«Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει» Ιούλιος Καίσαρ

Η ακριβής λατινική φράση από το έργο του «Περί του Γαλατικού Πολέμου» (Commentarii de Bello GallicoΒιβλίο 3, 18) είναι: "Libenter homines id quod volunt credunt".

Στα Ελληνικά μεταφράζεται συχνά ως:

«Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει».

(ή ο άνθρωπος αυτό που νομίζει, αυτό πιστεύει.)

«Οι άνθρωποι πιστεύουν ευκόλως αυτό που επιθυμούν». 

Ο Καίσαρας αναφερόταν στο γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να εμπιστεύονται τις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις επιθυμίες ή τις ελπίδες τους, αγνοώντας συχνά τα πραγματικά γεγονότα. 

Η φράση «Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει», του Ιουλίου Καίσαρα, συμπυκνώνει μια διαχρονική αλήθεια για την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Ότι δηλαδή η πίστη δεν είναι πάντοτε καρπός λογικής διερεύνησης, αλλά συχνά τέκνο της επιθυμίας. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα ον απολύτως ορθολογικό. Παρότι διαθέτει νου ικανό να αναλύει, να συγκρίνει και να κρίνει, η σκέψη του διαποτίζεται από τα πάθη, τις ελπίδες και τους φόβους του. 

Σ' όλους τους ανθρώπους έχει δοθεί η αυτογνωσία και η σωφροσύνη. Γι' αυτό πρέπει ν’ ακολουθήσουμε τον κοινό (Καθολικό/Κοσμικό/Συμπαντικό) λόγο. Ενώ όμως ο λόγος είναι κοινός, οι πολλοί ζουν σαν να έχουν δική τους φρόνηση. (Ηράκλειτος) 

Η επιθυμία λειτουργεί σαν αόρατος φακός. Διαθλά τα γεγονότα, ενισχύει όσα συμφωνούν με την εσωτερική μας κλίση και αποσιωπά όσα την απειλούν. Έτσι, η πίστη γίνεται συχνά μηχανισμός αυτοεπιβεβαίωσης. Δεν αναζητούμε την αλήθεια, αλλά την επιβεβαίωση αυτού που ήδη θέλουμε να είναι αληθινό.

Στο πεδίο της πολιτικής, της θρησκείας, ακόμη και των προσωπικών σχέσεων, παρατηρούμε το ίδιο φαινόμενο. Ο ερωτευμένος βλέπει αρετές εκεί όπου ένας τρίτος θα έβλεπε ελαττώματα. Ο φιλόδοξος πολιτικός πείθεται για το αναπόφευκτο της επιτυχίας του. Ο πιστός εντοπίζει σημεία θείας πρόνοιας μέσα σε τυχαία γεγονότα. Η επιθυμία προηγείται της πίστης και η πίστη ακολουθεί ως δικαιολογία.

Ωστόσο, αυτή η ιδιότητα δεν είναι πάντα αδυναμία. Είναι και δύναμη. Χάρη σε αυτήν ο άνθρωπος οραματίζεται, δημιουργεί, επιμένει. Αν πίστευε μόνο ό,τι αποδεικνύεται άμεσα, ίσως να μην τολμούσε να υπερβεί τα όριά του. Η επιθυμία γίνεται πηγή ελπίδας, και η ελπίδα κινητήριος δύναμη της ιστορίας. Οι μεγάλες αλλαγές γεννήθηκαν συχνά από ανθρώπους που πίστεψαν πρώτα αυτό που ήθελαν να δουν να πραγματώνεται.

Το πρόβλημα ανακύπτει όταν η επιθυμία υποκαθιστά ολοκληρωτικά την κριτική σκέψη. Τότε η πίστη μετατρέπεται σε πλάνη και η βεβαιότητα σε δογματισμό. Η φιλοσοφική στάση δεν απαιτεί την εξάλειψη της επιθυμίας. Κάτι τέτοιο θα ήταν αφύσικο. Αλλά την επίγνωση της επιρροής της. Να γνωρίζουμε ότι το «θέλω» μας μπορεί να ντύνεται με τον μανδύα του «πιστεύω».

Η αληθινή σοφία έγκειται στην εσωτερική ισορροπία. Να επιτρέπουμε στην επιθυμία να μας εμπνέει, αλλά να αφήνουμε τη λογική να μας ελέγχει. Να αναρωτιόμαστε διαρκώς αν, πιστεύω κάτι επειδή είναι αλήθεια ή επειδή έτσι το θέλω; Σε αυτή την ερώτηση κρύβεται ο πυρήνας της ανθρώπινης αυτογνωσίας και ίσως το πρώτο βήμα προς μια πιο αυθεντική σχέση με την αλήθεια.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

-------------------------------

Υπάρχει, εκείνη η … ενοχλητική και επικίνδυνη μύγα, με την οποία παρομοίαζε το διαλεκτικό του δαιμόνιο ο Αρχαίος Σωκράτης. Ένα βαρύ και νωθρό άλογο, έλεγε, για να κουνηθεί, χρειάζεται να το τσιμπήσει αυτή η μύγα. Έτσι και ο ευτυχής στη δουλεία του δογματικός που αρνιέται πεισματικά να μετακινηθεί και κλείνει τ’ αυτιά του στον έλεγχο («ου με πείσης καν με πείσης»), θέλει γερό δάγκωμα από κανένα ακαταμάχητο φιλοσοφικό ζωύφιο, για να αναγκαστεί να κάνει χρήση της μουδιασμένης του διάνοιας. Και να ξαναβρεί την πνευματική ελευθερία. Αλλά δε φτάνει τούτο μόνο. Πρέπει και να μπορεί να σηκώσει την αλήθεια. Το βάρος της δεν είναι για όλους τους ώμους, ενώ το ψεύδος (οι αβασάνιστες, οι αυθαίρετες ιδέες) είναι ελαφρό και πάει σε πολλούς, πάρα πολλούς, όπως το έτοιμο φόρεμα. «Η αξία ενός ανθρώπου» έγραψε ο Nietzsche «μετριέται με το πόσην αλήθεια μπορεί να σηκώσει».

ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Ε. Π. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΥ «Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ», ΕΚΔΟΣΗ ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ, ΔΕΚΑΤΗ ΕΒΔΟΜΗ ΕΚΔΟΣΗ 1994

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

--------------------------

Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΔΕΝ ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ - ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΗΝ ΑΝΕΣΗ...