Η Δημιουργική Αβεβαιότητα Πάνω Από τη Δογματική Βεβαιότητα

Ο Αμερικανός φυσικός, Ρίτσαρντ Φίλιπς Φάινμαν (Richard Phillips Feynman,1918 –1988) το 1981, κατά τη διάρκεια της διάσημης τηλεοπτικής του συνέντευξης στην εκπομπή Horizon του BBC (η οποία αργότερα κυκλοφόρησε και ως βιβλίο με τίτλο «The Pleasure of Finding Things Out» / «Η χαρά της ανακάλυψης») είχε πει:

«Μπορώ να ζήσω με την αμφιβολία, την αβεβαιότητα και το να μην γνωρίζω. Νομίζω ότι είναι πολύ πιο ενδιαφέρον να ζεις χωρίς να γνωρίζεις, παρά να έχεις απαντήσεις που μπορεί να είναι λάθος. Έχω προσεγγίσεις με διαφορετικούς βαθμούς βεβαιότητας για διάφορα πράγματα, αλλά δεν είμαι απολύτως σίγουρος για τίποτα... Δεν με τρομάζει το να μην γνωρίζω πράγματα.» goodreads.com

Για τον Richard Feynman, η αμφιβολία δεν ήταν κατάσταση αδυναμίας, αλλά στάση ελευθερίας. Η παραδοχή «δεν γνωρίζω» αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα κάθε επιστημονικής ανακάλυψης. Η επιστήμη δεν είναι ένα σύνολο από ακλόνητες αλήθειες, αλλά μια διεργασία. Το να ζεις με αναπάντητα ερωτήματα απαιτεί θάρρος και ανοιχτό μυαλό, αλλά σε κρατάει ελεύθερο. Αντίθετα, το να αποδέχεσαι αδιαμφισβήτητες απαντήσεις προσφέρει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, η οποία όμως φυλακίζει τη σκέψη. Πίστευε ακράδαντα ότι η αμφιβολία δεν είναι αδυναμία, αλλά το πολυτιμότερο εργαλείο για να κατανοήσουμε τον κόσμο. Στην ουσία, ο Feynman τοποθετεί τη δημιουργική αβεβαιότητα πάνω από τη δογματική βεβαιότητα.

Όπως παρατήρησε και ο φιλόσοφος Daniel Dennett‎‎, τα άκαμπτα συστήματα σκέψης βασίζονται σε απαντήσεις που απαγορεύεται να αμφισβητηθούν. Όταν όμως μια ιδέα θεωρείται απόλυτη, η πεποίθηση ότι κατέχουμε την πλήρη αλήθεια σταματά την έρευνα και καταργεί την ανάγκη για αναζήτηση. Η υιοθέτηση μιας λανθασμένης απάντησης είναι επικινδυνότερη από την άγνοια, γιατί κλείνει την πόρτα στη μάθηση και δημιουργεί tην ψευδαίσθηση της γνώσης.

Η σκέψη παύει να εξελίσσεται, επιβάλλεται η ακαμψία και οτιδήποτε νέο αντιμετωπίζεται ως απειλή αντί ως ευκαιρία.

Όταν μια «απάντηση» απαγορεύεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση, η σκέψη σταματά και η πρόοδος νεκρώνεται.

Σείριος (Χ.Γ.)