ΠΟΤΕ ΓΡΑΦΤΗΚΑΝ ΟΙ ΟΡΦΙΚΟΙ ΥΜΝΟΙ;

[Στο παρόν άρθρο επιχειρώ να συνδυάσω την επιστημονική ακαδημαϊκή άποψη με την ελεύθερη κριτική σκέψη.]

Ο Ορφέας θεωρείται μυθολογικό πρόσωπο και στην Αρχαία Μυθολογική Παράδοση, τοποθετείται στην Ηρωική Εποχή, δηλαδή πριν από τον Τρωικό Πόλεμο (το, πού τοποθετείται χρονικά αυτή η εποχή, είναι άλλο ζήτημα...). Θεωρείται σύγχρονος του Ιάσονα και του Ηρακλή, και συμμετείχε στην Αργοναυτική Εκστρατεία. Οι Αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Πίνδαρος τον τοποθετούν γενιές πριν από τον Όμηρο και τον Ησίοδο.

Ο Ορφέας λοιπόν σύμφωνα με την επίσημη άποψη είναι μυθολογικό πρόσωπο, αλλά οι Ορφικοί Ύμνοι και τα Ορφικά Κείμενα είναι απολύτως υπαρκτά ιστορικά και φιλολογικά μνημεία.

Όμως η επίσημη άποψη λέει ότι οι Ορφικοί Ύμνοι, δεν γράφτηκαν στην Αρχαιότητα από τον Ορφέα. Η συλλογή των 87 Ορφικών Ύμνων που διασώζεται μέχρι σήμερα χρονολογείται, κατά τη σχεδόν ομόφωνη γνώμη των σύγχρονων ιστορικών και φιλολόγων, μεταξύ του 2ου και του 3ου αιώνα μ.Χ.. Είναι δηλαδή των Ρωμαϊκών χρόνων, της Ύστερης Αρχαιότητας.

Ο ισχυρισμός αυτός στηρίζεται στο ότι οι Ύμνοι χρησιμοποιούν σύνθετες λέξεις, επιθετικούς προσδιορισμούς και γραμματικούς τύπους που δεν υπήρχαν στην Κλασική εποχή του -5ου αι. ούτε στην Ελληνιστική και εμφανίζουν ισχυρές ομοιότητες με το λεξιλόγιο ποιητών της Ύστερης Αρχαιότητας όπως ο Νόννος ο Πανοπολίτης. Αν και είναι γραμμένοι σε δακτυλικό εξάμετρο, δηλαδή τη φόρμα του Ομήρου, η ρυθμική τους δομή ακολουθεί τους κανόνες στιχουργίας που διαμορφώθηκαν στους ρωμαϊκούς χρόνους.

Ας μην ξεχνάμε όμως ότι έχουμε τα Ορφικά Ελάσματα τις Χρυσές Πλάκες του -5ο με -3ου αι. Κλασική και Ελληνιστική Εποχή δηλαδή. Είναι μικρά, λεπτά φύλλα χρυσού που τοποθετούνταν στους τάφους μυημένων στον Ορφισμό. Βρέθηκαν στη Μακεδονία, Θεσσαλία, Κρήτη, Κάτω Ιταλία.

Ο Πάπυρος του Δερβενίου, είναι εύρημα που χρονολογείται γύρω στο -340 και είναι ο Αρχαιότερος σωζόμενος πάπυρος στην Ευρώπη, αλλά το κείμενο που περιέχει συντάχθηκε γύρω στο -420 με -400 και αποτελεί μια αλληγορική και φιλοσοφική ερμηνεία ενός παλαιότερου Ορφικού Ύμνου για τη δημιουργία του κόσμου (Θεογονία).

Ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης και ο Ηρόδοτος αναφέρουν συχνά «ορφικές τελετές» ή παλαιότερα ορφικά ποιήματα.

Ο νεοπλατωνικός φιλόσοφος Ιάμβλιχος στο «Περί του Πυθαγορικού Βίου», αναφέρει ότι ο Πυθαγόρας μελέτησε τη διδασκαλία του Ορφέα στη Θράκη και μυήθηκε στα Ορφικά Μυστήρια. Μάλιστα, παραδίδει ότι ο Πυθαγόρας έλεγε πως έγραψε ένα έργο βασισμένο στους Ορφικούς Ύμνους / διδασκαλίες, το οποίο ονόμαζε «Ιερός Λόγος» ή «Περί Θεών», υποστηρίζοντας ότι παρέλαβε τη σοφία του από την Ορφική Παράδοση.

Αν οι 87 Ορφικοί Ύμνοι με την μορφή που τους γνωρίζουμε, γράφτηκαν τα Υστεροελληνιστικά ή Πρωτοβυζαντινά χρόνια, αποκλείεται οι συγγραφείς αυτής της εποχής να προσάρμοσαν και να απέδωσαν τους Ορφικούς Ύμνους στην γλώσσα της εποχής τους αντιγράφοντας τα παλαιότερα ή τα πρωτότυπα κείμενα που πιθανόν να χάθηκαν; Αποκλείεται αυτό το ενδεχόμενο; Μάλιστα, κάπως έτσι διασώθηκε η Αρχαία Μυστικιστική Γραμματεία. Το σενάριο της ανασύνθεσης και επανεγγραφής είναι πολύ πιθανό και βάσιμο και συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες.

Μήπως οι ποιητές και ιερείς της μεταχριστιανικής εποχής είχαν στα χέρια τους ή γνώριζαν Αρχαιότερους Ορφικούς Ύμνους, επικλήσεις και ιερούς λόγους που χάθηκαν με την πάροδο των αιώνων; Από τα παλαιότερα αυτά κείμενα, πιθανόν έγραψαν από την αρχή νέους στίχους στη γλώσσα, το ύφος και τη φιλοσοφική αισθητική της δικής τους εποχής. Αυτή η διαδικασία ήταν ο κανόνας στην Αρχαιότητα και υπάρχουν παράλληλα ιστορικά παραδείγματα. Σε κάθε εποχή, οι αοιδοί προσάρμοζαν τη γλώσσα στους ακροατές τους, διατηρώντας όμως τον πυρήνα της ιστορίας.

Τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης απέδειξαν ότι ιερά κείμενα ξαναγράφονταν, εμπλουτίζονταν και προσαρμόζονταν κατά περιόδους, ενώ τα παλαιότερα πρωτότυπα φθείρονταν και χάνονταν.

Επομένως, είναι εξαιρετικά πιθανό οι Ορφικοί Ύμνοι που διασώζονται σήμερα να αποτελούν τη νεότερη εκδοχή μιας πολύ Αρχαιότερης παράδοσης, της οποίας τα πρωτότυπα γραπτά κείμενα χάθηκαν, ή από τη φθορά του χρόνου όπως πάπυροι που καταστράφηκαν, ή από την πυρπόληση, καταστροφή, και κατεδάφιση Αρχαίων βιβλιοθηκών κατά την προσφιλή τους μέθοδο... εκείνη την εποχή, ή ακόμη επειδή μεταδίδονταν αυστηρά ως μυστικά προφορικά λόγια μεταξύ των μυημένων.

Όπως και να έχουν τα πράγματα, η αξία αυτών των κειμένων είναι αδιαμφισβήτητη. Σε αντίθεση με μεταγενέστερες μεσαιωνικές, θρησκευτικές και λαϊκές αντιλήψεις περί «επίπεδης Γης», τα Ορφικά και Πυθαγόρεια κείμενα αναγνώριζαν πλήρως τη σφαιρικότητα της Γης και τη σφαιρική δομή του σύμπαντος κόσμου, διασώζοντας μια βαθιά κοσμολογική γνώση που ταξίδεψε μέσα στους αιώνες.

Σείριος (Χ.Γ.)

ΕΙΚΟΝΑ: Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΛΥΓΝΟΤΟΥ - ΘΡΑΚΕΣ ΑΚΟΥΝ ΜΑΓΕΜΕΝΟΙ ΤΟΝ ΔΑΦΝΟΣΤΕΦΑΝΩΜΕΝΟ ΟΡΦΕΑ  ΝΑ ΠΑΙΖΕΙ ΛΥΡΑ  Detail from an Athenian red-figure clay vase, about 450 BC. Berlin, Staatliche Museen 3172. © Staatliche Museen, Berlin Licence Plate 11 UK 1007 177 ellinondiktyo

----------------------------------

ΟΡΦΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ

Ο ΠΑΠΥΡΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΡΒΕΝΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΛΤΑΝΗ - ΟΡΦΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΑ EΠΗ - ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ

Τα Ορφικά και Πυθαγόρεια Κείμενα Αναγνώριζαν Πλήρως την Σφαιρικότητα της Γης