο της ταξίδι πίσω από τα άρματα των Θεών.
Για την αρχική κοσμογέννηση αναφέρει:
"...Εκεί ούτε του ήλιου τα γοργά μέλη ξεχωρίζουνε ούτε η δασιά της γης ορμή ή η θάλασσα, έτσι της Αρμονίας το πυκνό άντρο έχει στήριγμα ο Σφαίρος ο κυκλοτερής απολαμβάνοντας τη μοναξιά του κυκλικά τον περιζώνει. Μήτε στάση μήτ' απρεπής διένεξη στα μέλη. Μ' αυτόν, στον εαυτό του ίσος παντού κι εντελώς δίχως πέρας, χαίρεται ο Σφαίρος ο κυκλοτερής τη μοναξιά τους που κυκλικά τον περιζώνει. Ούτε απ' τη ράχη του δύο κλάδοι εκτινάσσονται, ούτε και πόδια, γόνατα ή γενετήσια μέλη, αλλ' ήταν σφαίρα κι ίσος (από παντού) στον εαυτό του..." (Περί φύσεως 27-29)
Για τον Εμπεδοκλή ο Σφαίρος φαίνεται να είναι ένα είδος κοσμογονικού κέντρου, ένα είδος χάους, που μέσα του περικλείει όλους τους νόμους και τους συντελεστές της Δημιουργίας. Δεν υπάρχει κίνηση αλλά μακάρια ευδαιμονία.
Και συνεχίζει:
" Διπλό λόγο θα πω: Άλλοτε το ένα αυξάνει, ώστε να υπάρχει μόνο αυτό από τα πολλά, άλλοτε πάλι διαχωρίζεται, ώστε πολλά να είναι από το ένα, κι η γέννα των θνητών διπλή, διπλός και ο αφανισμός τους..." (Περί φύσεως 17)
Σε κάποια στιγμή όμως η ισορροπία αυτή διασπάται και τότε εκδηλώνονται οι νόμοι, μία κεντρομόλος δύναμη από τη μία: η Φιλότητα, η Αγάπη, η Στοργή και η Αρμονία, και μία φυγόκεντρος δύναμη από την άλλη: το Νείκος, η Διχόνοια, το Μίσος. Η Φιλότητα ενοποιεί τον κόσμο προς το ΕΝΑ ενώ το Νείκος μετατρέπει την ενότητα σε πολλαπλότητα, σε επικράτηση του κακού και της δυσαρμονίας. Αποτέλεσμα της αντίδρασης των δύο αυτών πρωταρχικών νόμων είναι η διαδοχική εκδήλωση των τεσσάρων στοιχείων από τη χαώδη κατάσταση του Σφαίρου, της γέννησης του κόσμου και των δημιουργημάτων του.
Επίσης υποστήριζε ότι η γη περιβάλλεται από Πυρ, που είναι ο πραγματικός ήλιος τον οποίο όμως οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν. Ο ήλιος που φαίνεται είναι απλώς ένας κρύσταλλος, ο οποίος αντανακλά προς εμάς το φως και τη θερμοκρασία που δέχεται από τον πραγματικό ήλιο (τον σκοτεινό και απόκρυφο). Και με τα άστρα έλεγε ακόμη ότι συμβαίνει το ίδιο, μερικά αντανακλούν φως και άλλα εκπέμπουν. Πολλοί τον θεωρούσαν μάλιστα τρελό επειδή πίστευε ότι το φως ταξιδεύει και μάλιστα με πολύ μεγάλη ταχύτητα.

Ο θεός για τον Εμπεδοκλή είναι νους. Ένας νους ιερός, άγιος και τόσο μεγαλειώδης και διαφορετικός από τον ανθρώπινο, ώστε να μην είναι δυνατόν να νοηθεί και προπάντων να εκφραστεί μέσα από σχήματα ανθρώπινης γλώσσας, αφού είναι αθέσφατος.
Αυτές ήταν μερικές από τις κύριες ιδέες αυτού του "Μεγάλου" μάγου-φιλοσόφου, κάποιες από τις οποίες επιβεβαιώνει η σύγχρονη επιστημονική αναζήτηση του κόσμου μας, ενώ κάποιες άλλες θα περιμένουν μάλλον υπομονετικά να καρποφορήσουν σε καλύτερες συνθήκες και σε καλύτερες εποχές.

http://www.freesymbolforum.com/

Ο ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΑΝΤΡΑΣ ΠΟΥ ΠΡΟΟΡΙΣΤΗΚΕ Ν' ΑΦΗΚΕΙ ΤΗ ΔΟΞΑ ΤΟΥ ΑΝΩΛΕΘΡΗ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

Εμπεδοκλής πάει να ειπεί ο άντρας που κατέχει έμπεδο κλέος. Εκείνος, δηλαδή, που η καλή του υπόληψη μένει σταθερή. Θέλεις γιατί η φύση έτσι τον μοίρανε, θέλεις για τον αγώνα του να προσφέρει στο βαθύτερο κύτταρο του κόσμου και της ανθρώπινης ύπαρξης την τιμή που τους αρμόζει, θέλεις για το τίμημα που πλήρωσε για να ξεχρεώσει το δώρο της ζωής, το δώρο δηλαδή που κάνει η φύση στον καθένα μας με το να μας γεννήσει άνθρωπο και όχι ζώο κάποιου άλλου είδους, θέλεις για το έργο που εδημιούργησε, και το άφηκε διαθήκη ευεργεσίας και χάρης στις ερχόμενες γενεές, ο Εμπεδοκλής είναι ο άντρας που προορίστηκε ν' αφήκει τη δόξα του ανώλεθρη στη μνήμη των ανθρώπων. Όσο χρόνο, εννοείται, θα υπάρχουν οι άνθρωποι σε τούτο το γαλαζοπράσινο πλανήτη, που χορεύει στα κοντινά κράσπεδα του αστέρα μας. Τεσσερεσήμισυ τώρα δισεκατομμύρια χρόνια.

Ειδικά, ο Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος, που έζησε στη Σικελία στον καιρό από τη μάχη του Μαραθώνα (490) ως τις ημέρες που ετελειώθηκε στην Ακρόπολη το χτίσιμο του Παρθενώνα (434), τη δόξα που έλαβε, εγνώριζε ότι την αφήνει σταθερή χάρη στο έργο που εδημιούργησε. Τις δεκατέσσερες Ολυμπιάδες που έζησε. Και καθώς φαίνεται, εκτός από τον εαυτό του, άντρες σαν τον Εμπεδοκλή είχε στο νού του ο Οράτιος, όταν ύστερα από τέσσερες αιώνες ετραγούδησε την περίφημη Ωδή στην Αθανασία:

Όρθωσα ένα μνημείο από το χαλκό μονιμότερο, κι από το βασιλικό ήθος των Πυραμίδων πιο ψηλό. Ετούτο ούτε οι άγριες μπόρες ούτε ο βίαιος βοριάς θα μπορέσουν να το σκορπίσουν. Ούτε οι αναρίθμητες διαδοχές των ετών και η φυγή των αιώνων. Δε θα πεθάνω ολόκληρος, κι ένα μεγάλο κομμάτι μου θα ξεφύγει τον Άδη. Συνέχεια στο μέλλον έπαινος θα με πλουταίνει καινούργιος, όσον καιρό ο ιερέας θ' ανηφορίζει στο λόφο του Καπιτωλίνου Δία με τη συνοδεία της αμίλητης Παρθένου.

To ονομαστικό του Εμπεδοκλή τον διατάζει, λοιπόν, έναν στη λίστα των ονομάτων της δόξας. Σ' έναν κώδικα προσφωνήσεων έκτακτα θαλερό στην κλασική Ελλάδα.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΙΑΝΤΙΝΗΣ - ΓΚΕΜΜΑ

-----------------------------

ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΟΞΑΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Η ΕΠΩΝΥΜΙΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΛΑΜΠΡΩΝ ΗΡΩΩΝ 

ΕΝΝΕΑ ΕΤΗ ΦΩΤΟΣ: Αποτελέσματα αναζήτησης για Εμπεδοκλής

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ – ΠΕΡΙ ΨΥΧΗΣ

Ο Εμπεδοκλής, όντας κατά βάση φυσικός φιλόσοφος, αποπειράται να ερμηνεύσει την δημιουργία και λειτουργία του κόσμου και να δώσει απάντηση στο ψυχό-λογικό ερώτημα ως ερώτημα, 1ον από πού πηγάζει η Ζωή και 2ον ποια και τι είναι, η πηγή Ζωής (="Ψυχή)" του ανθρώπου. 

Ο Ακραγαντίνος φιλόσοφος έχει μια "συνθετική-συνδυαστική θεώρηση" σχετικά με τον κόσμο. Η θεώρηση αυτή απορρίπτει, κατ αρχάς, την ύπαρξη ενός μόνο θεμελιώδους στοιχείου ως πρώτου αίτιου και πηγής δημιουργίας. Αντ΄ αυτού, και σε αντίθεση με τους προηγούμενους φιλοσόφους, ο Εμπεδοκλής θέτει "τέσσερα στοιχεία αρχέγονα, ριζώματα, ως αρχήν του κόσμου": Αυτά είναι, το πυρ, το ύδωρ, ο αήρ και η γη. Τα τέσσερα αυτά στοιχεία, στο έργο "Περί Φύσεως" του φιλοσόφου, παρουσιάζονται με θεϊκή μορφή. Ως οι Ολύμπιοι θεοί. Ο Ζευς (Δίας) είναι το πυρ. Η Νήστις είναι το ύδωρ. Η Ήρα ο αήρ και ο Αιδωνεύς η γη. Τα στοιχεία έχουν την δυνατότητα να μπορούν να "αναμειγνύονται" και να κινούνται σε δυο δυνατές κατευθύνσεις: Την απωθητική και την ελκυστική.

Αντιστοίχως τα ονομάζει, Νείκος και Φιλότητα. Και εδώ δίδει το φιλοσοφικό ορισμό της Ψυχής. Πνοή-πηγή Ζωής και δημιουργίας του Κόσμου (="Ψυχή)" είναι ο συνδυασμός (μείξη) των τεσσάρων θεϊκών στοιχείων καθώς και οι χρονικές περίοδοι Νείκους και Φιλότητας μεταξύ τους. Για την διασφάλιση του κόσμου και την μη-καταστροφή, έχουν τεθεί όρια και μέτρα μεταξύ του Νείκους και της Φιλότητας. Αν και υπάρχουν περίοδοι που το ένα υπερισχύει του αλλού(αντίστοιχα κάθε φορά), εντούτοις τα όρια ποτέ δεν δύνανται να ξεπερασθούν ώστε να επέλθει η καταστροφή.

Εκτός αυτών, ο φιλόσοφος μεταβαίνει και σε μια "ειδική" μελέτη του τρόπου λειτουργίας της Ζωής, της Ψυχής, του ανθρώπου. Για αυτόν, μεγάλη σημασία λαμβάνουν οι ανθρώπινες αισθήσεις και ο τρόπος με τον οποίον αντιλαμβάνονται τον έξω από τον φορέα τους (="άνθρωπος)" κόσμο. Στους "Καθαρμούς" συγκεκριμένα, ο Εμπεδοκλής κάνει λόγο για την "άσχημη Μοίρα της ανθρώπινης Ψυχής, η οποία από το στάδιο της πρωταρχικής Ευδαιμονίας εκπίπτει στην περιοχή της απογνώσεως και της περιπλανήσεως ως την ευλογημένη ώρα του εξιλασμού της.

Συγγραφέας εργασίας: Γιώργος Μαμώλης, Φ.Π.Ψ. Αθήνας – 9/11/2005

(Απόσπασμα) Ολόκληρο το άρθρο: www.filosofia.gr

-----------------------------

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ

Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΕΔΟΚΛΗ 

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ: ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ ΕΠΙ ΓΗΣ

Η Έννοια της Μετενσάρκωσης στην Αρχαιοελληνική Γραμματεία #2

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Ακολουθούν ακριβή αποσπάσματα/παραδειγματικές φράσεις σε Αρχαία Ελληνικά από κλασικές Αρχαιοελληνικές πηγές που συνδέονται με την έννοια της μετενσάρκωσης και την αθανασία της ψυχής, μαζί με σύντομη εξήγηση για το πώς υποστηρίζουν την ιδέα ενός Συμπαντικού Νόμου της ψυχής:

Πλάτων – Φαίδων (Περί Ψυχῆς)

Ὅτι ψυχὴ ὑπάρχει πρὸ τοῦ σώματος καὶ μετέπειτα τῆς κορυφᾶς αὐτοῦ… οὐκ ἀφανίζεται, ἀλλὰ ἐκείνῳ διαφεύγει τοῦ σώματος, ἵνα ἐστὶν ἀθάνατος·

(Η ψυχή υπάρχει προ του σώματος και μετά τον θάνατο του σώματος… δεν εξαφανίζεται, αλλά διαφεύγει από αυτό και είναι αθάνατη.)

Περί της αθανασίας της ψυχής, όπως παρουσιάζεται στο έργο Φαίδων. Με τον τρόπο αυτό ο Πλάτων δείχνει ότι η ψυχή δεν πεθαίνει με το σώμα, αλλά συνεχίζει να υπάρχει. 

Αυτό το ίδιο πλατωνικό θέμα αποτελεί τον πυρήνα της ιδέας ότι η ψυχή κινείται πέρα από το φυσικό σώμα και επανέρχεται. Ενα βασικό προαπαιτούμενο για την έννοια της μετενσάρκωσης.

Πλάτων – Μύθος του Ηρός (Πολιτεία, Βιβλίο 10)

Ο Πλάτων αναφέρει έναν μύθο στο τέλος της Πολιτείας (βιβλίο 10), στον οποίο ο ήρωας Ἦρ επιστρέφει μετά θάνατον για να διηγηθεί τι είδε στον κόσμο των ψυχών:

…καὶ αἱ ψυχαὶ ἀνακύπτουσιν ἐκ τῶν τόπων ἐκεῖνων, καὶ κατὰ τὸ μέρος ὃ ἔχουσι πρὸς τὸ δίκαιον καὶ ἀδίκῳ ἀναλέγομεν αὐτὰς· καὶ ἐκλέγονται ζωὰς καινάς…

(…και οι ψυχές σηκώνονται από εκείνους τους τόπους, και ανάλογα με την δικαιοσύνη ή την αδικία που είχαν, επιλέγουν μια νέα ζωή…)

 Ο μύθος περιγράφει πώς οι ψυχές κρίνοται μετά θάνατον, πώς επιλέγουν νέα ζωή και ενσαρκώνονται ξανά· δηλαδή μετενσαρκώνονται, ανάλογα με την ηθική κατάσταση της προηγούμενης ζωής τους.

Ορφικό / Πυθαγορικό Πλαίσιο

Αν και οι «Ορφικοί Ύμνοι» δεν περιέχουν άμεσα λέξεις περί μετενσάρκωσης, η διδασκαλία των Ορφικών και οι σχετικοί χρυσοί πίνακες (τις οποίες μετέφεραν μυημένοι στο θάνατο και μετά τον τάφο) αναφέρουν ότι:

…ὡς διαβατήριον λέγοντες τὸ διὰ ληθέας καὶ μνημοσύνης πίνεσθαι μεταστάντας τὰς ψυχάς…

(…ότι οι ψυχές, μετά τον θάνατο, πίνουν το νερό της μνήμης ή της λησμονιάς και στη συνέχεια επιλέγουν νέα ενσάρκωση…) όπως αποδίδεται από ερμηνευτές Ορφικών επιγραφών (αναφορές σε Lethe / Mnemosyne). 

Στην ιδεολογία των Μυστηρίων, η ψυχή δεν μένει μια φορά ανθρώπινη, αλλά επανέρχεται σε νέο σώμα μέσω ενός κυκλικού ταξιδιού μετά θάνατον, χαρακτηριστικό συστήματος που μοιάζει με νόμο στο σύμπαν.

Πυθαγορική Παράδοση (συνεχιζόμενη ενσαρκώσεις)

Ο Πορφύριος αναφέρει πως σύμφωνα με την παράδοση των Πυθαγορείων:

…ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, καθάπερ ὁ Πυθαγόρας δίδασκε, ὅτι διαβαίνει διὰ σωμάτων ἕτερα καὶ ἐπιστρέφει πάλιν…

(…η ψυχή είναι αθάνατη, όπως δίδασκε ο Πυθαγόρας, και περνά από άλλα σώματα και επιστρέφει ξανά…) από διδασκαλία Πυθαγορείων. 

Από τα κείμενα αυτά προκύπτουν μερικά κρίσιμα στοιχεία:

Η ψυχή θεωρείται αθάνατη, διαχωρισμένη από το σώμα και συνεχιζόμενη μετά το θάνατο (Φαίδων). 

Υπάρχει διαδοχική πορεία που περιλαμβάνει κριτική του τρόπου ζωής και επιλογή νέας ζωής («Μύθος του Ηρός»). 

Στον Εμπεδοκλή η ιδέα της μετενσάρκωσης είναι ακόμη πιο ρητή και «κυριολεκτική» απ’ ό,τι στον Πλάτωνα.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής (ή «δαίμονος») από σώμα σε σώμα. Σε σωζόμενα αποσπάσματά του λέει χαρακτηριστικά ότι υπήρξε:

«ήδη γαρ ποτ᾽ ἐγώ γενόμην κοῦρός τε κόρη τε

θάμνος τ᾽ οἰωνός τε καὶ ἔξαλος ἔνθα ἁλίης ἰχθύς»

Δηλαδή: «ήμουν κάποτε αγόρι και κορίτσι, θάμνος, πουλί και άλαλο ψάρι της θάλασσας».

Ο Πλάτων (στην Πολιτεία) δίνει ηθικοφιλοσοφική έμφαση στην επιλογή της ψυχής.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για αναγκαστική περιπλάνηση λόγω κοσμικού νόμου, μια διαδικασία κοσμολογική και μυητική.

Στην περίπτωση του Εμπεδοκλή μπορούμε να μιλήσουμε σχεδόν απερίφραστα για διδασκαλία μετενσάρκωσης στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο, πολύ πριν τις συστηματικές αναφορές του Πλάτωνα.

Πυθαγόρας: Η Ορφική και Πυθαγορική παράδοση θεωρεί την ψυχή ως μέρος ενός κυκλικού νόμου ζωής, θανάτου, αναγέννησης. 

Η μετενσάρκωση θεωρείται βασική διδασκαλία της πυθαγόρειας παράδοσης.

Μάλιστα ο Φιλόστρατος γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν πολλές προηγούμενες ζωές του. 

Η μαρτυρία του Φιλοστράτου: Ο Φιλόστρατος πράγματι γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν προηγούμενες ζωές του. Αναφέρει ότι θυμόταν πως υπήρξε, μεταξύ άλλων, ο Εύφορβος, ένας ήρωας της Τροίας.

Η ιστορία αυτή συνδέεται με τον Εύφορβο της Ιλιάδα, τον οποίο ο Πυθαγόρας ότι αναγνώρισε μέσω της ασπίδας του σε ναό.

Ο Πλάτων βλέπει την ψυχή ως αθάνατη, που μαθαίνει και εξελίσσεται μέσω πολλών ζωών.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής μέσα στον φυσικό κόσμο, επηρεασμένη από τις κοσμικές δυνάμεις.

Ο Πυθαγόρας δίνει την εμπειρική διάσταση: η ψυχή θυμάται προηγούμενες ζωές και χρειάζεται καθαρμό για να απελευθερωθεί.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η ψυχή δεν εξαφανίζεται, αλλά συμμετέχει σε έναν κύκλο ζωής, μια διαδικασία που μπορεί να θεωρηθεί ως Συμπαντικός Νόμος από την Αρχαιοελληνική οπτική. 

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

-----------------------------------

ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΗΡΟΣ ΣΤΗΝ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

Οι ψυχές οδηγούνται στο χώρο της μετενσάρκωσής τους και επιλέγουν την επόμενη ζωή τους – Με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η επιλογή - ΠΛΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΕΙΑ

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ 500-428 π.Χ.

Στην παρούσα ανάρτηση δεν θα γίνει αναφορά στο επιστημονικό έργο και την προσφορά του Εμπεδοκλέους, (τα οποία επηρέασαν την νεώτερη σκέψη και επιστήμη) αλλά στις διάφορες εκδοχές για τον τρόπο που πέθανε. Υπάρχουν αντικρουόμενες εκδοχές αλλά και μυστηριώδεις. Ο Ιππόβοτος αναφέρει πως, προχώρησε προς την Αίτνα και μόλις έφτασε πλησίασε στους κρατήρες της φωτιάς και εξαφανίστηκε, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να ενισχύσει τη φήμη του ότι είχε γίνει θεός (κατ'άλλους για να συναντήσει την πραγματική φύση και να γίνει και ο ίδιος φωτιά). Άλλοι είπαν ότι, ναι μεν έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου της Αίτνας, αλλά επειδή μελετώντας το ηφαίστειο, και πλησιάζοντας επικίνδυνα κοντά, έπεσε μέσα. Επομένως ατύχημα. Αυτή η εκδοχή του θανάτου του ασχέτως αν ήταν ατύχημα η εσκεμμένη ενέργεια, στηρίχτηκε σε αυτό που και σήμερα λένε οι ξεναγοί στους τουρίστες που επισκέπτονται την Αίτνα. Ότι δηλαδή αφού ο Εμπεδοκλής έπεσε στον κρατήρα του ηφαιστείου, αργότερα η λαβα πέταξε έξω τα χάλκινα σανδάλια του. Κατά πόσο αυτό είναι εφικτό να γίνει, αν υπολογίσει κανείς την θερμοκρασία της λάβας, είναι δύσκολο να ειπωθεί. (Μάλλον μοιάζει ανέφικτο να έμεινε κάτι από τα σανδάλια του έστω και χάλκινα και να πετάχτηκαν έξω.)

Η επόμενη εκδοχή του θανάτου του Εμπεδοκλέους είναι μυστηριώδης. Ο Διογένης ο Λαέρτιος στο βιβλίο του («Βίοι Φιλόσοφων» 8,67) μας διηγείται: Αφού ανέστησε την Πανθείαν, η οποία δεν ανέπνεε και ήταν νεκρή για 30 ημέρες, πρόσφερε θυσία στους θεούς μαζί με φίλους του και τον μαθητή του Παυσανία. Μετά την θυσία, οι υπόλοιποι αποτραβήχτηκαν να αναπαυτούν, ενώ ο Εμπεδοκλής παρέμεινε δίπλα στον βωμό για να διανυκτερεύσει. Όταν σηκώθηκαν το πρωί, ήταν ο μόνος που έλειπε. Άρχισαν να τον αναζητούν και οι δούλοι που ρωτήθηκαν έλεγαν πως δεν γνωρίζουν τίποτε. Ένας τότε είπε ότι τα μεσάνυχτα ακούστηκε βροντώδης φωνή που καλούσε τον Εμπεδοκλή. Τότε σηκώθηκε και είδε ουράνιο φως και φεγγος λαμπάδων (μεγάλη λάμψη). «…των οικετών τις έφη μέσων νυκτών φωνής υπερμεγέθους ακούσαι προσκαλουμένης Εμπεδοκλέα, είτα εξαναστάς εωρακέναι φως ουράνιον και λαμπάδων φέγγος, άλλο δε μηδέν…» Για κάποιους πάλι… ένα πύρινο άρμα ήρθε από τον ουρανό και τον πήρε. Έτσι εξαφανίστηκε ο Εμπεδοκλής. Η ανάληψη του Εμπεδοκλή στους ουρανούς πραγματοποιήθηκε κάπου στην Πελοπόννησο.

Δεν είμαστε σε θέση να πούμε με βεβαιότητα τι από τα δυο συνέβη. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι συμπολίτες του τον είχαν εξορίσει και αν και ζήτησε την άδεια να επανέλθει δεν του το επέτρεψαν. Γεγονός που θέτει υπό αμφισβήτηση την εκδοχή να έπεσε στην Αίτνα.

Για την πτώση της αθάνατης ψυχής στην ύλη αναφέρει:
"Από ποιές άραγε τιμές και ποιά κορφή ευτυχίας … Ήλθαμε εδώ στο άντρο αυτό το υπόστεγο … άχαρο τόπο, όπου είναι ο Φόνος, η Έχθρα και πλήθος άλλων Συμφορών…"(Καθαρμοί 119-121)
"Ω! αλλοί, δύστυχη θνητών γενιά πανάθλια, από ποιες έριδες, ποιους στεναγμούς έχετε γίνει! Από τους ζώντες νεκρούς έκανε εναλλάσσοντας τα είδη… Καλύπτοντας τα με ασυνήθιστο χιτώνα σάρκας…" (Καθαρμοί 124-126) (Πηγή: ΕΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ Κ. Πλεύρη Εκδόσεις: Νέα Θέσις)

ΕΡΩΣ - ΦΙΛΟΤΗΣ - ΑΓΑΠΗ

Για χιλιετίες ισχυρίζονται  κάποιοι από σκοπιμότητα και  κάποιοι από άγνοια ότι, τάχα η Ομηρική λέξη «Αγάπη» δεν υπήρχε στο λεξιλόγιο των προγόνων μας, ότι αυτή είναι καθαρά χριστιανικής επινοήσεως και ότι, αντί αυτής χρησιμοποιούσαν αόριστα την λέξη «Φιλότης».

Όπως όλοι γνωρίζουμε, στα Ομηρικά κείμενα υπάρχουν τα ρήματα Αγαπώ, Αγαπάζω καθώς και το όνομα Αγαπήνωρ, φυσικά με την διαχρονική και αναλλοίωτη σημασία τους.  Θέτω λοιπόν την απλή ερώτηση:  Πως  υπήρχαν τα ρήματα αυτά, αλλά δεν υπήρχαν εν χρήσει τα επίθετα και τα ουσιαστικά τους;

Η λέξη Έρως, εμπεριείχε εκτός των άλλων εννοιών που θα ερευνήσουμε και την Φιλότητα. Αυτή ήταν η πλέον διαδεδομένη,  εμπεριείχε δε εννοιολογικά και  εξομοιωνόταν με μία ενεργό κοσμική και υπερβατική δύναμη. Επάνω σε αυτήν είχαν στηρίξει οι Φιλόσοφοι και ιδιαίτερα ο Εμπεδοκλής ο Ακραγαντίνος, την συμπαντική κοσμοθεωρία της δημιουργίας, της κινήσεως και της αρμονίας του σύμπαντος, με την διατύπωση «Σφαίρος - Φιλότης - Νείκος».

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι, ο χριστιανισμός έχει ερανισθεί πολλά από τα Ελληνικά κείμενα, από το λεξιλόγιο, από την Ελληνική γλώσσα που ήταν διεθνής, από τα Μυστήρια και τις θεολατρικές διαδικασίες και ενασχολήσεις των προγόνων μας, τόσο στην φιλοσοφική υποδομή του, όσο και στην λειτουργική του, ΑΝΤΙΣΤΡΕΦΟΝΤΑΣ ΦΥΣΙΚΑ ΤΑ ΠΡΟΣΗΜΑ.

Επίσης πρέπει να έχουμε υπ όψιν μας ότι τα αρχαιότερα γραπτά χριστιανικά κείμενα πρωτο-εμφανίζονται στο διάστημα μεταξύ 3ου και 5ου αιώνα, τα δε περισσότερα είναι στην Ελληνική και στην Κοπτική γλώσσα. Στα  Χριστιανικά κείμενα χρησιμοποίησαν την Ελληνική λέξη αγάπη, η οποία είναι υποδεέστερη - πιο λαϊκή από την λέξη Φιλότης. Η πλειονότητα των αρχαίων χριστιανικών κειμένων, βρίθει από σφάλματα, αντιφάσεις, χάσματα, ετεροχρονισμένες ατυχείς συρραφές, αντικρουόμενες αφηγήσεις και πληροφορίες, τα οποία δεν είναι της παρούσης να αναπτυχθούν. 

Επισημαίνω ότι στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα το ρήμα Φιλώ έχει εντονώτερη την έννοια της Αγάπης από το ρήμα Αγαπώ ή Αγαπάζω. Θα προσεγγίσω την έννοια και την σημασία της λέξεως Έρως, η οποία εμπεριέχει την φιλότητα, την αγάπη, την φιλία, την στοργή και την ελεημοσύνη. Η Αγάπη ως όρος στην καθημερινότητα και στην φιλοσοφία, είναι πολύ σημαντική. Από ψυχολογικής απόψεως είναι το εσωτερικό συναίσθημα της έλξης δύο προσώπων. Από την αρχαιότητα, ο όρος αγάπη διαφοροποιήθηκε και απέκτησε πολυμορφικό χαρακτήρα.

Οι πρόγονοί μας χρησιμοποιούσαν περισσότερο όπως προανέφερα, τις λέξεις Έρως και Φιλότης διότι αυτές  είναι θεμελιώδεις, είναι δε οι πρώτες έννοιες - ενέργειες της δημιουργίας, την οποίαν σοφά πράττοντας, κάλυψαν με τον μύθο της Δήλου, της Νιόβης, της Λητούς, της Αρτέμιδος και του Απόλλωνος. Μετά την θραύση του κοσμικού ωού - (το γνωστό σήμερα ως Big Bang), εξήλθε ο Πανδημιουργός Φάνης Έρως, ο οποίος είχε διττή σημασία και ενέργεια δηλαδή, την Ουράνια και την Γήινη. Καταφεύγω στον ιδρυτή και θεράποντα της ιδεοκρατίας και της εννοιοκρατίας Πλάτωνα, ο οποίος με τον κώδικα του Ησιόδου θα μας οδηγήσει και θα μας φωτίσει, επάνω σε αυτήν τη σοβαρή και διαχρονική έννοια, με την φωνή του διδασκάλου του, Σωκράτη.

Τον κώδικα του Ησιόδου είχαν αποδεχθεί και αναπτύξει οι Προσωκρατικοί και οι Μετασωκρατικοί φιλόσοφοι, ιδιαίτερα δε ο Εμπεδοκλής, οι Σοφιστές με τον ιδρυτή της Κυνικής σχολής Αντισθένη, οι Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης, Διογένης Λαέρτιος, καθώς και οι φιλοσοφικές σχολές των Πυθαγορείων, Επικούρειων, Στωικών, Σχολαστικών και όλοι οι σκεπτόμενοι ορθολογικά διανοητές. Πρέπει να τονισθεί ότι, πλήθος νεώτερων φιλοσοφικών σχολών και φιλοσόφων χρησιμοποιούν την λέξη «Αγάπη», εδώ το γράμμα Άλφα δεν είναι στερητικό αλλά ενισχυτικό της εννοίας. Αυτή, βάσει του κώδικα του Ησιόδου, δήλωνε μία γήινη εννοιολογική αλλά και υποκείμενη στην φθορά και στο ίδιον συμφέρον, δύναμη. 

Σας παραθέτω ένα μικρό απόσπασμα από το έργο του Αριστοτέλη Μετά τα Φυσικά 980 a. 21, «Πάντες άνθρωποι τού ειδέναι ορέγονται φύσει, σημείον δ’ ή των αισθήσεων αγάπησις και γαρ χωρίς της χρείας αγαπώνται δι’ αυτάς, και μάλιστα των άλλων ή διά των ομμάτων…». Προσαρμογή:  Όλοι οι άνθρωποι έχουν από τη φύση τους έφεση για γνώση. Αυτό φαίνεται από την ιδιαίτερη αγάπη που έχουμε για τις αισθήσεις μας  διότι, ανεξάρτητα από τη χρησιμότητά τους, μας είναι αγαπητές οι ίδιες οι αισθήσεις, περισσότερο δε από όλες, η αίσθηση της όρασης. Πράγματι, προτιμούμε την όραση από όλες γενικά τις άλλες αισθήσεις, όχι μόνο για πρακτικούς λόγους αλλά και όταν δεν σκοπεύουμε να επιχειρήσουμε τίποτα διότι η όραση, περισσότερο από κάθε άλλη αίσθηση, μας βοηθά να γνωρίσουμε θετικότερα κάτι αλλά μας αποκαλύπτει και τις διαφορές, για αυτό την έχουν αποκαλέσει και θύρα της ψυχής.

Ο Πλάτων στο έργο του «Συμπόσιο» αποκαλεί τον Έρωτα «Μέγας Δαίμων», φυσικά με την αρχαιοελληνική σημασία και όχι την κακοποιημένη χριστιανική.

Στο 202 d, η μάντις και φιλόσοφος Διοτίμα από την Μαντινεία, μυεί τον Σωκράτη στα μυστήρια του θείου έρωτα με την φράση: «Δαίμων μέγας, Σωκράτη ο Έρως.  Άλλωστε κάθε τι δαιμονικό ευρίσκεται μεταξύ θεού και θνητού».

Η  σημασία του μεταξύ, είναι ο μέσος όρος που συνδέει τους δύο ακραίους.  Είναι ο Έρως ο οποίος συνδέει το θνητό με το αθάνατο, είναι η βαθειά ερωτική φύση, η οποία όταν κατέχεται από την θεία μανία αναζητεί τον δαίμονα - θείον έρωτα, που θα την φέρει σε επαφή με το Θείο. Ο Έρως δεν μοιάζει ούτε με το θνητό αλλά ούτε και με το Θείο, διότι ο Έρως είναι «μεταξύ» της Σοφίας του Θείου και της μωρίας των θνητών. Άρα ο Έρως είναι Δαήμων και γνώστης και, ως εκ’ τούτου είναι φίλος της σοφίας - γνώσεως.

Ο Σωκράτης τότε την ερωτά:  Και ποία είναι η δράση του;

Η Διοτίμα δίνει την ακόλουθη απάντηση: Να μεταφράζει και να μεταβιβάζει στις θεότητες τα προερχόμενα από τους ανθρώπους και εις τους ανθρώπους τα προερχόμενα από τις θεότητες. Εδώ ο Έρως μοιάζει να περιγράφει ακριβώς την ροή την μεταξύ ή την συνδέουσα τους θνητούς με τις θεότητες. Βασική όμως προϋπόθεση για την διασύνδεση των θνητών με τα αθάνατα είναι η ανεμπόδιστη έσω ροή της αρετής.

Ο Πλάτων στο έργο του «Κρατύλος» 420 b δια στόματος Σωκράτους, λέει: «Τον παλαιό καιρό ο Έρως ονομαζόταν έσ-ρος, από το ρήμα εσρέω, διότι χρησιμοποιούσαμε το ο-όμικρον  αντί του ω-ωμέγα, ο Έρως του εαυτού η έσω ροή  είναι το θαύμα του «Γνώθι σ’ αυτόν» της έσωθεν κοινωνίας του θείου σπινθήρα. Η ελεύθερη έσω ροή είναι η βάση του έρωτος των δύο φύλων κατά την Διοτίμα, θέση που την αποδέχεται και ο Σωκράτης, ο οποίος στο 206 b - 207 λέει ότι ο Έρως είναι «ο τόκος - η αμοιβή εν τω καλώ», διότι η δημιουργία συντελείται με την εξισορρόπηση των αντιθέτων δυνάμεων, με την ισότιμη συμμετοχή των δύο αρχών της άρρενας και της θήλειας.

Ο Ηράκλειτος στα «Αποσπάσματά»  του 8, 51, 54, 57 και ο Εμπεδοκλής στα «Αποσπάσματά» του 17, 21, 32, 36 ταυτίζονται και δηλώνουν ότι, η ροή της έσω λειτουργίας είναι πρότυπη σε κάθε έλλογο όν και έχει αιτία την αντίθεση και όχι την ομοιότητα, για να επέλθει το αποτέλεσμα της αρμονίας, εξισορρόπηση των αντιθέτων ιδού το μωσαϊκό δάπεδο διαφόρων χριστιανικών εκκλησιών και όχι μόνο.

Η εξωτερική ροή παρουσιάζεται με τον δεύτερο αναγραμματισμό: Έρως= ρέω και στον Κρατύλο  427 α, ο Σωκράτης λέει για το σύμφωνο Σ ότι, είναι φυσητικό και μιμείται το σείομαι και τον σεισμό. Πράγματι η παλινδρομική κίνηση του έρωτος μιμείται την παλινδρομική κίνηση του σεισμού, κατά την οποίαν ο άνδρας γεννά και μετά από εννέα μήνες η γυνή τίκτει. Έτσι, με την αέναο παλινδρομική κίνηση του Σ - ροήτου έρωτος, επιτυγχάνεται η μεταβίβαση των θείων στους ανθρώπους και από τους ανθρώπους στις θεότητες, «Συμπόσιο» 202, 203 b.

Με την αλλαγή του τονισμού ο Έρως γίνεται ερώ που είναι ο Μέλλον του ρήματος λέγω, πράγματι ο Έρως σε όλα τα επίπεδά του διακρίνεται διά το λέγειν - ερώ, το οποίον είναι αμφίδρομο. Με την παρουσία του Σ  η εναλλαγή του λόγου και κάθε συζήτηση καθίσταται διαλογική, για να οδηγηθεί στην διαλεκτική και την μαιευτική μεθοδολογία του λόγου, για την προσέγγιση και την ανεύρεση της Αλήθειας.            

Η Διοτίμα στο 204 a και d τονίζει ότι, ο Έρως είναι φιλόσοφος ολοκληρωμένος και με τον αναγραμματισμό περιγράφεται επακριβώς η ουσία της λέξεως, η οποία εξηγεί την πλήρη έννοια της έσω - έξω αρμονικής ροής.

Ας εξετάσουμε τώρα τον αλληγορικό μύθο του Πόρου, της Πενίας και του Έρωτος, τον οποίον αναφέρει ο Πλάτων στο «Συμπόσιο».

Ο Σωκράτης ερωτά την Διοτίμα: «Είπα ποιός είναι ο πατέρας μου και η μητέρα μου, αλλά ο Έρως ποιούς έχει γονείς;».

Η Διοτίμα απάντησε ως εξής: «Αυτό είναι μία μεγάλη ιστορία, αλλά θα σου την διηγηθώ»: Την εποχή που ήλθε στον κόσμο η Αφροδίτη - Κάλλος οι θεοί είχαν συμπόσιο, μεταξύ των άλλων ήταν και ο υιός του Διός και της Μήτιδος - Σοφίας Πλούτος - Πόρος - Πέρασμα.  Όταν απέφαγαν, πήγε και η Πενία να επαιτήσει, (όπου υπάρχει μεγάλος πλούτος υπάρχει και μεγάλη φτώχια), γιατί αυτό ήταν φυσικό σε ένα τόσο πλούσιο γεύμα, στάθηκε λοιπόν στην είσοδο.

Ο Πόρος τότε μεθυσμένος από το νέκταρ, διότι ακόμη τότε δεν υπήρχε ο οίνος, εξήλθε στους κήπους του Διός και με το κεφάλι βαρύ έπεσε και αποκοιμήθηκε. Τότε η Πενία μέσα στην απορία - φτώχεια της έβαλε σε εφαρμογή το σχέδιο της, πώς να αποκτήσει ένα παιδί από τον Πλούτο - Πόρο. Πήγε τότε λοιπόν και ξάπλωσε δίπλα του και έτσι, απέκτησε τον Έρωτα. Για τον λόγο αυτόν ο Έρωτας έγινε συνοδός και υπηρέτης της Αφροδίτης, διότι γεννήθηκε στα γενέθλιά της, είναι «εμφύτως» ερωτευμένος με το κάλλος - ωραίο, διότι η Αφροδίτη είναι η εκπροσώπηση του κάλλους στον γήινο κόσμο.

Η σύλληψη και η γέννηση του Έρωτος από την Πενία είναι η κατάσταση  «μεταξύ» της θνητής Πενίας και του πλούσιου και αθάνατου Πόρου. Είναι ο συνδετικός λόγος μεταξύ των δύο κόσμων, των θνητών και των αθανάτων. Είναι η κατάσταση του «δαίμονος - δαήμονος», του Φρονίμου και Γνωρίζοντος, κατά τον Σωκράτη στον χώρο τον «μεταξύ» όπου αυτός δεσπόζει, Πλάτων «Κρατύλος 398 c». Συνεπώς ο διαμεσολαβητής «δαήμων - φρόνιμος - έρως» περιέχει στην νοητική κατανόηση, όλα τα συναισθήματα και οφείλει να εκφράζεται με την λογική, την σοφία - γνώση και την αγάπη.      

Ο Ελληνισμός είναι η έντονη Αγάπη προς τον κόσμο - προς το Παν

Στην Ελληνική παράδοση, ο Έρως  με την έννοια της Αγάπης, δηλώνει κάθε είδους Αγάπη  για την αρετή, την γη, την θάλασσα, την επιστήμη, την τέχνη, την γυναίκα, τον άνδρα κλπ. Είναι η πρώτιστη και συνεχής αιτία της Θεογονίας, της Κοσμογονίας και της Κοσμοποιείας, τόσο στην Ορφική, την Ομηρική όσο και στην Ησιόδεια Μυθολογική αλληγορική παράδοση. Είναι έννοια αφηρημένη, πολυσυλλεκτική και είναι το σύνολο της Συμπαντικής Αγάπης προς το σύνολο του εκδηλωμένου κόσμου προς τα πάντα, από την πρωτογενή ύλη μέχρι τις θεότητες. Είναι η ελκτική και συνεκτική δύναμη που συγκρατεί την ύλη η οποία δημιουργεί και διατυπώνει κάθε μορφολογία.

Ο Έρως, είναι ο αρχαιότερος των εγκοσμίων θεοτήτων και υπεύθυνος για κάθε δημιουργία.

Η ενέργειά του ενυπάρχει σε όλες τις θεότητες καθώς και σε όλα τα έμβια όντα, τα φυτά και σε όλη την υλική εκδήλωση, διότι διέπει, διακατέχει και πληροί το Παν.

Κατά τον Εμπεδοκλή η Φιλότης  αγάπη, αντιτίθεται και εξισορροπεί το Νείκος - Μίσος - Αποδόμηση και έτσι διατηρείται η αρμονία στο Σύμπαν.

Την ιδέα της συμπαντικής αγάπης ασπάζεται και ο Αριστοτέλης, αργότερα και ο Ποσειδώνιος ο οποίος διατύπωσε την θεωρία της παγκοσμίου «συμπάθειας - αρμονικής αγάπης», καθώς και πλήθος άλλων φιλοσοφικών σχολών και πνευματικών ανθρώπων. Σε ό,τι αφορά την θεμελιώδη φιλοσοφική σημασία της έννοιας της αγάπης στον έρωτα, επισημαίνεται για πρώτη φορά από τον Πλάτωνα στους διαλόγους «Συμπόσιο»  και  «Φαίδρος». Η αγάπη, λέει ο Πλάτωνας, είναι η έλξη που ασκεί το Κάλλος - το Ωραίο.

Οι τύποι της αγάπης είναι όσοι και οι τύποι του ωραίου. Η αγάπη γεννιέται κατά την επαφή με το αισθητό ωραίο, αλλά ανελίσσεται από αυτό στο ψυχικό ωραίο και, βαθμιδόν ανέρχεται  στο διανοητικό κάλλος, όπου είναι και η αληθής αγάπη. Τα αισθητά κάλλη του υλικού κόσμου, αναφέρει ο Πλάτων, δεν είναι τίποτα άλλο παρά χονδροειδή σχεδιάσματα ή ωχρές ανταύγειες. Η αγάπη είναι συνεπώς η λαχτάρα του ανθρωπίνου όντος να ξεπεράσει την αισθητή πραγματικότητα, για να καταλήξει στη θέαση και την αρμονία του κόσμου των ιδεών. 

Ο Ελληνικός κόσμος λοιπόν,  είναι ένας κόσμος στον οποίον το κύριο στοιχείο είναι η Αγάπη, αυτός είναι ο βιότοπος του Ελληνισμού και ο καθολικός προσδιοριστικός όρος του Ελληνικού πολιτισμού, που τον καθιστά μοναδικό.

*«Ούτω πολλαχόθεν ομολογείται ο Έρως εν τοις Θεοίς πρεσβύτατος        είναι» Πλάτων.  Προσαρμογή:  «Πράγματι από πάρα πολλούς ομολογείται, ότι ο Έρως είναι ο παλαιότερος από τους Θεούς». 

* «Πρώτιστον μέν Έρωτα θεών μητίσατο πάντων», Παρμενίδης (στ.13). Προσαρμογή:  «Πρώτιστη από όλες τις θεότητες ( η δημιουργία), επινόησε τον Έρωτα.   

* «Σεμνός Έρως Αρετής»  Φωκυλίδης,  ο Έρωτας για την Αρετή  είναι άξια επιθυμία.     

*«Σε όσους γιατρούς υπάρχει και φιλανθρωπία, εκεί υπάρχει και

Έρωτας για την επιστήμη»,  Ιπποκράτης.    

Όποιος επιθυμεί να προσεγγίσει σε βάθος το τι είναι η αγάπη, θα διαπιστώσει ότι δεν είναι φόβος, εξάρτηση, ζήλεια, κτητικότητα, υπευθυνότητα, αυτο-λύπηση, το χρέος και η αγωνία του να μην αγαπηθείς. Αφού λοιπόν τα αποβάλλουμε όλα αυτά, όχι με την βία αλλά με την αυτογνωσία και την συνεχή άσκηση και βίωση της Αρετής, τότε ίσως βρούμε αυτό το περίεργο άνθος που τόσο πολύ αναζητά διαχρονικά ο άνθρωπος για να οδηγηθεί εν Αρετή στην Ευδαιμονία.

Κανείς και καμία εξουσία δεν θα μας υπαγορεύσει κάποια μέθοδο ή κάποιο σύστημα πως να αγαπάμε. Η αγάπη δίνει τόσα πολλά και δεν ζητά τίποτα, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι δεν στοιχίζει απολύτως «Τίποτα».

Προσφέρετε λοιπόν συνάνθρωποι συνεχώς και αφειδώς Αγάπη με έργα, με λόγους και με θετικές σκέψεις, θέλω δε να τονίσω ότι, αυτές οι ενέργειες επιστρέφουν και επενεργούν πολλαπλάσια στον δίδοντα και ας μην το αντιλαμβάνεται τις περισσότερες φορές.  

Η άξια ερευνήτρια Αλτάνη έχει ασχοληθεί σε βάθος με επιτυχία και με αυτό το Ελληνοπρεπές θέμα.

ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΔΙΑΜΑΝΤΑΡΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ - ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

http://diamantarasel.blogspot.gr/

Η ΛΕΞΗ ΑΓΑΠΗ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΓΩΓΗ