Η Έννοια της Μετενσάρκωσης στην Αρχαιοελληνική Γραμματεία #2

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Ακολουθούν ακριβή αποσπάσματα/παραδειγματικές φράσεις σε Αρχαία Ελληνικά από κλασικές Αρχαιοελληνικές πηγές που συνδέονται με την έννοια της μετενσάρκωσης και την αθανασία της ψυχής, μαζί με σύντομη εξήγηση για το πώς υποστηρίζουν την ιδέα ενός Συμπαντικού Νόμου της ψυχής:

Πλάτων – Φαίδων (Περί Ψυχῆς)

Ὅτι ψυχὴ ὑπάρχει πρὸ τοῦ σώματος καὶ μετέπειτα τῆς κορυφᾶς αὐτοῦ… οὐκ ἀφανίζεται, ἀλλὰ ἐκείνῳ διαφεύγει τοῦ σώματος, ἵνα ἐστὶν ἀθάνατος·

(Η ψυχή υπάρχει προ του σώματος και μετά τον θάνατο του σώματος… δεν εξαφανίζεται, αλλά διαφεύγει από αυτό και είναι αθάνατη.)

Περί της αθανασίας της ψυχής, όπως παρουσιάζεται στο έργο Φαίδων. Με τον τρόπο αυτό ο Πλάτων δείχνει ότι η ψυχή δεν πεθαίνει με το σώμα, αλλά συνεχίζει να υπάρχει. 

Αυτό το ίδιο πλατωνικό θέμα αποτελεί τον πυρήνα της ιδέας ότι η ψυχή κινείται πέρα από το φυσικό σώμα και επανέρχεται. Ενα βασικό προαπαιτούμενο για την έννοια της μετενσάρκωσης.

Πλάτων – Μύθος του Ηρός (Πολιτεία, Βιβλίο 10)

Ο Πλάτων αναφέρει έναν μύθο στο τέλος της Πολιτείας (βιβλίο 10), στον οποίο ο ήρωας Ἦρ επιστρέφει μετά θάνατον για να διηγηθεί τι είδε στον κόσμο των ψυχών:

…καὶ αἱ ψυχαὶ ἀνακύπτουσιν ἐκ τῶν τόπων ἐκεῖνων, καὶ κατὰ τὸ μέρος ὃ ἔχουσι πρὸς τὸ δίκαιον καὶ ἀδίκῳ ἀναλέγομεν αὐτὰς· καὶ ἐκλέγονται ζωὰς καινάς…

(…και οι ψυχές σηκώνονται από εκείνους τους τόπους, και ανάλογα με την δικαιοσύνη ή την αδικία που είχαν, επιλέγουν μια νέα ζωή…)

 Ο μύθος περιγράφει πώς οι ψυχές κρίνοται μετά θάνατον, πώς επιλέγουν νέα ζωή και ενσαρκώνονται ξανά· δηλαδή μετενσαρκώνονται, ανάλογα με την ηθική κατάσταση της προηγούμενης ζωής τους.

Ορφικό / Πυθαγορικό Πλαίσιο

Αν και οι «Ορφικοί Ύμνοι» δεν περιέχουν άμεσα λέξεις περί μετενσάρκωσης, η διδασκαλία των Ορφικών και οι σχετικοί χρυσοί πίνακες (τις οποίες μετέφεραν μυημένοι στο θάνατο και μετά τον τάφο) αναφέρουν ότι:

…ὡς διαβατήριον λέγοντες τὸ διὰ ληθέας καὶ μνημοσύνης πίνεσθαι μεταστάντας τὰς ψυχάς…

(…ότι οι ψυχές, μετά τον θάνατο, πίνουν το νερό της μνήμης ή της λησμονιάς και στη συνέχεια επιλέγουν νέα ενσάρκωση…) όπως αποδίδεται από ερμηνευτές Ορφικών επιγραφών (αναφορές σε Lethe / Mnemosyne). 

Στην ιδεολογία των Μυστηρίων, η ψυχή δεν μένει μια φορά ανθρώπινη, αλλά επανέρχεται σε νέο σώμα μέσω ενός κυκλικού ταξιδιού μετά θάνατον, χαρακτηριστικό συστήματος που μοιάζει με νόμο στο σύμπαν.

Πυθαγορική Παράδοση (συνεχιζόμενη ενσαρκώσεις)

Ο Πορφύριος αναφέρει πως σύμφωνα με την παράδοση των Πυθαγορείων:

…ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, καθάπερ ὁ Πυθαγόρας δίδασκε, ὅτι διαβαίνει διὰ σωμάτων ἕτερα καὶ ἐπιστρέφει πάλιν…

(…η ψυχή είναι αθάνατη, όπως δίδασκε ο Πυθαγόρας, και περνά από άλλα σώματα και επιστρέφει ξανά…) από διδασκαλία Πυθαγορείων. 

Από τα κείμενα αυτά προκύπτουν μερικά κρίσιμα στοιχεία:

Η ψυχή θεωρείται αθάνατη, διαχωρισμένη από το σώμα και συνεχιζόμενη μετά το θάνατο (Φαίδων). 

Υπάρχει διαδοχική πορεία που περιλαμβάνει κριτική του τρόπου ζωής και επιλογή νέας ζωής («Μύθος του Ηρός»). 

Στον Εμπεδοκλή η ιδέα της μετενσάρκωσης είναι ακόμη πιο ρητή και «κυριολεκτική» απ’ ό,τι στον Πλάτωνα.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής (ή «δαίμονος») από σώμα σε σώμα. Σε σωζόμενα αποσπάσματά του λέει χαρακτηριστικά ότι υπήρξε:

«ήδη γαρ ποτ᾽ ἐγώ γενόμην κοῦρός τε κόρη τε

θάμνος τ᾽ οἰωνός τε καὶ ἔξαλος ἔνθα ἁλίης ἰχθύς»

Δηλαδή: «ήμουν κάποτε αγόρι και κορίτσι, θάμνος, πουλί και άλαλο ψάρι της θάλασσας».

Ο Πλάτων (στην Πολιτεία) δίνει ηθικοφιλοσοφική έμφαση στην επιλογή της ψυχής.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για αναγκαστική περιπλάνηση λόγω κοσμικού νόμου, μια διαδικασία κοσμολογική και μυητική.

Στην περίπτωση του Εμπεδοκλή μπορούμε να μιλήσουμε σχεδόν απερίφραστα για διδασκαλία μετενσάρκωσης στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο, πολύ πριν τις συστηματικές αναφορές του Πλάτωνα.

Πυθαγόρας: Η Ορφική και Πυθαγορική παράδοση θεωρεί την ψυχή ως μέρος ενός κυκλικού νόμου ζωής, θανάτου, αναγέννησης. 

Η μετενσάρκωση θεωρείται βασική διδασκαλία της πυθαγόρειας παράδοσης.

Μάλιστα ο Φιλόστρατος γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν πολλές προηγούμενες ζωές του. 

Η μαρτυρία του Φιλοστράτου: Ο Φιλόστρατος πράγματι γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν προηγούμενες ζωές του. Αναφέρει ότι θυμόταν πως υπήρξε, μεταξύ άλλων, ο Εύφορβος, ένας ήρωας της Τροίας.

Η ιστορία αυτή συνδέεται με τον Εύφορβο της Ιλιάδα, τον οποίο ο Πυθαγόρας ότι αναγνώρισε μέσω της ασπίδας του σε ναό.

Ο Πλάτων βλέπει την ψυχή ως αθάνατη, που μαθαίνει και εξελίσσεται μέσω πολλών ζωών.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής μέσα στον φυσικό κόσμο, επηρεασμένη από τις κοσμικές δυνάμεις.

Ο Πυθαγόρας δίνει την εμπειρική διάσταση: η ψυχή θυμάται προηγούμενες ζωές και χρειάζεται καθαρμό για να απελευθερωθεί.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η ψυχή δεν εξαφανίζεται, αλλά συμμετέχει σε έναν κύκλο ζωής, μια διαδικασία που μπορεί να θεωρηθεί ως Συμπαντικός Νόμος από την Αρχαιοελληνική οπτική. 

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

-----------------------------------

ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΗΡΟΣ ΣΤΗΝ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

Οι ψυχές οδηγούνται στο χώρο της μετενσάρκωσής τους και επιλέγουν την επόμενη ζωή τους – Με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η επιλογή - ΠΛΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΕΙΑ