Η ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΟΓΕΝΗ - ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΛΕΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ο Πλούταρχος περιγράφει τη συνάντησή τους στην Κόρινθο, όπου ο Αλέξανδρος πλησιάζει τον Διογένη ενώ εκείνος λιαζόταν και τον ρωτάει αν χρειάζεται κάτι. Ο Διογένης απαντά «Μικρόν από του ηλίου μετάστηθι» (παραμέρισε λίγο να μη μου κρύβεις τον ήλιο). 

Επίσης, εκεί καταγράφεται και η περίφημη φράση του Αλεξάνδρου: «Είμη Αλέξανδρος ήμην, Διογένης αν ήμην» (Αν δεν ήμουν ο Αλέξανδρος, θα ήθελα να ήμουν ο Διογένης).

Απόδοση του αποσπάσματος

[14] Όταν οι Έλληνες συγκεντρώθηκαν στον Ισθμό και ψήφισαν να εκστρατεύσουν εναντίον των Περσών μαζί με τον Αλέξανδρο, αυτός ανακηρύχθηκε αρχιστράτηγος. Και ενώ πολλοί πολιτικοί άνδρες και φιλόσοφοι τον συνάντησαν και τον συγχαίρονταν, ήλπιζε ότι θα έκανε το ίδιο και ο Διογένης ο Σινωπέας, που διέτριβε στην περιοχή της Κορίνθου. Επειδή όμως εκείνος, δίνοντας ελάχιστη σημασία στον Αλέξανδρο, περνούσε την ώρα του στο Κράνειο, πήγε ο ίδιος προς αυτόν· έτυχε μάλιστα εκείνος να είναι ξαπλωμένος στον ήλιο. Και αφού ανακάθισε λίγο, καθώς πλησίαζαν τόσοι άνθρωποι, κοίταξε επίμονα τον Αλέξανδρο. Όταν λοιπόν εκείνος τον χαιρέτησε, του απηύθυνε τον λόγο και τον ρώτησε αν χρειάζεται κάτι, «Παραμέρισε λίγο», είπε, «από τον ήλιο». Προς αυτό λέγεται ότι ο Αλέξανδρος επηρεάστηκε τόσο πολύ και θαύμασε τη περιφρόνηση και το μεγαλείο του άνδρα, ώστε, ενώ αυτοί που τον συνόδευαν περιγελούσαν και κορόιδευαν καθώς έφευγαν, εκείνος είπε: «Κι όμως εγώ, αν δεν ήμουν Αλέξανδρος, θα ήθελα να ήμουν Διογένης».

Πλούταρχος – Βίοι Παράλληλοι (Αλέξανδρος, κεφάλαιο 14)

Κατά έναν περίεργο τρόπο η φράση του Διογένους “παραμέρισε λίγο να μη μου κρύβεις τον ήλιο”, είναι η κυρίως γνωστή και συνήθως σταματούμε εδώ χωρίς να επεκτεινόμαστε στην υπόλοιπη συζήτηση, η οποία είναι πραγματική διάλεξη πολιτικής κοινωνιολογίας. Στη συζήτησή τους, ο Διογένης εξηγεί στον Αλέξανδρο τη σωκρατική κυνική αντίληψη περί γνώσης. Του λέει ότι δεν μπορεί κάποιος να ασκήσει ένα λειτούργημα ή μια τέχνη αν δεν τη γνωρίζει. Όταν ο Διογένης υπονοεί ότι ένας βασιλιάς που δεν κατέχει τη γνώση της βασιλείας δεν είναι πραγματικός βασιλιάς, ο Αλέξανδρος ταράζεται και ανησυχεί μήπως θεωρηθεί αδαής.

Το Αρχαίο Κείμενο (Δίων Χρυσόστομος, Λόγος 4, 28-30):

«...ἐταράχθη οὖν ὁ Ἀλέξανδρος καὶ ἠγωνίασε μή πως οὐκ εἰδὼς φαίνηται τὸ βασιλεύειν... ἠρώτησεν οὖν· “Τίς οὖν ἐστιν ὁ διδάσκων τὴν βασιλικὴν τέχνην, ἢ ποῖ βαδιστέον ἐστὶ τῷ μαθησομένῳ;”...»

Απόδοση:

«...Ταράχθηκε λοιπόν ο Αλέξανδρος και αγωνιούσε μήπως φανεί ότι δεν γνωρίζει πώς να βασιλεύει... Ρώτησε λοιπόν: “Ποιος είναι λοιπόν αυτός που διδάσκει τη βασιλική τέχνη ή πού πρέπει να μεταβεί εκείνος που θέλει να τη μάθει;”...»

Στο ερώτημα ο Διογένης απαντά, πως η μόρφωση είναι δυο ειδών. Εκείνη που διαθέτει ο άνθρωπος από την φύση, την «θεία», και εκείνη που αποκτά από τους ανθρώπους την «ανθρώπινη». Δηλαδή η έμφυτη και η επίκτητη. Για να γίνει όμως κάποιος σωστά μορφωμένος, είναι απαραίτητο να προστεθεί η ανθρώπινη στην θεία. Δηλαδή ο κυβερνήτης ο βασιλεύς ο ιατρός πρέπει να έχει το ταλέντο, την έμφυτο κλίση να κυβερνήσει να βασιλεύει να ιατρεύει κλπ.

Η άποψη αυτή του Διογένους επικρατεί σήμερα στην παιδαγωγική επιστήμη και αποτελεί την βάση του επαγγελματικού προσανατολισμού. 

Ο Διογένης εξηγεί στον Αλέξανδρο ότι η βασιλεία δεν εξαρτάται από τις εξωτερικές κατακτήσεις, αλλά από την εσωτερική ελευθερία και την κυριαρχία επί των επιθυμιών. Ότι η βασιλική τέχνη δεν διδάσκεται σε κάποια συγκεκριμένη σχολή ούτε αγοράζεται με χρήματα. Του εξηγεί ότι είναι η γνώση της αρετής, της αυτοκυριαρχίας και της δικαιοσύνης είναι μια σοφία που αποκτάται με την εσωτερική καλλιέργεια και την άσκηση της ψυχής.

Διογένης προς Αλέξανδρο

«...ἐὰν δὲ ᾖς ἐπιθυμητὴς καὶ πολύχρυσος καὶ πολλὰ μὲν ἀγρούς, πολλὰ δὲ σώματα, πολλὰ δὲ ἔθνη ἐθέλῃς ἔχειν, οὐδέποτέ σοι ἔσται τὸ βασιλεύειν ἱκανόν, οὐδὲ ἂν τὴν Εὐρώπην λάβῃς ἅπασαν, οὐδὲ ἂν τὴν Ἀσίαν, οὐδὲ ἂν τὴν Λιβύην· οὐδ’ ἂν τὸν Ὠκεανὸν διανηξάμενος μείζω τῆς Ἀσίας ἤπειρον ἑτέραν ἐπέλθῃς...»

Απόδοση:

«...αν όμως είσαι γεμάτος επιθυμίες και λαχταράς πολύ χρυσάφι, κι αν θέλεις να έχεις στην κατοχή σου πολλά κτήματα, πολλούς δούλους και πολλά έθνη, ποτέ δεν θα σου είναι αρκούντως αρκετή η βασιλεία, ούτε αν κατακτήσεις ολόκληρη την Ευρώπη, ούτε αν κατακτήσεις την Ασία, ούτε τη Λιβύη (Αφρική), ούτε ακόμη κι αν διασχίσεις τον Ωκεανό και πατήσεις σε άλλη ήπειρο μεγαλύτερη από την Ασία...»

Το απόσπασμα βρίσκεται στον 4ο Λόγο («Περί Βασιλείας» / De Regno IV) του Δίωνος Χρυσοστόμου (παράγραφοι 49–50).

Το «Ὠκεανὸν διανηξάμενος ἤπειρον ἑτέραν ἐπέλθῃς...» δηλαδή “αν διασχίσεις τον Ωκεανό και πατήσεις σε άλλη ήπειρο” πως σας φαίνεται;

Σείριος (Χ.Γ.)