Μια Απορία απ’ τα Παλιά...

Όταν ήμουν μαθητής Δημοτικού, μέσω των βιβλίων Ιστορίας έπλασα με την φαντασία μου τον Αρχαίο κόσμο με μεγαλειώδη κτήρια, ναούς, αγάλματα, γνώση, τέχνες, φιλοσοφία. Ήταν η πρώτη σπίθα για μένα, που από τότε για κάποιον λόγο, με έκανε να αγαπήσω την Ελληνική Αρχαιότητα. 

Μοιραία όμως έκανα την σύγκριση αυτού που έπλασα για τον Αρχαίο κόσμο, με το περιβάλλον που ζούσα στην μικρή κοινωνία των παιδικών μου χρόνων. Πρόλαβα τους δρόμους όχι όπως είναι τώρα ασφαλτοστρωμένοι, αλλά χωματόδρομοι με πέτρες και λάσπες όταν έβρεχε, με πληνθόκτιστα σπίτια και αποθήκες, και οι περισσότεροι παππούδες και γιαγιάδες μας ήταν αναλφάβητοι.

Στην φαντασία μου αυτό που έβλεπα γύρω μου, με το παιδικό μου μυαλό, το θεωρούσα παρακμή σε σχέση με αυτό που έπλασα στην φαντασία μου για την Αρχαιότητα.

Και άρχισα να αναρωτιέμαι, τι μεσολάβησε και έγινε αυτή η αλλαγή.

Δεν ξέρω αν η απορία μου ήταν εύλογη ή αν την είχαν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο και άλλοι άνθρωποι, που ήρθαν πρώτη φορά σε επαφή με την Αρχαιότητα μέσα από βιβλία και μετά κοίταξαν γύρω τους την πραγματικότητα.

Με την τότε απορία μου προσπάθησα να συνδέσω την ιστορία με τη ζωή γύρω μου.

Βέβαια η εικόνα της Αρχαιότητας που γνωρίσαμε στο σχολείο ίσως είναι κάπως εξιδανικευμένη. Και τότε οι άνθρωποι ζούσαν φτωχά και δούλευαν σκληρά. Δεν ήταν όλοι μορφωμένοι (αλλά κανείς δεν απαγόρευε σε κανέναν την πρόσβαση στην γνώση, όπως έγινε αργότερα και θα δούμε παρακάτω...).

Με την πάροδο των ετών όμως και με την προσωπική έρευνα και μελέτη της μη συμβατικής ιστορίας (αυτής δηλαδή της ιστορίας που “ξέχασαν” να μας διδάξουν), άρχισαν να μου λύνονται σιγά σιγά οι απορίες... και τις απαντήσεις της βρήκα συσσωρευμένες μέσα στους σκοτεινούς αιώνες του μεσαίωνα.

Η γνώση δεν «κληρονομείται» αυτόματα. Η φιλοσοφία, η τέχνη και η επιστήμη χρειάζονται σχολεία, βιβλία, δασκάλους, χρόνο και σταθερότητα. Αλλά από ένα χρονικό σημείο και μετά, γενιές ολόκληρες έζησαν χωρίς πρόσβαση στη μόρφωση, όχι από ανικανότητα αλλά από τις συνθήκες. Και ήταν τέτοιες οι συνθήκες που στις κοινωνίες των ανθρώπων, αντί για γνώση και επιστήμες, επικρατούσαν σε μεγάλο βαθμό οι δεισιδαιμονίες.

Μετά την Αρχαιότητα, ο Ελληνικός χώρος βρέθηκε διαδοχικά κάτω από εξουσίες που αντί να γεννούν μεγαλοπρεπείς ναούς, κατέστρεφαν αυτούς που υπήρχαν.

[Η ισοπέ­δωση και κατεδάφιση του Αρχαίου κό­σμου ήταν τόσο μανιασμένη και παραληρηματική ώστε εντελώς αλόγιστα απέρ­ρι­πταν και κατέστρεφαν ακόμα και οτι­δήποτε Αρχαίο μπορούσε να τους είναι χρήσιμο. Π. χ: η επιστήμη, τα μαθηματικά, τα βιβλία, τα λουτρά, κλπ. Ο Μέγας Λιβάνιος από ο τέλος του 4ου αιώνα τους είχε προ­τείνει, αντί να καταστρέφουν τα Αρχαία κτήρια να τα αναμορφώσουν κατά τις πα­ρού­σες ανάγκες και να τα χρησιμοποιούν. Αλλά ούτε και αυτή τη λογική πρόταση εισ­ά­κου­σαν!  

Αυ­τές οι πληγές και αγριότητες συνεχιζόταν ακό­μα και επί Κομνη­νών, τον 11ο και 12ο αιώνα, και σε διαφόρους βαθμούς μέχρι και την άλωση της Πόλεως από τους Οθω­μανούς. Τίποτα δεν μπορούσε να τους αλλάξει μυαλά. Παντού και πάντοτε η ίδια στενοκεφαλιά και μανία. Ιωάννης Νεοκλής Φιλάδελφος Μ. Ρούσσος Δρ. Καθηγητής Μαθηματικών Ερευνητής βιβλικών και χριστιανικών ζητημάτων.]

Οι άνθρωποι αν και δεν είχαν πλέον πρόσβαση στην γνώση δεν ήταν «κατώτεροι» άνθρωποι. Συχνά είχαν πρακτική σοφία, αντοχή, ήθος και μνήμη. Αλλά ήταν άνθρωποι που έζησαν σε σκοτεινές εποχές, σε άλλες ιστορικές συνθήκες δύσκολες έως τραγικές. Όπως είπαμε πιο πάνω, η φιλοσοφία, η τέχνη και η επιστήμες χρειάζονται σχολεία, βιβλία, δασκάλους. Μήπως κάποιοι έβαλαν φραγμό σε όλα αυτά;

Η απάντηση είναι ΝΑΙ και οι φραγμοί μπήκαν από την εξουσία, για την ανάγκη ελέγχου μέσω της άγνοιας και του φόβου.

Η εξουσία απαγόρευε τη γνώση διότι η παιδεία παράγει ανθρώπους που ρωτούν «γιατί», αμφισβητούν και δεν υπακούν τυφλά.

Γι’ αυτό, πολλές εξουσίες στην ιστορία (πολιτικές, θρησκευτικές, φεουδαρχικές) προτίμησαν περιορισμένη μόρφωση, και γνώση μόνο για τους λίγους. Τον λαό τον κρατούσαν απασχολημένο με την επιβίωση, χωρίς να μπορεί να σκέφτεται.

Μαζί με την πολιτική εξουσία όμως, συνέβαλαν στην δίωξη της μόρφωσης και θρησκευτικοί φραγμοί.

Για την θρησκευτική εξουσία, η φιλοσοφία θεωρήθηκε επικίνδυνη, η επιστημονική έρευνα ύποπτη και η ελευθερία σκέψης απειλή για το δόγμα. Γι αυτό υπήρξαν απαγορεύσεις βιβλίων, διώξεις στοχαστών και έλεγχος της γνώσης.

Η ΕΡΕΥΝΑ ΕΚΤΟΣ ΓΡΑΦΩΝ, ΕΧΕΙ ΑΦΟΡΙΣΤΕΙ από τις Ε’, ΣΤ’ και Ζ’ οικουμενικές συνόδους καθώς και τους πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως Φιλόθεο (385-412), Μηνά (536-552) και Επίσκοπο Αλεξανδρείας Δημήτριο (230) και πολύ αργότερα ο Γρηγόριος Ε’ αφόρισε την Άλγεβρα, Γεωμετρία και Λογάριθμους, γιατί η γνώση είναι κακή για την υγεία της ψυχής και η σοφία η καταστροφή της. (Η Ιστορία πρέπει να ξαναγραφεί, του κ. Γεράσιμου Καλογεράκη, εκδόσεις Δίον)

Και ένας πιο αποτελεσματικός φραγμός ήταν η πείνα, η ανασφάλεια και η ανάγκη να δουλεύει ο άνθρωπος από μικρό παιδί.

Όταν ο άνθρωπος παλεύει να ζήσει, η φιλοσοφία μοιάζει πολυτέλεια. Έτσι χάθηκαν αιώνες μόρφωσης. Η γνώση έγινε προνόμιο για τους λίγους, σχολεία υπήρχαν μόνο για την ελίτ, τα βιβλία ήταν ακριβά και ελεγχόμενα και οι δάσκαλοι λίγοι.

Οι κοινωνικές δομές δεν ήθελαν να τους μορφώσουν όλους γιατί η γνώση απειλούσε την εξουσία, η σκέψη έφερνε ευθύνη και η ελευθερία τρόμαζε.

Και σήμερα;

Σήμερα ποιος βάζει φραγμούς και πώς τους αποδεχόμαστε μόνοι μας;

Σήμερα οι φραγμοί δεν είναι πια ωμοί, αλλά πιο λεπτοί. Έχουμε πληροφοριακό θόρυβο αντί για γνώση. Δεν καίγονται βιβλία, απλώς δεν διαβάζονται. Γιατί όπως είπε ο Κωνσταντίνος Γεωργανάς, "τα βιβλία έχουν ένα ελάττωμα. Δεν ανοίγουν μόνα τους".

Ίσως, τελικά, η ερώτηση δεν είναι: «Γιατί μας τα έκρυψαν;» αυτό πιά το ξέρουμε...

Η ερώτηση είναι «Εμείς τι κάνουμε τώρα που τα βλέπουμε;»

Σείριος (Χ.Γ.)

---------------------------------------

ΠΕΡΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΕΡΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΣ (περιληπτικώς)

…ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΚΑΘΕ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ, ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΠΡΟΟΔΕΥΕ…