ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΤΕ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ - ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ

Ο στωικισμός είναι μια φιλοσοφία που εξαπλώθηκε σε όλη την Αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη από τον -3ο αιώνα και ήταν δημοφιλής σε όλες τις τάξεις της κοινωνίας για περίπου 400 χρόνια.

Αντιμετωπίζετε τον εαυτό σας να παλεύει με αναμενόμενες και απροσδόκητες αλλαγές στη ζωή σας; Η αλλαγή είναι κοινή στην ανθρώπινη εμπειρία και κανείς δεν το κατάλαβε αυτό καλύτερα από τους Αρχαίους στωικούς.

Το πρόβλημα με την αλλαγή είναι ότι τις περισσότερες φορές μας αρέσουν τα πράγματα όπως είναι.

Ακόμα κι αν η ζωή μας δεν είναι άνετη, οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν να μένουν με τον «Διάβολο που Γνωρίζουν» παρά να βγουν στο μεγάλο άγνωστο. Η ύπαρξη συστημάτων και ρουτίνας παρέχει μια αίσθηση «ασφάλειας».

Δεν μας διδάσκουν να βλέπουμε την ανάπτυξη που μπορεί να υπάρξει στην αλλαγή, αντίθετα, μας λένε να προσπαθήσουμε να επαναφέρουμε τα πράγματα «στο φυσιολογικό» όσο πιο κοντά και όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Οι Στωικοί γνώριζαν ότι χωρίς αλλαγή, κανείς μας δεν θα υπήρχε.

Το ίδιο το σύμπαν χρειάστηκε να υποστεί πολλά στάδια αλλαγής προτού επιτραπεί η ύπαρξη της ίδιας της Ζωής. Ο Μάρκος Αυρήλιος έγραψε ότι «Η αλλαγή είναι η απόλαυση της φύσης» που σημαίνει ότι, η αλλαγή είναι στην πραγματικότητα συνυφασμένη με το σύμπαν...

Εμείς οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για αλλαγή και το να αγκαλιάζουμε νέες προκλήσεις είναι μια ευκαιρία για ανάπτυξη και εξέλιξη.

«Φοβάστε την αλλαγή; Αλλά τι μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτήν; Τι είναι πιο κοντά στην καρδιά της φύσης; Μπορείτε να κάνετε ένα ζεστό μπάνιο και να αφήσετε τα καυσόξυλα όπως ήταν; Τρώτε φαγητό χωρίς να το μεταμορφώσετε; Μπορεί να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ζωτική διαδικασία χωρίς να αλλάξει κάτι; Δεν το βλέπεις; Είναι ακριβώς το ίδιο με σένα - και εξίσου ζωτικής σημασίας για τη φύση». Διαλογισμοί , Βιβλίο VII.18

Ο μεγαλύτερος φόβος γύρω από την αλλαγή είναι ότι συχνά φοβόμαστε ότι η αλλαγή είναι κακή.

Ο Σενέκας έγραψε κάποτε, «Πιο συχνά φοβόμαστε περισσότερο στη φαντασία παρά στην πραγματικότητα».

Τις περισσότερες φορές είναι οι σκέψεις μας, και όχι η ίδια η αλλαγή, που είναι η πηγή της αντίστασής μας στην αλλαγή .

Ως άνθρωποι, έχουμε την τάση να περνάμε από το μυαλό μας σενάρια πριν συμβεί το ίδιο το γεγονός.

Αυτό είναι εξαιρετικό για προσχεδιασμό και στρατηγική, ωστόσο, αντιμετωπίζουμε προβλήματα όταν το μυαλό μας τρέχει αυτόματα στα σενάρια της «χειρότερης περίπτωσης» που μπορεί να συμβούν ή να μην συμβούν στην πραγματικότητα.

Οι περισσότεροι φόβοι γύρω από την αλλαγή προέρχονται από την ενσωματωμένη μας αποστροφή για τον πόνο και την τάση μας να υπερπρογραμματίζουμε για την αποφυγή του πόνου.

Τα βάσανα και οι αλλαγές συνδέονται συχνά - ή τουλάχιστον αντιλαμβανόμαστε ότι συνδέονται πάντα.

Αλλά μην ανησυχείτε, οι στωικοί έχουν θεραπεία και για αυτό...!

Η σχέση μεταξύ αλλαγής και ταλαιπωρίας περιγράφεται συχνά σε δύο φάσεις.

Πρώτον, ότι υποφέρουμε στην προσδοκία της αλλαγής και στην απομάκρυνση από τη ρουτίνα μας ή στην προσμονή της απώλειας.

Η δεύτερη φάση είναι η αντίδραση σε μια αλλαγή που έχει ήδη συμβεί. Πρόκειται για τη συμφιλίωση με μια απώλεια και την προσμονή να βρούμε την ισορροπία ή να χαράξουμε ένα νέο μονοπάτι για τον εαυτό μας έξω από το χάος.

Οι στωικοί το ξεπερνούν αυτό, υπενθυμίζοντας στον εαυτό τους πόσο σχετικά μικροί και ασήμαντοι είμαστε ως άτομα...

Ακούγεται σκληρό και αντιφατικό σωστά; Ναί...

Αλλά αν σκεφτείς τη μεγάλη εικόνα που είναι η ζωή και το σύμπαν, το κομμάτι μας είναι μάλλον μικρό.

«Σκεφτείτε τις ζωές που έζησαν οι άλλοι κάποτε, πριν από πολύ καιρό, τις ζωές που πρέπει να ζήσουν άλλοι μετά από εσάς, τις ζωές που έζησαν ακόμη και τώρα, σε ξένες χώρες. Πόσοι άνθρωποι δεν ξέρουν ούτε το όνομά σας.

Πόσοι θα το έχουν ξεχάσει σύντομα. Πόσοι σου προσφέρουν έπαινο τώρα - και αύριο, ίσως, περιφρόνηση». Διαλογισμοί , Βιβλίο IX.30

Με άλλα λόγια, ποιοι είμαστε εμείς να περιμένουμε να περάσουμε στη ζωή χωρίς αλλαγές ή προκλήσεις...;

Ο Επίκτητος συμβουλεύει να παίξουμε με τη μοίρα στο δικό της παιχνίδι.

Αντί να αντιστεκόμαστε και να παλεύουμε στην αλλαγή (που είναι χάσιμο χρόνου αν η αλλαγή έχει ήδη συμβεί), θα πρέπει να μάθουμε να αγκαλιάζουμε την αλλαγή και να δώσουμε μια ευκαιρία από τις αντιξοότητες.

Φυσικά, αυτό είναι πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις, αλλά θα διαπιστώσεις ότι η εφαρμογή αυτής της νοοτροπίας στην καθημερινή σου ζωή θα κάνει τη διαδικασία αλλαγής να κυλήσει πολύ πιο ομαλά.

Ταράττει τους ανθρώπους ου τα πράγματα, αλλά τα περί των πραγμάτων δόγματα.

Οι άνθρωποι ταράζονται όχι απ’ αυτά που συμβαίνουν, αλλά από την άποψή τους γι’ αυτά που συμβαίνουν. Επίκτητος

Η ουσία, σύμφωνα με τους στωικούς, είναι ότι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσεις την αλλαγή είναι να προσπαθήσεις να αλλάξεις νοοτροπία ...

Η ευτυχία εξαρτάται περισσότερο από αξίες παρά από την τρέχουσα κατάσταση στην οποία βρίσκεστε.

Φυσικά, οι βασικές ανάγκες πρέπει να καλυφθούν όπως η τροφή και η στέγη, αλλά οι Στωικοί υποστηρίζουν ότι η ίδια η αλλαγή δεν είναι ικανή να σου στερήσει την ικανότητα να αντέχεις.

Η αλλαγή έχει αλλάξει τους ανθρώπους προς το καλύτερο.

Ήταν η εξορία από τη Σινώπη που οδήγησε τον Διογένη στην Αθήνα, όπου έγινε ένας από τους ιδρυτές της Κυνικής Φιλοσοφικής Σχολής.

Αν παρέμενε στη Σινώπη, πιθανότατα θα συνέχιζε τη ζωή του ως τραπεζίτης και το όνομά του θα είχε εξαφανιστεί στην αφάνεια.

Ανεξάρτητα από τις συνθήκες που επιφέρει η αλλαγή, η θέση σας στη φύση και οι αρετές σας εξακολουθούν να παραμένουν. Ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές, οι αληθινοί φίλοι δεν θα αρνηθούν να συναναστραφούν μαζί σας και η αλλαγή δεν σας εμποδίζει να συναναστρέφεστε με νέους ανθρώπους.

από τη Lydia Serrant
04 Σεπτεμβρίου 2020
από τον ιστότοπο ClassicalWisdom

Ιταλική έκδοση

μέσω https://www.bibliotecapleyades.net/

------------------------------------------

ΕΝΝΕΑ ΕΤΗ ΦΩΤΟΣ: Αποτελέσματα αναζήτησης για Οι Στωικοί

3 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ

Οι Στωικοί φιλόσοφοι, όπως ο Ζήνωνας, ο Επίκτητος, ο Σενέκας και καταλήγοντας φυσικά στο Μάρκο Αυρήλιο, πρέσβευαν έναν τρόπο σκέψης που φαίνεται να χρειάζεται ιδιαίτερα ο σύγχρονος άνθρωπος. Η φιλοσοφία τους εστιάζει στην επίτευξη της “αταραξίας”, στοχεύει εν ολίγοις στη γαλήνη μέσα από την άσκηση των αρετών και της ηθικής.

Η κοινή αντίληψη ότι οι Στωικοί στοχεύουν στην “απάθεια” με την έννοια της αναισθησίας που επικρατεί σήμερα, είναι τουλάχιστον παραπλανητική και σίγουρα άδικη. Η “απάθεια” για εκείνους σημαίνει μία ζωή χωρίς πάθη, γαλήνια.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι η στωική φιλοσοφία έχει πρακτικό χαρακτήρα και εφαρμόζεται έτσι ώστε ο άνθρωπος να ΖΕΙ ευτυχισμένος και όχι για να αναλύσει ή να κατανοήσει την ευτυχία νοητικά (για την ακρίβεια, την “ευδαιμονία”).

Υπάρχει μεγάλη απόσταση από τη σημερινή ακαδημαϊκή φιλοσοφία που απευθύνεται σε ειδικούς και μάλιστα οι ίδιοι οι Στωικοί χλεύαζαν εκείνους που ήταν δεινοί αναλυτές στα λόγια, αλλά οι πράξεις τους δεν ταίριαζαν με αυτά που έλεγαν.

Για του λόγου το αληθές, όπως σε κάθε φιλοσοφική σχολή, έτσι και στη Στοά υπήρχαν ασκήσεις που στόχευαν στην “επιμέλεια εαυτού” και κατ΄ επέκτασιν στο “γνώθι σαυτόν”.

Ενδεικτικά, κάποιες που κατά τη γνώμη μου είναι από τις πιο ουσιαστικές και ο σύγχρονος άνθρωπος θα επωφελούνταν ιδιαιτέρως αν τις εφάρμοζε είναι οι εξής :

Ενίσχυσε τη λογική σου ικανότητα

Όλη η ηθική θεωρία των Στωικών πηγάζει από τη νοητική πειθαρχία, το λεγόμενο “mind control”. Αυτή η ανθρώπινη λειτουργία χρειάζεται συστηματική άσκηση. Αυτό τη σήμερον ημέρα μπορούμε να το πετύχουμε με απλές ασκήσεις, όπως λύνοντας ένα Sudoku την ημέρα, διαβάζοντας περισσότερο ή γράφοντας. Η ικανότητα να εμβαθύνουμε και να κάνουμε βαθείς συλλογισμούς έχει μειωθεί πολύ λόγω της γρήγορης πληροφορίας της εποχής, γι αυτό οτιδήποτε μας κάνει να ακονίζουμε τη συλλογιστική μας δύναμη θα πρέπει να το προτιμάμε.

Έχε τεταμένη την προσοχή σου

Εδώ ακριβώς φαίνεται πόσο παραπλανητική είναι η “απάθεια” που θεωρούμε ότι δίδασκαν οι Στωικοί, αφού οι ίδιοι δίδασκαν ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή τη μόνιμη επαγρύπνηση! Πράγματι, πρόκειται για μια σπουδαία άσκηση, αφού χωρίς την επαγρύπνηση μπορεί κανείς να παρασυρθεί από το κάθετι. Η εφαρμογή της, ωστόσο, δεν είναι μόνο προληπτική αλλά στοχεύει και στην συνεχή παρατήρηση, από την οποία προκύπτει η ασφαλής γνώση.

Κράτα ζωντανό το παιχνίδι

Μεγαλώνοντας όλοι μας χρειάστηκε να περιορίσουμε την παιχνιδιάρικη διάθεσή μας. Κι όμως, τι πιο φυσικό από το παιχνίδι. Η εξερεύνηση, ο στόχος, η διασκέδαση και ότι είναι αυτό που μας κρατάει παιδιά, φαίνεται παραδόξως ότι είναι και το πιο φιλοσοφημένο!

Παραπομπή: Διδακτορική διατριβή της Χριστίνας Κούρφαλη “Η άσκηση ως τέχνη του βίου στη Στωική Φιλοσοφία”

Συντάκτης | Ιωάννα Θεοφιλάκου , Ιστοσελίδα

https://enallaktikidrasi.com/

-----------------------------------

Οι Στωικοί

ΖΗΝΩΝ - Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΟΥ ΣΤΩΙΚΙΣΜΟΥ

ΠΩΣ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΣ

ΖΗΝΩΝ: «ΕΧΟΥΜΕ ΔΥΟ ΑΥΤΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΤΟΜΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠ’ ΟΣΑ ΛΕΜΕ»

ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ: ΠΩΣ ΟΙ ΣΟΦΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ ΕΜΠΝΕΟΥΝ ΝΑ ΧΤΙΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΜΑΣ

Ο όρος «μέντορας» προέρχεται από την Οδύσσεια του Ομήρου. Η Αθηνά, θεά της σοφίας και της αρετής, μεταμορφώνεται σε έναν φίλο του Οδυσσέα με το όνομα Μέντορας για να συμβουλέψει τον γιο του Τηλέμαχο, που κινδυνεύει σοβαρά. Παραμένει στο πλάι τους στην τελική μάχη κατά των εχθρών του Οδυσσέα, ενθαρρύνοντας τον ήρωα προς τη νίκη.

Ο Μάρκος Αυρήλιος είπε πως ακόμα και οι επίδοξοι Στωικοί δεν θα έπρεπε να ντρέπονται να αναζητήσουν τη βοήθεια άλλων, όπως όταν ένας πληγωμένος στρατιώτης που πολιορκεί ένα οχυρό δεν ντρέπεται να ζητήσει βοήθεια για να σηκωθεί από τους συντρόφους του οι οποίοι παίρνουν θέση στις επάλξεις. Ωστόσο, δεν έχουν όλοι έναν Ρούστικο για να τους ανεβάσει στους προμαχώνες.

Αν καταφέρουμε να βρούμε κάποιον που μπορούμε να εμπιστευτούμε, όπως περιγράφει ο Γαληνός, αυτό είναι υπέροχο. Στην πραγματικότητα, όμως, οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανώς θα πρέπει να βασιστούν σε άλλες πρότυπες στρατηγικές, όπως έκανε μάλλον ο Μάρκος Αυρήλιος μετά τον θάνατο του Ρούστικου. Οι στρατηγικές αυτές εμπίπτουν σε δύο κύριες κατηγορίες: τη γραφή και τη φαντασία.

Ακόμα κι αν δεν έχουμε έναν μέντορα στην αληθινή ζωή μας για να μας ακολουθεί όπου πάμε, μπορούμε να ωφεληθούμε από την ιδέα αυτή χρησιμοποιώντας τη φαντασία μας. Ο Μάρκος Αυρήλιος, όπως και κάθε άλλος φιλόσοφος, ανακαλούσε στον νου του τις εικόνες διάφορων συμβούλων και προτύπων συμπεριφοράς. Επίσης, πίστευε ότι ήταν σημαντικό να στοχάζεται τον χαρακτήρα και τις πράξεις περίφημων ιστορικών φιλοσόφων.

Σε ένα σημείο λέει ότι τα γραπτά των «Εφεσίων», εννοώντας πιθανώς τους μαθητές του Ηρακλείτου, έδιναν τη συμβουλή να σκεφτόμαστε συνεχώς πρόσωπα από προηγούμενες γενιές που επέδειξαν υποδειγματική αρετή. Όπως είδαμε, η ιστορία του Ζήνωνα αρχίζει όταν εκείνος λαμβάνει την αινιγματική συμβουλή «να βασίζεται στο χρώμα νεκρών ανθρώπων» μελετώντας τη σοφία των προηγούμενων γενεών.

Ο Μάρκος Αυρήλιος λέει στον εαυτό του να επικεντρώνει την προσοχή του στον νου των σοφών ανθρώπων, ιδιαίτερα στις αρχές που εκείνοι υποδηλώνουν, και να λαμβάνει προσεκτικά υπόψη τι αποφεύγουν και τι επιζητούν στη ζωή τους. Στα Εις Εαυτόν κατονομάζει τους φιλοσόφους που θαυμάζει περισσότερο: Πυθαγόρας, Ηράκλειτος, Σωκράτης, Διογένης ο Κυνικός, Χρύσιππος και Επίκτητος.

Φυσικά, εμείς θα μπορούσαμε να επιλέξουμε τον ίδιο τον Μάρκο Αυρήλιο ως πρότυπο συμπεριφοράς αν μελετούμε τη ζωή και τη φιλοσοφία του. Το πρώτο βήμα μας είναι να καταγράψουμε τις αρετές που επιδεικνύει ένα πρόσωπο το οποίο σεβόμαστε. Η δημιουργία ενός καταλόγου με τις ιδιότητες που θαυμάζουμε περισσότερο σε κάποιον άλλο άνθρωπο, όπως ακριβώς κάνει ο Μάρκος Αυρήλιος στο πρώτο βιβλίο των Εις Εαυτόν, είναι μια απλή και πολύ αποτελεσματική άσκηση.

Εξηγεί σε επόμενο κεφάλαιο ότι στοχάζεται τις αρετές όσων έζησαν μαζί του ώστε να τον εμψυχώσουν: η ενέργεια του ενός, η ταπεινοφροσύνη του άλλου, η γενναιοδωρία ενός τρίτου και ούτω καθεξής. Τίποτα δεν χαροποιεί την ψυχή μας, λέει, όπως οι κοντινοί μας άνθρωποι που επιδεικνύουν αρετή στη ζωή τους, και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο πρέπει να εκτιμούμε αυτά τα παραδείγματα και να τα διατηρούμε ζωντανά στη μνήμη μας.

Η καταγραφή των πραγμάτων συχνά θα κάνει την εικόνα ακόμα πιο ζωντανή και αλησμόνητη. Οι Στωικοί θεωρούσαν κάτι τέτοιο μια υγιή πηγή χαράς. Αν καταγράφουμε τις ιδέες μας σχετικά με το τι καθιστά αξιοθαύμαστο έναν άλλο άνθρωπο, το να στοχαζόμαστε πάνω σε αυτές και να τις επαναλαμβάνουμε μας δίνει την ευκαιρία να τις επεξεργαζόμαστε. Με πρακτική εξάσκηση θα μπορέσουμε να οραματιστούμε τα στοιχεία του χαρακτήρα που περιγράφουμε με μεγαλύτερη ευκολία.

Δέκα και πλέον χρόνια μετά τον θάνατο του Αντωνίνου, για παράδειγμα, ο Μάρκος Αυρήλιος εξακολουθούσε να υπενθυμίζει στον εαυτό του να παραμένει πιστός μαθητής του σε όλους τους τομείς της ζωής του. Αν και ο ίδιος δεν ήταν φιλόσοφος, ο Αντωνίνος φαίνεται ότι είχε οικειοποιηθεί με φυσικό τρόπο πολλές από τις αρετές που εγκωμίαζαν οι Στωικοί.

Στα Εις Εαυτόν ο Μάρκος Αυρήλιος είπε ότι ο Αντωνίνος του έδειξε ότι ένας αυτοκράτορας θα μπορούσε να κερδίσει τον σεβασμό των υπηκόων του χωρίς σωματοφύλακες, βαρύτιμα ενδύματα, πολύτιμα κοσμήματα, αγάλματα και όλες τις παρόμοιες παγίδες της κοινωνικής θέσης του. Ο θετός πατέρας του δίδαξε τον Μάρκο Αυρήλιο ότι μπορούσε, παρά τη θέση του ως Καίσαρα, να ζήσει με τρόπο παρόμοιο με εκείνο ενός απλού πολίτη, χωρίς να μειωθεί το κύρος του και χωρίς να αμελήσει τις ευθύνες του.

Ακολουθώντας το παράδειγμα του Αντωνίνου, λοιπόν, υπενθυμίζει στον εαυτό του να μη «βαφτεί πορφυρός» και μετατραπεί σε Καίσαρα. Μάλλον ο Μάρκος Αυρήλιος προσπαθούσε να βάψει τον νου του σε βάθος με τις ίδιες αξίες που παρατηρούσε σε άλλους, πασχίζοντας, όπως το έθεσε ο ίδιος, να παραμείνει ο άνθρωπος που προσπαθούσε να γίνει μέσω της φιλοσοφίας.

Ο Μάρκος Αυρήλιος θαυμάζει τη ζωηρή αφοσίωση του Αντωνίνου στη λογική, την απλή του ευσέβεια, την ακλόνητη εσωτερική γαλήνη του και τον ήρεμο χαρακτήρα του. Λέει, μάλιστα, ότι ο πατέρας του ήταν σαν τον Σωκράτη, καθότι ικανός να απέχει από πράγματα που οι περισσότεροι άνθρωποι είναι υπερβολικά αδύναμοι για να τα αποχωριστούν και να απολαμβάνει με μέτρο τα πράγματα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να απολαύσουν χωρίς να στραφούν στην υπερβολή.

Λέει στον εαυτό του πως, αν μπορεί να μιμηθεί όλες αυτές τις αρετές, τότε θα μπορέσει να αντικρίσει τον θάνατό του με την ίδια γαλήνη ψυχής και καθαρή συνείδηση που επέδειξε ο Αντωνίνος στο κρεβάτι του πόνου. Εκτός από τις αρετές των αληθινών ανθρώπων, οι Στωικοί ήταν επίσης γνωστοί για την ανάκληση του υποθετικού χαρακτήρα ενός ιδανικού σοφού. Υπάρχουν πολλά αποσπάσματα όπου ο Μάρκος Αυρήλιος δείχνει να το κάνει αυτό.

Οι περιγραφές αυτές αναπόφευκτα μοιάζουν λίγο αφηρημένες και πομπώδεις. Για παράδειγμα, λέει ότι ο τέλειος σοφός άνθρωπος είναι σαν ένας αληθινός ιερέας των θεών, ταυτισμένος με το θείο στοιχείο της λογικής μέσα του. Δεν είναι ούτε διεφθαρμένος από την ηδονή ούτε πληγωμένος από τον πόνο, και παραμένει αλώβητος από τις προσβολές.

Ο αληθινός σοφός είναι σαν ένας πολεμιστής στην πιο ευγενή μάχη, μια μάχη βαθιά εμποτισμένη από δικαιοσύνη. Με όλο του το είναι, αποδέχεται όλα όσα του συμβαίνουν, όπως του τα στέλνει η μοίρα. Σπάνια τον ενδιαφέρει ό,τι λένε ή κάνουν οι άλλοι, εκτός αν είναι για το κοινό καλό. Με τρόπο φυσικό φροντίζει για όλα τα έλλογα όντα, σαν να είναι αδέλφια του. Δεν παρασύρεται από τη γνώμη του καθενός αλλά δίνει ιδιαίτερη προσοχή στους σοφούς που ζουν σε αρμονία με τη Φύση.

Ο Μάρκος Αυρήλιος προσπαθεί εδώ να περιγράψει στον εαυτό του την ανθρώπινη τελειότητα και να οραματιστεί έναν ιδανικό σοφό που να ενσωματώνει πλήρως τους στωικούς σκοπούς της ζωής. Εκτός από το να αναρωτιόμαστε τι ιδιότητες θα μπορούσε να έχει ο ιδανικός σοφός άνθρωπος, μπορούμε να αναρωτηθούμε ποιες ιδιότητες θα μπορούσαμε να ελπίζουμε να έχουμε εμείς στο απώτερο μέλλον. Για παράδειγμα, τι είδους άνθρωποι ελπίζουμε να είμαστε αφού εκπαιδευτούμε στον Στωικισμό για δέκα ή είκοσι χρόνια;

Σε κάποιο σημείο, ο Μάρκος Αυρήλιος φαίνεται ότι περιγράφει τους μακροπρόθεσμους στόχους της διαδικασίας της στωικής ψυχοθεραπείας στην οποία υποβλήθηκε ο ίδιος με τον Ρούστικο. Λέει ότι στον νου κάποιου που έχει ταπεινωθεί και εξαγνιστεί πλήρως δεν υπάρχει καμία ανοιχτή πληγή κάτω από την επιφάνεια και τίποτα που δεν θα μπορούσε να αντέξει στην εξέταση ή θα κρυβόταν από το φως. Δεν υπάρχει πια οτιδήποτε το δουλοπρεπές ή κίβδηλο σε κάποιον που το έχει καταφέρει αυτό, προσθέτει, και δεν εξαρτάται από τους άλλους ούτε και αποξενώνεται από αυτούς. Αυτοί για τους Στωικούς είναι τόσο ψυχοθεραπευτικοί στόχοι όσο και στόχοι ζωής.

Απόσπασμα από το βιβλίο του  Donald Robertson με τίτλο «Μάρκος Αυρήλιος: Σκέψου σαν Ρωμαίος αυτοκράτορας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΒΕΛΤΙΩΝΕΙ ΤΟ ΕΥ ΖΗΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

http://slideplayer.gr/slide/2025198/

ΦΙΛΟΣΟΦΗΣΤΕ ΚΑΙ ΘΑ ΕΥΤΥΧΗΣΕΤΕ!

«Οι άνθρωποι στους οποίους δεν έχουν τύχει σοβαρά πράγματα δεν αντιλαμβάνονται την ασημαντότητα των γεγονότων» (Τ.Σ.Έλιοτ)

«Ο αληθινός Στωικός είναι ένας άνθρωπος που υποτάσσεται στην τύχη με θάρρος και αξιοπρέπεια, επειδή αντιλαμβάνεται ότι είναι καταδικασμένη οποιαδήποτε αντίσταση απέναντί της, πρεσβεύει δηλαδή ο στωικός άνθρωπος την επιγραμματική διατύπωση ‘’volentem ducunt fata, nolentem trahunt’’, δηλαδή η Μοίρα οδηγεί εκείνους που θέλουν να την ακολουθήσουν και σέρνει εκείνους που το αρνούνται» (A.S. Bogomolov). Μια από τις θέσεις των Στωικών είναι η απλότητα του βίου μέσω της μετριοπάθειας, της ανοχής και της λιτότητας. Αυτό αποτελεί και τη συνταγή για την ευτυχισμένη ανθρώπινη ζωή. Η προτεινόμενη από τους Στωικούς «Απάθεια» αφορά την εκμηδένιση κάθε προσωπικής επιθυμίας για την απόκτηση πραγμάτων ή για την αλλαγή κάποιων καταστάσεων, όταν αυτές είναι πέρα από τις ανθρώπινες δυνατότητες. «Τι μας προτείνουν λοιπόν, με λίγα λόγια, οι Στωικοί; Να αγαπάμε τη ζωή, να εκτιμάμε όσα έχουμε και να προσβλέπουμε στην αταραξία» (σελ. 144). «Ωστόσο, η απάθεια δεν ταυτίζεται με την απραξία˙ αντιθέτως, η αδικία δεν συνδέεται πάντοτε με κάποια πράξη – συχνά συνδέεται με την απραξία. Όποιος πράττει σύμφωνα με τις ιδέες του έχει συχνά άδικο, αλλά όποιος δεν πράττει ποτέ έχει πάντοτε άδικο. Ο στωικός φιλόσοφος δεν προτείνει λοιπόν την αποχή από τις διάφορες δραστηριότητες» (σελ. 83).

«Πολλοί από μας παραπονιούνται: ‘’Αχ, αν είχα καλύτερο σπίτι… αν είχα καλύτερη εμφάνιση… αν είχα καλύτερη δουλειά’’ – και παραιτούμαστε από την απόλαυση και τη βελτίωση όσων έχουμε ήδη. Πολλοί ανησυχούμε –“τρωγόμαστε”– για πράγματα που δεν μπορούμε να αλλάξουμε» (σελ. 7). «Αν θέλεις, λένε οι Στωικοί, να μη σου τύχουν αρρώστιες, θάνατος ή φτώχεια, θα δυστυχήσεις. Αν επιθυμείς κάτι που ξεπερνά τις δυνάμεις σου, θα αποτύχεις» (σελ.8). Σύμφωνα με τον Επίκτητο: «Η Ελευθερία συνίσταται στο να επιθυμούμε να έλθουν τα πράγματα όχι όπως θέλουμε, αλλά όπως συμβαίνουν». «Η δυστυχία οφείλεται τις περισσότερες φορές στην απεγνωσμένη προσπάθεια να ελέγξουμε όσα είναι ανεξέλεγκτα ή στην αμέλεια που δείχνουμε για όσα μπορούμε να ελέγξουμε. Πλούσιος δεν είναι αυτός που έχει πολλά υπάρχοντα αλλά εκείνος που έχει λίγες επιθυμίες» (σελ. 9).

Άλλο ένα μάθημα καθημερινής ζωής από τους Στωικούς είναι η επιμονή τους «στην αναγκαιότητα της παιδείας και της ατομικής προσπάθειας: «Τα πράγματα είναι δύσκολα όχι επειδή προσπαθούμε πολύ, αλλά επειδή δεν προσπαθούμε αρκετά» (σελ.11). Τα μαθήματα καθημερινής ζωής των Στωικών συνεχίζονται και αφορούν τις συναναστροφές μας με τους άλλους ανθρώπους, τη στενότερη συναναστροφή που είναι ο γάμος, την αυτογνωσία και την ταυτότητά μας. («Καμιά φορά λέμε: “Πρέπει να βρω τον εαυτό μου”. Στην πραγματικότητα, τον εαυτό μας δεν τον βρίσκουμε, τον επινοούμε, τον δημιουργούμε εμείς οι ίδιοι, τον σμιλεύουμε. Όρισε λοιπόν στον εαυτό σου έναν χαρακτήρα και έναν τρόπο ζωής που θα τον διατηρείς και θα τον υποστηρίζεις είτε είσαι μόνος σου είτε είσαι μαζί με άλλους», σελ. 23.)

Συνεχίζοντας την απολαυστική ανάγνωση των μαθημάτων των Στωικών, λαμβάνουμε τις παρακάτω προτάσεις όσον αφορά στην ευτυχία: «Χαμογελάτε σε κάθε ευκαιρία ‒ όχι γιατί η ζωή είναι εύκολη, ή όπως ακριβώς θα θέλατε να είναι, αλλά επειδή έχετε επιλέξει να είστε ευτυχισμένοι και ευγνώμονες για όλα τα καλά πράγματα που έχετε και για όλα τα προβλήματα που ξέρετε ότι δεν έχετε», (σελ. 41).

Στο σύγχρονο πολιτισμό της «εύκολης προσπάθειας» και της επιδίωξης του εύκολου και γρήγορου κέρδους, οδηγούμαστε και εγκλωβιζόμαστε αναπότρεπτα και ανεπιφύλακτα σε έναν αγχώδη και ανικανοποίητο τρόπο ζωής με συχνά αρνητικές ψυχοσωματικές επιπτώσεις. Ξεχνάμε τη διδασκαλία των Στωικών: «Τίποτα μεγάλο και καλό δεν γίνεται ξαφνικά. Τα πράγματα ωριμάζουν όπως τα σταφύλια ή τα σύκα. Χρειάζεται χρόνος για να ανθίσουν και να αποφέρουν καρπούς» (σελ. 58). Η φιλοσοφική σκέψη βελτιώνει το ευ ζην του ανθρώπου. Θα την πρότεινα ανεπιφύλακτα ως μέσο θεραπείας από τα λεγόμενα δεινά της σημερινής κρίσης, με αφορμή το συγκεκριμένο ανάγνωσμα. «Οι αφιλοσόφητοι, σύμφωνα με τους Στωικούς, δεν ζουν την ‘’εξετασμένη ζωή’’ παρά οδηγούνται από το μοιραίο, ζουν τυχαία, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς σκοπό – η ζωή τούς διαφεύγει. Είναι σαν να μην έζησαν καν…» (σελ. 120). Όπως αναφέρεται, οι Στωικοί έθεσαν τις βάσεις της ψυχανάλυσης και της ψυχοθεραπείας. «Όλες οι νευρώσεις μας αρχίζουν από τη στιγμή που προσπαθούμε να είμαστε κάτι που δεν είμαστε πραγματικά: η προϋπόθεση της ευτυχίας είναι η αυτογνωσία, καθώς και η δυνατότητα να μην κάνουμε ποτέ πράγματα που δεν θέλουμε να κάνουμε» (σελ. 146).

Ας ακολουθήσουμε τη συμβουλή των Στωικών: «Γίνε ο ίδιος γιατρός της ψυχής σου. Δέξου ό,τι δεν μπορείς να αλλάξεις. Ζήσε κάθε στιγμή σαν να είναι η τελευταία σου. Η ευτυχία είναι μια απόφαση». (σελ. 146).

http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemID=PPG1396_2105

Κάποιοι φιλόσοφοι πήραν το όνομα τους από τις πόλεις, άλλοι από κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, άλλοι από τη στάση ζωής, μερικοί από τους δασκάλους τους.

Από τους φιλοσόφους άλλοι υπήρξαν δογματικοί και άλλοι σκεπτικοί. Δογματικοί είναι όσοι θεωρούν τα πράγματα καταληπτά και σκεπτικοί όσοι διατηρούν γι' αυτά επιφυλάξεις, επειδή τα θεωρούν ακατάληπτα. 

Μερικοί άφησαν γραπτά έργα, άλλοι δεν έγραψαν τίποτε, όπως, σύμφωνα με μερικούς, ο Σωκράτης, ο Στίλπων, ο Φίλιππος, ο Μενέδημος, ο Πύρρων, ο Θεόδωρος, ο Καρνεάδης, ο Βρύσων, ενώ σύμφωνα με μερι­κούς και ο Πυθαγόρας καθώς επίσης και ο Αρίστων ο Χίος, που έγραψαν μόνο λίγες επιστολές.

Από ένα σύγγραμμα άφησαν ο Μέλισσος, ο Παρμενίδης και ο Αναξαγόρας, ενώ ο Ζήνων άφησε πολλά και ακόμη περισσότερα ο Ξενοφάνης, ο Δημόκριτος, ο Αριστοτέλης, ο Επίκουρος και ο Χρύσιππος.

Κάποιοι φιλόσοφοι πήραν το όνομα τους από τις πόλεις, όπως οι Ηλιακοί, οι Μεγαρικοί, οι Ερετρικοί και οι Κυρηναϊκοί, άλλοι από τόπους, όπως οι Ακαδημαϊκοί και οι Στωικοί, άλλοι από κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως οι Περιπα­τητικοί, άλλοι από περιπαίγματα, όπως οι Κυνικοί, άλλοι από τη στάση τους προς τη ζωή, όπως οι Ευδαιμονικοί, άλλοι από κάποιες υπερβολές στις απόψεις τους, όπως οι Φιλαλήθεις, οι Ελεγκτικοί και οι Αναλογητικοί.

Μερικοί πήραν το όνομα τους από τους δασκάλους τους, όπως οι Σωκρατικοί και οι Επικού­ρειοι, και άλλοι από παρόμοιους λόγους. Όσοι ασχολήθηκαν με τη μελέτη της φύσης ονομάστηκαν φυσικοί, όσοι ασχολή­θηκαν με ηθικά ζητήματα ηθικοί και όσοι καταγίνονταν με τη γοητεία των λόγων διαλεκτικοί.

ΔΙΟΓΕΝΟΥΣ ΛΑΕΡΤΙΟΥ – ΒΙΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ

ΒΙΩΝ ΚΑΙ ΓΝΩΜΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΙ ΕΥΔΟΚΙΜΗΣΑΝΤΩΝ ΤΩΝ ΕΙΣ ΔΕΚΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟΝ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΑΜΤΕΙΑ «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ» ΑΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ 1 ΒΙΒΛΙΑ 1-2 ΕΚΔΟΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

https://pdfcoffee.com/--219-pdf-free.html

-----------------------------------

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΙΧΕ ΔΥΟ ΑΦΕΤΗΡΙΕΣ

ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΛΑΕΡΤΙΟΣ - ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ 

ΤΑ ΤΡΙΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ - ΟΙ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ

ΠΩΣ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΣΕΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΣ

Ο Ζήνων, ένας φημισμένος φιλόσοφος και εκπρόσωπος του Στωικισμού, απολαμβάνει τη μέρα του σε ένα Αθηναϊκό λουτρό. Ξαφνικά, θυμάται μια αγόρευση που χρειάζεται να ετοιμάσει για την επόμενη μέρα. Δεν είναι έτοιμος να φύγει• έχει μόλις αρχίσει να χαλαρώνει μετά από μια δύσκολη εβδομάδα. Αλλά δεν θέλει και να ακυρώσει την αγόρευση.

Τι μπορεί να κάνει σε αυτή την περίπτωση ένας Στωικός φιλόσοφος; Ο φίλος του, Κρίτων ο Θηβαίος, ο διάσημος Κυνικός, θα του έλεγε να φύγει. Το τελετουργικό του λουτρού είναι δείγμα καλοπέρασης και ο άνθρωπος θα πρέπει να ασχολείται με πιο σοβαρές αναγκαιότητες της ζωής.

Ο Ζήνων όμως σκέφτεται πως δεν είναι κυνικός. Ως Στωικός, χρειάζεται να εστιάσει στο τι είναι πιο σημαντικό, όχι πιο επείγον. Η υγεία είναι σημαντική, σκέφτεται λοιπόν. Ο Ιπποκράτης, ο μεγάλος ιατρός, συστήνει καθημερινά μπάνια. Σκέφτεται λοιπόν πως ίσως θα πρέπει να μείνει.

Από την άλλη όμως, η μόρφωση των μαθητών μου είναι σημαντική. Και ως Στωικός, η δουλειά μου με κάνει να νιώθω απόλαυση. Κι αν δεν πάει καλά η αγόρευση, αναρωτιέται ο Ζήνων. Φαντάζεται το χείριστο σενάριο: να χάσει την προσοχή των μαθητών του.

Άρα πρέπει να προετοιμαστώ για να ανακτήσω την προσοχή τους. Ίσως να πάρω μαζί μου ελιές, τις λατρεύουν. Και ακόμα κι αν το μάθημα δεν πάει καλά, κρίνω τον εαυτό μου με βάση τις προθέσεις και τις πράξεις μου. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι έχω πρόθεση να παραδώσω ένα καλό μάθημα. Έτσι ο Ζήνων φτάνει στο συμπέρασμα. Ξέρει τι πρέπει να κάνει, να ξεπεράσει τα συναισθήματα που τον ωθούν να μείνει. Όπως είπε κάποτε: «Ο άνθρωπος κυριαρχεί στον κόσμο, κυριαρχώντας στον εαυτό του».

Ποιες αρχές του στωικισμού μπορούν να μας βοηθήσουν να μεγιστοποιήσουμε την παραγωγικότητά μας

Επίλεξε την πολύτιμη εργασία, όχι την επείγουσα

Ο Μάρκος Αυρήλιος, που κυβέρνησε την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από το 161 έως το 180, ήταν ίσως ο πολυγραφότατος συγγραφές της Στωικής φιλοσοφίας. Έγραψε: «Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι η προσοχή που δίνεις σε κάθε πράξη πρέπει να είναι ανάλογη της αξίας της». Το ότι κάτι είναι επείγον δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι και το σημαντικότερο και πολυτιμότερο.

Αποφάσισε τι είναι υπό τον έλεγχό σου και μην ανησυχείς για τα υπόλοιπα

Ο Επίκτητος, ένας εξίσου σημαντικός Στωικός φιλόσοφος είπε: «Για να καθορίσω και να ξεχωρίσω τα πράγματα, πρέπει να μπορώ να πω στον εαυτό μου ξεκάθαρα ποια είναι εξωτερικά, όχι υπό τον έλεγχό μας, και ποια έχω την επιλογή να αλλάξω επειδή έχω και τον έλεγχό τους». Αυτός ο διαχωρισμός μπορεί να μας βοηθήσει να εστιάσουμε τον χρόνο και την ενέργειά μας σε αυτά που μπορούμε να ελέγξουμε και να μην χάσουμε χρόνο με όσα ελέγχονται από εξωτερικές δυνάμεις.

Ζήσε με πυξίδα τις πράξεις, όχι τα λόγια σου

Τα λόγια είναι οι καλύτεροι φίλοι της αναβλητικότητας. Λέμε στον εαυτό μας ότι θα ασχοληθούμε αργότερα με το project, αλλά φτιάχνουμε δικαιολογίες για να μην το κάνουμε. Αλλά οι Στωικοί δεν ενδιαφέρονται για τα λόγια. Γι’ αυτούς, οι πράξεις είναι τα πάντα. Μπορούμε να κρίνουμε τον εαυτό μας με βάση τη συμπεριφορά. Με αυτό τον τρόπο, δεν χρειαζόμαστε πολύπλοκα κίνητρα για να κάνουμε πράγματα.

Σκέψου το χειρότερο δυνατό σενάριο

Ένας άλλος φίλος της αναβλητικότητας είναι ο φόβος – ο φόβος ότι δεν θα μπορέσουμε να εκπληρώσουμε μια εργασία, ή απλά ο φόβος ότι χρειάζεται σκληρή δουλειά. Με μια πρακτική που ονομάζεται «premeditatio malorum» (Λατινικά), οι Στωικοί πράττουν ενάντια στο φόβο και στα πιθανά εμπόδια. Φαντάζονται ό,τι θα μπορούσε να πάει στραβά και προετοιμάζονται ψυχολογικά για τα πιθανά εμπόδια.

Zήσε το τώρα

Μια απλή, αλλά ισχυρή πρακτική των στωικών είναι να έχουν πλήρη συνείδηση της θνητότητάς μας. Ακούγεται απλό, αλλά δεν είναι. Απαιτεί μια συνεχή αφοσίωση και δέσμευση στο να απολαμβάνουμε και να εκμεταλλευόμαστε το κάθε λεπτό της ζωής. Ο χρόνος είναι πολύτιμος σύμμαχος των στωικών, όχι εχθρός.

https://enallaktikidrasi.com/

-----------------------------------

Οι Στωικοί

ΖΗΝΩΝ - Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΟΥ ΣΤΩΙΚΙΣΜΟΥ

ΖΗΝΩΝ: «ΕΧΟΥΜΕ ΔΥΟ ΑΥΤΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΤΟΜΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠ’ ΟΣΑ ΛΕΜΕ»

Η ΣΤΩΙΚΗ ΑΤΑΡΑΞΙΑ

Είναι  η στωική αταραξία  παθητικότητα, ακινησία,  έλλειψη ενδιαφέροντος για τα εγκόσμια και την πραγματικότητα ή είναι ένας τρόπος ζωής του σοφού, που  προϋποθέτει μια τέλεια ακινησία, μια γαλήνη που ξεριζώνει από την ψυχή τα στοιχεία δυσαρμονίας και σύγκρουσης;

Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, χρειάζεται να κατανοήσουμε τα χαρακτηριστικά της  φιλοσοφίας  που οδήγησαν τους Στωικούς να βασίσουν την Ηθική τους στο ιδεώδες του σοφού, του ανθρώπου δηλαδή που είναι ενάρετος, ώστε να μπορεί να γίνει ευτυχισμένος. Ο απώτερος λοιπόν σκοπός τους είναι η ευτυχία και η αντιμετώπιση των ευτυχισμένων και άσχημων στιγμών της ζωής με μέτρο και ηρεμία.

Η κοσμική θεότητα ήταν για κείνους το «Πυρ», ο λόγος των όσων υπάρχουν αυτό που δίνει νόημα σε όσα υπάρχουν και συμβαίνουν, τα οποία έχουν μια Αναγκαιότητα και μια αναπόφευκτη Σκοπιμότητα. Αυτές οι αρχές, που από άλλους φιλοσόφους ονομάζονται Πρόνοια και Μοίρα, αποτελούν βασικούς νόμους του σύμπαντος. Τα πάντα συνδέονται έτσι, ώστε το καθένα να είναι το αποτέλεσμα μιας αιτίας (αιτιοκρατία).

Υπάρχει η Ανάγκη που κινεί τα πράγματα, που κινεί τον κόσμο. Υπάρχει και η σκοπιμότητα που εμποδίζει οποιαδήποτε πορεία πέρα από την προκαθορισμένη. Αποδέχονται το κακό που υπάρχει μέσα στον κόσμο σαν ένα παιδαγωγικό ηθικό επιχείρημα, που μας οδηγεί να συνειδητοποιήσουμε το καλό και να φτάσουμε σ’ αυτό. Ο άνθρωπος οδηγούμενος από την πίστη του τίθεται στη διάθεση της Πρόνοιας με τη βεβαιότητα ότι όλα όσα θα συμβούν θα είναι πάντα τα καλύτερα.

Θα μπορούσε κάποιος πολύ επιφανειακά να θεωρήσει τη στωική αταραξία σαν μοιρολατρία. Για τους στωικούς, ο άνθρωπος μοιάζει με γλύπτη και είναι για την ζωή του ό,τι ο γλύπτης για το υλικό του. Ο γλύπτης βέβαια είναι κάτι ξεχωριστό από το υλικό του, ενώ ένας άνθρωπος δεν είναι διαχωρισμένος από τη ζωή του. Όπως ένα άγαλμα δεν είναι ανακάλυψη αλλά δημιούργημα, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να δημιουργήσει την ίδια του τη ζωή. Πρέπει να την κατασκευάσει κι αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη μοιρολατρία. Πώς θα πετύχει τον σκοπό του όμως ένας γλύπτης, αν δεν είναι γνώστης του υλικού και της γλυπτικής τέχνης, να κατασκευάσει δηλαδή ένα άγαλμα που έχει ήδη γεννήσει ο νους του με τη δημιουργική του φαντασία; Και πώς θα πετύχει ο άνθρωπος τον πρωταρχικό του στόχο, να γίνει δηλαδή ευτυχισμένος, αν δεν γνωρίζει τη φύση της ζωής και ειδικά το πώς να ζει;

Ένας ρεαλιστής αντιλαμβάνεται ότι η πραγματικότητα δεν είναι απαραίτητα ιδανική και ότι τα πράγματα δεν είναι πάντοτε, αν όχι ποτέ, όπως θα επιθυμούσε να είναι. Ότι είναι εφήμερα και μεταβλητά, ότι η ζωή είναι αβέβαιη, ότι «τα πάντα υπόκεινται στο θάνατο και τη λεηλασία». Ο Επίκτητος έλεγε ότι «αυτό που είναι τρομερό δεν είναι ο θάνατος αλλά ο φόβος του θανάτου.»

Και ποια είναι αυτά τα στοιχεία του ανθρώπου που υπόκεινται στο θάνατο και τη φθορά;

Οι κατώτερες παρορμήσεις, αυτές που ονομάζονται φυσιολογικές δεν αποτελούν την ανθρώπινη φύση.  Η ανθρώπινη φύση ριζώνει στο Νου κι αυτό είναι που τη διακρίνει από τα άλλα βασίλεια. Ο άξονας  του ψυχολογικού μας συστήματος είναι ο ψυχισμός και μπορεί να θολώνει το νου. Ο μοναδικός τρόπος να ελέγχει κάποιος το φυσικό (έδρα των ενστίκτων) και τον ψυχολογικό (έδρα των συναισθήσεων) φορέα του είναι μέσω της βούλησης  και του νου. Η βούληση δίνει δύναμη και ο νους  δίνει διάκριση ώστε να τίθενται τα πράγματα στη σωστή τους θέση. Ο σωστός χειρισμός των συναισθημάτων (φόβος, επιθυμία, ηδονή, δυσαρμονία) έχει σαν αποτέλεσμα την ευδαιμονία, τη γαλήνια ευτυχία του σοφού. Αυτή δεν διαχωρίζεται από την αρετή και δεν είναι συγκινησιακή ή αισθησιακή ευτυχία, αλλά εστιάζεται στα ανώτερα στοιχεία του ανθρώπου, δηλαδή από το νου και πάνω.

Ο καλύτερος τρόπος για να αποφύγει κάποιος το χτύπημα των παθών του είναι να τα γνωρίσει, επειδή η συναισθηματική σύγκρουση χάνει δύναμη μπροστά στην ψυχρότητα της λογικής ανάλυσης. Πρέπει να αναλύουμε την αιτία των παθών, να ανακαλύπτουμε δηλαδή για ποιο λόγο έχουμε τα συγκεκριμένα πάθη, να αναπτύσσουμε την εσωτερική ικανότητα να παρατηρούμε τον εαυτό μας κι εν συνεχεία να τον γνωρίσουμε και να τον ελέγχουμε.

Θ’ αναρωτηθεί κάποιος πως μπορεί ο άνθρωπος να φτάσει στην ευτυχία μέσα από την κυριαρχία της ψυχρής λογικής ανάλυσης ή ακόμα και μέσω της διάκρισης σαν λειτουργία ενός νου;
Οι Στωικοί χρησιμοποίησαν δύο έννοιες που μπορούν να μας δώσουν απάντηση: το μικρόκοσμο και το μακρόκοσμο.
Ο άνθρωπος απελευθερώνεται από εξωτερικές πιέσεις μέσω του  ΝΟΥ, που είναι ικανός να ΔΙΑΚΡΙΝΕΙ και ανήκει στο μικρόκοσμο.    

Ο Παγκόσμιος Νους ή Λόγος ρυθμίζει τη φύση. Αναλογικά ο ανώτερος νους (Μάνας) του ανθρώπου ρυθμίζει την ύπαρξή του. Αντανάκλαση του Λόγου στον άνθρωπο είναι το «Ηγεμονικόν», ο Θείος Σπινθήρας, ο οποίος επιστρέφει στην πρωταρχική του πηγή  και ο σοφός μπορεί να ανακαλύψει τα ίχνη της φλόγας που καίει μέσα του και προέρχεται από το κοσμικό Πυρ. Θα συνειδητοποιήσει ότι εντάσσεται σ’ έναν ανώτερο κοσμικό ρυθμό και ότι είναι ένας μικρόκοσμος. Θα αντιληφθεί ότι υπάρχει ένας Παγκόσμιος Νόμος και θα ακολουθήσει το δικό του Δάρμα, όπως αναφέρεται στη Μπαγκαβάτ Γκίτα. Θα μπορεί να αντιληφθεί τις εσωτερικές αιτίες των πραγμάτων κι αυτό θα τον οδηγήσει να υπακούει σ’ έναν ανώτερο ρυθμό και να εξομοιώνει την ανθρώπινη βούλησή του με τη Θεία Ανάγκη και τον Παγκόσμιο Νόμο.

«Ελεύθερος είναι αυτός που ελεύθερα υπακούει σε αυτά  που κατ’ ανάγκη συμβαίνουν» έλεγε ο Σενέκας. Να έχει συνείδηση δηλαδή του τι είναι αυτή η Θεία Ανάγκη που κινεί τον κόσμο και ποιος ο ρόλος του μέσα σ΄ αυτή. Από κει πηγάζει και η έννοια του καθήκοντος: γνωρίζω και επιλέγω να ακολουθήσω το Δάρμα, να δράσω, αλλά με βάση την αρετή. Για τους Στωικούς το καθήκον ήταν ζήτημα της ενάρετης δράσης. Οι Στωικοί δέχονταν την ύπαρξη της χαράς της ψυχής που προκύπτει από την άσκηση του καθήκοντος, επειδή αυτό τους οδηγεί στην ευτυχία. Το καθήκον ήταν για κείνους το γνήσιο ηθικό χρέος ή ένα κατόρθωμα. Ο Στωικός φιλόσοφος ήταν διατεθειμένος να παραμερίσει τα πάντα, για να πραγματοποιήσει το χρέος του.

Βάσιζαν την Ηθική τους στο ιδεώδες του σοφού, του ανθρώπου δηλαδή που είναι τόσο ενάρετος ώστε να μπορεί να γίνει ευτυχισμένος. Η αταραξία είναι ο τρόπος ζωής του σοφού που έχει γνωρίσει τον εαυτό του και διακατέχεται από εσωτερική ηρεμία. Είναι λοιπόν ένας σκοπός για το στωικό φιλόσοφο, αλλά και ένας τρόπος ζωής που θα τον οδηγήσει σ’ αυτόν το σκοπό, να φτάσει να κατακτήσει το «Γνώθι σ’ αυτόν».

Ο άνθρωπος που αρχίζει να συντονίζεται με την εντολή του Λόγου, φτάνει στην ΑΥΤΑΡΚΕΙΑ και στην ΑΥΤΟΚΥΡΙΑΡΧΙΑ. Οι Στωικοί θεωρούν σαν πρώτη, την αρχή της αυτοσυντήρησης, επειδή το έμψυχο ον ξεχωρίζει μ’ αυτήν ό,τι είναι σύμφωνο με τη φύση του. Έτσι τα αντικείμενα των παθών παραμένουν αδιάφορα σ’ εκείνον ο οποίος συνεργάζεται με τη θέλησή του στη διάσωση του Παγκόσμιου Ρυθμού.

Η στωική αταραξία πηγάζει από τη βεβαιότητα ότι το κακό υπάρχει ως ένα μέσο για να οδηγήσει τον άνθρωπο στο καλό και ότι όλη η ζωή τους είναι μια εξάσκηση, ακόμη και στα πιο μικρά και καθημερινά, για τη συνειδητοποίηση ότι, ο άνθρωπος πρέπει να συμφιλιώνεται με τη μοίρα του. Βασίζεται στην αρχή ότι όταν συμβεί κάτι κακό υπάρχει και κάτι χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί, κι έτσι δεν είναι απροετοίμαστος για ό,τι κι αν του συμβεί, αλλά το αντιμετωπίζει με ηρεμία.

Κι όπως γράφει ο Επίκτητος στο Εγχειρίδιό του:
“Ποτέ να μην πεις για κανένα πράγμα: Το έχασα! Να λες: Το επέστρεψα! Πέθανε το παιδί σου; Γύρισε πίσω εκεί που ανήκει. Πέθανε η γυναίκα σου; Επεστράφη! Σου αφαίρεσαν δόλια την περιουσία; Κι αυτή επεστράφη. Κι εκείνος που σου την έκλεψε είναι τάχα αχρείος; Μα τι σε νοιάζει με ποιον τρόπο απαίτησε εκείνος που σου την πρόσφερε να την επιστρέψεις; Όσο σου επιτρέπει κράτησε τα αγαθά σου σα να είναι ξένα πράγματα, όπως κάνουν αυτοί που μένουν προσωρινά σε πανδοχείο.”

Η αυτάρκεια είναι άλλη μια αρχή που ξεκίνησε από τους Κυνικούς και υιοθετήθηκε και από τους Στωικούς. Προκύπτει από την αξιολόγηση του τι είναι σημαντικό και τι ασήμαντο για τον άνθρωπο που θέλει να δώσει  την ενέργειά του σ’ αυτό που είναι καθήκον του, αλλά και για να μην εξαρτάται η πνευματική του εξέλιξη και ευτυχία από τα υλικά αγαθά. Να φτάσει να μην εξαρτάται η ψυχική του ηρεμία από τον εξωτερικό περίγυρο, καταστάσεις, πλούτη ή φτώχια, ανθρώπους.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα υπήρξε ο Μάρκος Αυρήλιος που σαν αυτοκράτορας της Ρώμης συνέχισε να διατηρεί τις παλιές του συνήθειες σαν πολίτης, αλλά επιπλέον δεν κοιμόταν στο κρεβάτι του αλλά στο πάτωμα.
Οι Στωικοί ήταν άνθρωποι που αναλάμβαναν ευθύνες και αξιώματα στην κοινωνία και ήθελαν να την κάνουν καλύτερη από όποια θέση κι αν ήταν, επειδή αναγνώριζαν ότι ο κόσμος δεν ήταν όπως εκείνοι επιθυμούσαν. Θεωρούσαν όμως τον κάθε άνθρωπο ιερό και είχαν καθήκον να προσφέρουν το καλύτερο που μπορούσαν.
Η ζωή  για τους Στωικούς ήταν ένα παιχνίδι, ένα υλικό, όχι ένας αυτοσκοπός. Και σημασία έχει τι κάνουμε με τη ζωή και όχι τι κάνουμε στη ζωή.
Η στωική αταραξία καθρεφτίζεται στα έργα πολλών φιλοσόφων ακόμα και σύγχρονων, όταν διαβάζουμε:
«Να μάθεις να υπακούς. Μονάχα όποιος υπακούει σε ανώτερό του ρυθμό είναι λεύτερος.   
Νοιώθω στην καρδιά μου όλες τις ταραχές και τις αντινομίες, τις χαρές και   
τις πίκρες της ζωής. Μα αγωνίζουμε να τις υποτάξω σ’ ένα ρυθμό ανώτερο 
από το νου, σκληρότερο από την καρδιά μου. Στο ρυθμό του Σύμπαντου
που ανηφορίζει.»

Ν. Καζαντζάκης

Αν αναρωτηθούμε τι είναι εκείνο που αξίζει να κάνουμε σήμερα, για να είναι καλύτερο το αύριο,  ίσως ακούσουμε μια  φωνή που έρχεται από πολύ παλιά, να μας δίνει την απάντηση: “Τι θα έκανα σήμερα, αν αύριο δε ζούσα; ”.

Βιβλιογραφία:
- ΕΠΙΚΤΗΤΟΣ, ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΝ, Εκδόσεις ΕΝΑΛΙΟΣ
- ΣΕΝΕΚΑΣ, ΕΙΝΑΙ ΜΙΚΡΗ Η ΖΩΗ, Εκδόσεις ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ
- ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΛΙΝΟΣ ΜΠΕΝΑΚΗΣ, Εκδόσεις ΠΑΡΟΥΣΙΑ-ΑΘΗΝΑ 2004

http://www.nea-acropoli-athens.gr

ΖΗΝΩΝ: «ΕΧΟΥΜΕ ΔΥΟ ΑΥΤΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΤΟΜΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠ’ ΟΣΑ ΛΕΜΕ»

Το βασικό ερώτημα που προσπάθησαν να απαντήσουν οι Στωικοί είναι διαχρονικό: «πώς μπορώ να ζήσω μια καλή ζωή σε αυτόν τον κόσμο;» ή «δεδομένου του πώς είναι ο κόσμος, ποια είναι η καλύτερη ζωή που μπορώ να έχω;». Αμέσως αμέσως, τα ερωτήματα αυτά γεννούν με τη σειρά τους νέα, όπως «τι σημαίνει καλή ζωή;» ή «πώς είναι αυτός ο κόσμος;». Αυτό σημαίνει ότι για να απαντήσουμε το κεντρικό ερώτημα των Στωικών, πρέπει να στήσουμε γερά τα θεμέλιά μας.

Οι Στωικοί φιλόσοφοι, στην προσπάθειά τους να βρουν απαντήσεις που να τους ικανοποιούν σε αυτά τα ερωτήματα, δημιούργησαν μια σειρά από θεωρίες, δίνοντας πάντα έμφαση στην έννοια της «καλής ζωής». Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι στην πραγματικότητα αυτό που έκαναν οι Στωικοί (όπως και οι Επικούρειοι) είναι ότι ανέπτυξαν μια φιλοσοφία ζωής. Γι’ αυτούς η φιλοσοφία δεν ήταν μια θεωρητική άσκηση ή ενασχόληση, ήταν ολόκληρος τρόπος ζωής.

Ο νους που χρίζει θεραπείας είναι αυτός που έχει μπερδευτεί, αυτός που δεν έχει συλλάβει σωστά τον κόσμο. Η σχολή αυτή προσέφερε στους μαθητές της τα εργαλεία για να καταφέρουν να ζήσουν καλύτερα μέσω της «θεραπείας του νου». Η λέξη θεραπεία δεν είναι τυχαία. Το βιβλίο της Martha Nussbaum The Therapy of Desire, μέσα στο οποίο αναλύει (στο βαθμό που της επιτρέπει η έκταση του βιβλίου) τις σχολές της ελληνιστικής εποχής, εξηγεί ότι η καθεμία από αυτές συμπεριλάμβανε έναν «θεραπευτικό τρόπο δράσης», ώστε να οδηγήσει τους μαθητές της στο δρόμο της αρετής.

Μέσω της κατανόησης του κόσμου γύρω μας, της φύσης του ανθρώπου και της θέσης του μέσα στον κόσμο αυτόν, φτάνουμε στο σημείο της «ευδαιμονίας» για τους Στωικούς και της «αταραξίας» για τους Επικούρειους. Ο νους που χρίζει θεραπείας είναι αυτός που έχει μπερδευτεί, αυτός που δεν έχει συλλάβει σωστά τον κόσμο. Πρέπει λοιπόν να μελετήσει τη λογική, τη μεταφυσική, την ηθική και όλα τα σχετικά αντικείμενα, ώστε να τον καταλάβει.

Αυτή είναι και η πηγή της καλής ζωής και της ορθής ηθικής, σύμφωνα με τους Στωικούς. Να ζει κανείς «σε αρμονία με τον κόσμο». Εάν λοιπόν έχουμε στο μυαλό μας μια σωστή αντίληψη του κόσμου, της ανθρώπινης φύσης, και της σχέσης μεταξύ των δύο, τότε θα μπορέσουμε να ευτυχήσουμε. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να μας απασχολούν αυτά που είναι, όπως αναφέρει ο Ζήνωνας, «αδιάφορα», συνεπώς αχρείαστα για την ευδαιμονία.

Ο Στωικός είναι αυτός που μπορεί να αντέξει τη ζωή γιατί την καταλαβαίνει, δεν την αφήνει να τον εκπλήξει. Η ζωή δεν τον αφήνει να απορεί και εκείνος δεν της επιτρέπει να τον παρασύρει. Είναι λοιπόν εύκολο ο νους μας να βρεθεί σε μια κατάσταση που να χρίζει «θεραπείας». 

Εύκολα θα χαθούμε στο χάος της μοντέρνας ζωής, εύκολα θα μπερδευτούμε και δεν θα καταλάβουμε ορθά πώς λειτουργεί ο κόσμος γύρω μας. Τα μαθήματα των Στωικών λοιπόν έχουν για εμάς ιδιαίτερη αξία και άμεση χρησιμότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μαθήματα των Στωικών δεν έχουν αξία όταν διανύουμε πιο ήρεμες περιόδους. Άλλωστε, η «ευδαιμονία» είναι ζητούμενο «παντός καιρού», και το πώς θα φτάσει κανείς σε αυτήν, διαχρονική ανησυχία του ανθρώπου.

Ας κλείσουμε με μια πολύτιμη ρήση του Ζήνωνα: «έχουμε δυο αυτιά και ένα στόμα, για να ακούμε περισσότερα απ’ όσα λέμε». Ένα πρώτο βήμα προς την ευδαιμονία είναι να καταλάβουμε τον κόσμο, κάτι που δεν έχουμε καμία ελπίδα να καταφέρουμε αν δεν τον παρατηρήσουμε πρώτα.

Κυριάκος Σεραφειμάκης Σπούδασε φιλοσοφία

https://sophiacosmos.wordpress.com

Στωικισμός και Πόνος

Ο πόνος είναι κοινός σε όλους τους ανθρώπους. Από την απώλεια ενός κατοικίδιου ζώου ή ενός βιοποριστικού μέσου μέχρι την πικρή αγωνία που βιώνει ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, η θλίψη είναι διάχυτη στη ζωή όλων μας. Οι Αρχαίοι Στωικοί, που έζησαν σε πιο δύσκολες και επικίνδυνες εποχές από τη δική μας, ανέπτυξαν μια μοναδική και ακλόνητη προοπτική για τον τρόπο αντιμετώπισης του πόνου.

Επίκτητος - Τίποτα δεν διαρκεί για πάντα

Ένας από τους πιο γνωστούς Στωικούς φιλοσόφους, ο Επίκτητος, καταλάβαινε ότι πολλά πράγματα στη ζωή είναι πέρα ​​από τον άμεσο έλεγχό μας.

Αυτό έχει νόημα υπό το πρίσμα της προσωπικής ιστορίας του Επίκτητου.

Γεννημένος σε συνθήκες δουλείας, ο Επίκτητος γνώριζε από μικρή ηλικία τι σήμαινε να μην έχει άμεση επιρροή στον κόσμο γύρω του.

Ο Επίκτητος απελευθερώθηκε κάποια στιγμή στα τέλη της εφηβείας του ή στις αρχές της δεκαετίας των είκοσι. Ζούσε με ένα πόδι που είχε παραλύσει είτε λόγω περιορισμού στην παιδική ηλικία είτε λόγω κακοποίησης από έναν αφέντη.

Αν μπορεί να λεχθεί ότι κάποιος έχει βιώσει μια κακή τύχη στη ζωή του, ο Επίκτητος αποτελεί ένα ταιριαστό παράδειγμα.

Παρά ταύτα, ο Επίκτητος δεν βυθίστηκε στην αυτολύπηση, ούτε έτρεφε δυσαρέσκεια για την ιστορία της ζωής του.

Αντ' αυτού, διατύπωσε μια φιλοσοφία που τόνιζε τη σημασία της προσωπικής ευθύνης απέναντι σε άδικα εξωτερικά γεγονότα.

Στην πραγματικότητα, ο Επίκτητος έφτασε στο σημείο να πει ότι ο μόνος έλεγχος που έχει ένα άτομο είναι ο έλεγχος πάνω στον εαυτό του.

Για αυτόν τον λόγο, ο Επίκτητος υποστήριξε ότι η καλύτερη ασπίδα κατά της θλίψης δεν ήταν να βρούμε τρόπους να προστατευτούμε από την απώλεια, κάτι που είναι αδύνατο, αλλά μάλλον να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε καλύτερα.

Αντί να μισούμε τους θεούς ή το σύμπαν μετά την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή κάποιας άλλης σημαντικής απώλειας, ο Επίκτητος έλεγε ότι θα πρέπει να βρούμε γαλήνη στο γεγονός ότι τίποτα στη ζωή δεν διαρκεί για πάντα, συμπεριλαμβανομένου του χρόνου που περνάμε με τα αγαπημένα μας πρόσωπα.

Αφού όλα σε αυτή την πλευρά της αιωνιότητας είναι προσωρινά, πρέπει να δεχτούμε ότι όλα θα έρθουν στο τέλος και, ως εκ τούτου, θα πρέπει απολαύσουμε τον χρόνο που έχουμε.

Στις ομιλίες του, ή αλλιώς διαλέξεις, οι οποίες γράφτηκαν από έναν από τους μαθητές του, ο Επίκτητος διδάσκει ότι οι άνθρωποι πρέπει να βλέπουν τα πάντα και τους πάντες στη ζωή τους ως ένα δώρο που πρέπει να απολαμβάνουν στον κατάλληλο χρόνο.

Μόλις αυτό το δώρο φύγει από τη ζωή κάποιου, πρέπει να αναγνωρίσει ότι ο χρόνος για να απολαμβάνει κανείς αυτόν τον συγκεκριμένο θησαυρό έχει τελειώσει.

Όπως ακριβώς δεν θα περιμένατε να μπορείτε να απολαύσετε φρέσκα φρούτα εκτός εποχής, έτσι δεν θα πρέπει να περιμένετε να μπορείτε να απολαύσετε χρόνο με κάτι ευχάριστο ή αγαπημένο, πέρα ​​από τον χρόνο που σας έχει δοθεί μαζί.

Οι Στωικοί προέτρεπαν την εστίαση στον αυτοέλεγχο και την αυτοπειθαρχία ως αντίδοτο στις δυσκολίες της ζωής.

Η θλίψη πάντα θα μας πονάει, αλλά δεν πρέπει να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να παρασυρθεί ή να επηρεαστεί ώστε να επιδεινώσει τον πόνο μας μόνο και μόνο επειδή οι άλλοι το περιμένουν από εμάς.

Μπορείτε να εκπαιδεύσετε τον εαυτό σας να ελέγχει τις αντιδράσεις σας στην απώλεια, ειδικά θυμούμενοι την παροδικότητα της ζωής. Με την πάροδο του χρόνου, μπορείτε να γίνετε ένα ψυχικά πιο δυνατό, πιο ανθεκτικό άτομο...

bibliotecapleyades.net

-------------------------------------

Οι Στωικοί

Η ΣΤΩΙΚΗ ΑΤΑΡΑΞΙΑ

ΖΗΝΩΝ - Ο ΙΔΡΥΤΗΣ ΤΟΥ ΣΤΩΙΚΙΣΜΟΥ

3 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥΣ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ

ΠΩΣ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΤΕ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ - ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΤΩΙΚΟΥΣ

ΖΗΝΩΝ: «ΕΧΟΥΜΕ ΔΥΟ ΑΥΤΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΤΟΜΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠ’ ΟΣΑ ΛΕΜΕ»

Η ΣΤΩΙΚΗ ΑΤΑΡΑΞΙΑ - ΑΠΩΤΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΣΧΗΜΩΝ ΣΤΙΓΜΩΝ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΕ ΜΕΤΡΟ ΚΑΙ ΗΡΕΜΙΑ

Ελληνιστική εποχή - Όταν οι Έλληνες κυβερνούσαν τον κόσμο

Ο Αρχαίος Ελληνικός κόσμος έφτασε στο απόγειό του κατά την Ελληνιστική εποχή (-323 έως -146).

Χρονολογούμενη από τον θάνατο του Αλεξάνδρου έως την άνοδο της Ρώμης, η περίοδος σηματοδότησε την παρακμή της πόλης-κράτους, την άνοδο των αυτοκρατοριών και μεγάλα επιτεύγματα στην επιστήμη, την τέχνη και τη φιλοσοφία.

Τα πρώτα χρόνια της ελληνιστικής εποχής

Ο θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου (-323) άφησε την απέραντη αυτοκρατορία του, η οποία εκτεινόταν από την Ινδία έως την κεντρική Ευρώπη, σε χάος.

Δεν άφησε κληρονόμο, έτσι η αυτοκρατορία μοιράστηκε μεταξύ των στρατηγών και των διοικητών του. Αυτοί ονομάζονταν Διάδοχοι και για περίπου πενήντα χρόνια πολεμούσαν μεταξύ τους για τον έλεγχο της Μακεδονικής Αυτοκρατορίας.

Ο Αντίγονος σχεδόν κατάφερε να ενώσει την αυτοκρατορία, αλλά ηττήθηκε στη μάχη της Ιψού (-301), τερματίζοντας τους Διαδοχικούς Πολέμους. Τρία μεγάλα κράτη προέκυψαν από τους Διαδοχικούς Πολέμους:

• στην Ασία, ο Σέλευκος ίδρυσε την αυτοκρατορία των Σελευκιδών

• στην Αίγυπτο, βασίλευε ο Πτολεμαίος

• Η Μακεδονία και η υπόλοιπη Ελλάδα κυβερνούνταν από τους Αντιγονίδες

Αυτά τα κράτη πολεμούσαν συνεχώς μεταξύ τους.

Εν τω μεταξύ, πολλοί Μακεδόνες και άλλοι Έλληνες εγκαταστάθηκαν στις νέες περιοχές, κατοικώντας στις πόλεις που ίδρυσε ο Αλέξανδρος.

Ο Ελληνιστικός Κόσμος

Η Αυτοκρατορία των Σελευκιδών γνώρισε περιόδους ευημερίας και ισχύος, ειδικά υπό τον Αντίοχο Α΄ και τον Αντίοχο Γ΄, αλλά βρισκόταν συνεχώς σε μάχη με επαναστάτες και εισβολείς.

Έλληνες στη Βακτρία αποσχίστηκαν από τους Σελευκίδες και ίδρυσαν ένα μεγάλο κράτος εκεί που βρίσκεται τώρα στο Αφγανιστάν και την Κεντρική Ασία. Οι Έλληνες της Βακτριανής επεκτάθηκαν ακόμη και στην Ινδία και δημιούργησαν μια ισχυρή αυτοκρατορία.

Η Πτολεμαϊκή Αυτοκρατορία μαστιζόταν από αιγυπτιακές ανταρσίες και αυλικές δολοπλοκίες. Οι Πτολεμαίοι υιοθέτησαν πολλές αιγυπτιακές θρησκευτικές πρακτικές, αλλά παρέμειναν ξεχωριστή κάστα από αυτήν του γηγενούς πληθυσμού. 

Η Μακεδονία ήταν σχετικά αδύναμη και η κυριαρχία της σε μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Ελλάδας δεν ήταν ποτέ απόλυτη. Ωστόσο, παρά τους πολέμους και την αστάθεια, τα ελληνιστικά κράτη κατάφεραν να κυβερνήσουν μεγάλο μέρος της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου.

Η Ελλάδα κατά την Ελληνιστική Εποχή

Οι παλιές πόλεις-κράτη της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων πόλεων όπως η Αθήνα, άρχισαν να παρακμάζουν κατά την Ελληνιστική περίοδο. Ενώ η Σπάρτη παρέμεινε ανεξάρτητη, έγινε πολιτικά οπισθοδρομική. Οι πόλεις-κράτη απλώς δεν μπορούσαν να ανταγωνιστούν στρατιωτικά τα διάδοχα κράτη.

Ωστόσο, ορισμένοι Έλληνες παρέμειναν ανεξάρτητοι, σχηματίζοντας πολιτικές και στρατιωτικές ομάδες όπως η Αιτωλική Συμμαχία.

Τεχνολογία και Γεωργία στην Ελληνιστική Εποχή

Στην Ελληνιστική Εποχή Α αναπτύχθηκαν νέες αρχιτεκτονικές και ναυπηγικές τεχνικές. Εφευρέθηκαν επιστημονικά όργανα όπως τα ρολόγια νερού. Ο Ήρωνας της Αλεξάνδρειας ανέπτυξε την πρώτη ατμομηχανή στον κόσμο, γνωστή ως αιολίπυλο .

Νέες γεωργικές πρακτικές ήταν επίσης πρωτοπόρες, ιδιαίτερα στην Πτολεμαϊκή Αίγυπτο.

Ο ελληνιστικός κόσμος περιλάμβανε μια τεράστια γεωγραφική περιοχή, επιτρέποντας μια ποικίλη ανταλλαγή προϊόντων. Για παράδειγμα, εκείνη την εποχή η περγαμηνή γραφής με πάπυρο έγινε πανταχού παρούσα στον ελληνικό κόσμο.

Τα μαθηματικά και οι επιστήμες άκμασαν επίσης. Πράγματι, στην Αλεξάνδρεια, οι επιστήμονες υποστήριζαν ότι ο κόσμος ήταν στρογγυλός και περιστρεφόταν γύρω από τον ήλιο, πάνω από 1500 χρόνια πριν από τον Κοπέρνικο.

Πολιτιστικά Επιτεύγματα στην Ελληνιστική Εποχή

Ενώ ο ελληνιστικός κόσμος ήταν πολιτικά διχασμένος, η περιοχή ήταν ενοποιημένη πολιτιστικά και πολύ κοσμοπολίτικη. Η ελληνική Κοινή, έγινε η κοινή γλώσσα μεγάλου μέρους του γνωστού κόσμου. Η γλυπτική και η ζωγραφική επικεντρώθηκαν περισσότερο στον άνθρωπο, ένα φαινόμενο που επανεμφανίστηκε αργότερα στην Αναγέννηση. Την περίοδο αυτή δημιουργήθηκαν πολλά καλλιτεχνικά αριστουργήματα, όπως το περίφημο άγαλμα της Νίκης της Σαμοθράκης. Τέτοια έργα αργότερα επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη ρωμαϊκή τέχνη.

Την εποχή αυτή οι Μυστηριακές θρησκείες όπως ο Ορφισμός έγιναν δημοφιλείς. Υπήρχε μεγάλος θρησκευτικός συγκρητισμός, ειδικά στην Πτολεμαϊκή Αίγυπτο, καθώς πολλοί από τους ελληνιστικούς μονάρχες ήταν ανοιχτόμυαλοι.

Ο ελληνιστικός κόσμος ήταν πολύ διασυνδεδεμένος και το εμπόριο άνθιζε. Ελληνιστικοί βασιλείς, όπως οι Πτολεμαίοι, υποστήριζαν το εμπόριο μέσω έργων όπως ο περίφημος Φάρος της Αλεξάνδρειας. Αυτό έφερε μεγάλη ευημερία ιδιαίτερα στην Ελλάδα.

Την ίδια εποχή εμφανίστηκαν και μερικές σημαντικές φιλοσοφικές σχολές.

Οι Κυνικοί πίστευαν ότι οι άνθρωποι έπρεπε να ζουν όσο το δυνατόν πιο κοντά στη φύση.

Οι Στωικοί πίστευαν στον αυτοέλεγχο, υποστηρίζοντας ότι μια λογική ζωή φέρνει ηρεμία και είναι σύμφωνη με τον θεϊκό νόμο.

Οι Επικούρειοι υποστήριζαν ότι το νόημα της ζωής ήταν να απολαμβάνει κανείς λογική και μετριοπαθή ηδονή .

Το τέλος της Ελληνιστικής Εποχής

Η άνοδος της Ρώμης ήταν η τελευταία καμπάνα της Ελληνιστικής εποχής. Η Αυτοκρατορία των Σελευκιδών βρισκόταν σε παρακμή λόγω των συνεχών Παρθικών επιδρομών. Ενώ ο Αντίοχος Β΄ ο Μέγας κατάφερε να αποκαταστήσει την αυτοκρατορία στην παλιά της δόξα, απείλησε τη ρωμαϊκή επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στη Μάχη της Μαγνησίας , ο Αντίγονος ηττήθηκε αποφασιστικά.
Αυτή ήταν η αρχή του τέλους της Αυτοκρατορίας των Σελευκιδών. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η Ρώμη διόριζε τους βασιλιάδες της και μεγάλο μέρος της επικράτειάς της προσαρτήθηκε στους Πάρθους.

Οι Ρωμαίοι πολέμησαν τους Μακεδόνες σε Τρεις Πολέμους (-214 με -148).

Το -148 οι Ρωμαίοι θριάμβευσαν. Στον τέταρτο και τελευταίο Μακεδονικό Πόλεμο, οι Ρωμαίοι νίκησαν για άλλη μια φορά...

Η Κόρινθος λεηλατήθηκε και αυτό σηματοδότησε την έναρξη της κυριαρχίας της Ρώμης στην Ελλάδα.

Οι Ρωμαίοι όμως επηρεάστηκαν βαθιά από τον ελληνιστικό πολιτισμό. Πολλά μέλη της ρωμαϊκής ελίτ έγραφαν και μιλούσαν ελληνικά.

Πράγματι, μετά το -146 ένας ελληνορωμαϊκός πολιτισμός κυριάρχησε στον μεσογειακό κόσμο.

Μέχρι το -146μόνο οι Έλληνες στη Βακτρία και την Ινδία διατήρησαν την εξουσία.

Συμπέρασμα

Η Ελληνιστική Εποχή ήταν καθοριστική. Σήμανε το τέλος του συστήματος της πόλης-κράτους και η ηπειρωτική Ελλάδα περιθωριοποιήθηκε πολιτικά.

Ο ελληνικός πολιτισμός κυριάρχησε, επηρεάζοντας λαούς από τη Δυτική Μεσόγειο μέχρι την Ινδία.

Η εποχή αυτή σημείωσε εκπληκτικά επιτεύγματα στις τέχνες, τη φιλοσοφία και την τεχνολογία.

Κοσμοπολίτικες κοινωνίες εμφανίστηκαν - θυμίζοντας πολύ την τρέχουσα εποχή.

Ενώ η Ρώμη έθεσε τέλος στην Ελληνιστική Εποχή, ήταν επίσης και οι κληρονόμοι της...

Αναφορές

Boardman, John - H Ιστορία της Ελλάδας και του Ελληνιστικού Κόσμου της Οξφόρδης - 2η Έκδοση, Oxford University Press, 1988.

από τον Ed Whalen

από την ιστοσελίδα ClassicalWisdom μέσω .bibliotecapleyades.net

-------------------------------------------------

Από τους πιο γνωστούς μηχανικούς και μαθηματικούς της Ελληνιστικής περιόδου ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς, υπήρξε η τρίτη μεγάλη φυσιογνωμία της μηχανικής μετά τους Κτησίβιο και Φίλωνα. Διετέλεσε και διευθυντής του Μουσείου της Αλεξάνδρειας (Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας) και έμεινε γνωστός από τις περίφημες κατασκευές του, οι οποίες τον κατατάσσουν ανάμεσα στις μεγαλύτερες μορφές της επιστήμης της Αρχαιότητας και δίκαια τον θεωρούν σαν τον πνευματικό πρόγονο του Λεονάρντο Ντα Βίντσι (ο οποίος φαίνεται να έχει διαβάσει και γραπτά που αφορούν το έργο του Ήρωνα όπως και του Αρχιμήδη).

Ουσιαστικά ο Ήρων υπήρξε μαθητής και συνεχιστής του έργου των Κτησίβιου και Φίλωνα, το οποίο εν πολλοίς διέσωσε και βελτίωσε.

Περισσότερα ΕΔΩ