ΠΛΑΤΩΝΑΣ - ΦΑΙΔΡΟΣ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Φίλε μου, εκείνοι που βρίσκονταν μέσα στο ιερό του Δία στη Δωδώνη, είπαν πως οι πρώτοι μαντικοί λόγοι εμφανίστηκαν μέσα από μια βαλανιδιά, που ήταν εκεί. Έτσι, στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, που, όπως κι εσείς οι νέοι, δεν ήταν σοφοί, αρκούσε να ακούν, ωθούμενοι και από την απλοϊκότητά τους, μια βαλανιδιά ή ένα βράχο, με την προϋπόθεση βέβαια, ότι έλεγαν την αλήθεια. Όμως εσένα ίσως σε ενδιαφέρει ποιος είναι αυτός που τη λέει και από ποιο μέρος είναι, γιατί δεν εξετάζεις μόνο το αν λέει την αλήθεια ή όχι.
ΦΑΙΔΡΟΣ: Καλά έκανες και με μάλωσες. Και η δική μου γνώμη σχετικά με τα γράμματα είναι ίδια με εκείνη του Θηβαίου.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Όποιος λοιπόν πιστεύει ότι μέσα στους χαρακτήρες των γραμμάτων άφησε κάποια τέχνη για τους μετά από αυτόν, και, επίσης, όποιος δέχεται ότι από τα γράμματα θα προκύψει κάτι σαφές και βέβαιο, πρέπει να διακατέχεται από μεγάλη απλοϊκότητα και, στην πραγματικότητα, να αγνοεί το χρησμό του Άμμωνα, αφού νομίζει ότι οι γραμμένοι λόγοι κάνουν κάτι παραπάνω από το να υπενθυμίζουν, σ' εκείνον που τα ξέρει, τα θέματα στα οποία αναφέρονται τα γραπτά.
ΦΑΙΔΡΟΣ: Πάρα πολύ σωστά.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, Φαίδρε, η γραφή έχει αυτό το φοβερό χαρακτηριστικό, και εκεί, στ' αλήθεια, μοιάζει με τη ζωγραφική. Και τούτης εδώ τα δημιουργήματα στέκονται μπροστά μας σα να είναι ζωντανά, όμως αν τα ρωτήσεις κάτι, σιωπούν με σοβαρότητα. Το ίδιο κάνουν και οι γραπτοί λόγοι. Τείνεις δηλαδή να πιστέψεις ότι αυτοί σκέφτονται κάτι και μιλούν, αν όμως τους ρωτήσεις για κάτι απ' όσα λένε, το οποίο θέλεις να μάθεις, πάντοτε σου εκφράζουν ένα και το ίδιο πράγμα. Και κάθε λόγος, από τη στιγμή που γραφτεί, κυλάει παντού με τον ίδιο τρόπο, και σ' εκείνους που τον γνωρίζουν καλά, και σ' εκείνους που δεν έχουν καθόλου σχέση με το περιεχόμενό του, και δεν ξέρει από μόνος του σε ποιους πρέπει να απευθύνεται και σε ποιους όχι. Και όταν τον κακομεταχειρίζονται και άδικα μιλούν άσχημα γι' αυτόν, έχει πάντα ανάγκη από τον πατέρα του, για να τον βοηθήσει, αφού ο ίδιος δεν μπορεί ούτε να αμυνθεί, ούτε να βοηθήσει τον εαυτό του.
ΦΑΙΔΡΟΣ: Και πάλι μίλησες πολύ σωστά.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, τι; Βλέπουμε άλλο λόγο, που να είναι γνήσιος αδελφός τούτου εδώ, του γραπτού, και με ποιον τρόπο δημιουργείται, και πόσο είναι, από τη φύση του, καλύτερος και δυνατότερος από αυτόν εδώ;
ΦΑΙΔΡΟΣ: Ποιος είναι αυτός, και πως πιστεύεις ότι δημιουργείται;
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αυτός που γράφεται με γνώση μέσα στην ψυχή εκείνου που μαθαίνει, ο λόγος που μπορεί να υπερασπίσει τον εαυτό του και που ξέρει σε ποιους πρέπει να μιλάει και σε ποιους να σωπαίνει.
ΦΑΙΔΡΟΣ: Εννοείς τον έμψυχο και ζωντανό λόγο εκείνου που έχει την κατάλληλη γνώση, το λόγο, δηλαδή, του οποίου ομοίωμα δίκαια θα αποκαλούσαμε το γραπτό λόγο.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Έτσι ακριβώς. Πες μου τώρα τούτο. Ο νοήμων γεωργός, για όποιους σπόρους του φροντίζει και θέλει να του δώσουν καρπούς, τι από τα δύο κάνει, τους σπέρνει, έχοντας την επιθυμία να χαίρεται το καλοκαίρι στους κήπους του Άδωνη βλέποντας πως έγιναν όμορφα φυτά, ή μήπως, όταν τα κάνει αυτά, τα κάνει για παιχνίδι και για να γιορτάσει; Μήπως, για τους σπόρους που τον ενδιαφέρουν σοβαρά, κάνει χρήση της γεωργικής τέχνης και, σπέρνοντάς τους στο κατάλληλο έδαφος, είναι ευχαριστημένος αν τον όγδοο μήνα ωριμάσουν πλήρως όσοι έσπειρε;
ΦΑΙΔΡΟΣ: Έτσι είναι Σωκράτη. Αυτά κάνει στις περιπτώσεις που ενεργεί σοβαρά, ενώ κάνει άλλα στις περιπτώσεις που ενεργεί αλλιώς, δηλαδή όπως ανέφερες.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και θα πούμε πως, όποιος κατέχει τη γνώση των δικαίων και των όμορφων και των καλών πραγμάτων έχει λιγότερη κρίση από το γεωργό, σε ό,τι αφορά τους δικούς του σπόρους;
ΦΑΙΔΡΟΣ: Καθόλου δεν θα το πούμε αυτό.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Επομένως, όταν ενεργεί σοβαρά, δεν θα τους γράψει στο νερό με μελάνι, σπέρνοντάς τους με την πέννα του, και με λόγους που δεν μπορούν ούτε να εκφραστούν προκειμένου να βοηθήσουν τον εαυτό τους, ούτε να διδάξουν ικανοποιητικά την αλήθεια.
ΦΑΙΔΡΟΣ: Φαίνεται πως όχι.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Φυσικά όχι. Όπως δείχνουν τα πράγματα, τους κήπους με τους χαρακτήρες των γραμμάτων, θα τους σπείρει και θα τους γράψει για παιχνίδι. Κι όταν συγγράφει, θα το κάνει σαν να μαζεύει θησαυρούς για την βοήθεια της μνήμης του, για να τους έχει ενεργούς αν φθάσει στο σημείο να γεράσει και να ξεχνάει, και αυτός και ο καθένας που θα ακολουθήσει την ίδια πορεία. Και θα ευχαριστηθεί όταν θα τους βλέπει να φυτρώνουν απαλοί.
Νομίζω ότι η σοβαρή ενασχόληση με αυτά γίνεται πολύ ομορφότερη όταν κανείς, κάνοντας χρήση της διαλεκτικής τέχνης, παραλάβει μια πρόσφορη ψυχή και φυτέψει και σπείρει μέσα της λόγους που να συνοδεύονται από την ανάλογη γνώση, που να μπορούν να βοηθούν και τον εαυτό τους κι εκείνoν που τους φύτεψε, και να μην είναι άκαρποι, αλλά να έχουν σπόρο, και από εκεί πάλι να φυτρώνουν άλλοι λόγοι σε άλλες ψυχές, οι οποίοι να μπορούν να διατηρούν για πάντα αθάνατη τη σπορά, και να κάνουν ευτυχισμένο αυτόν που τους έχει, στο μεγαλύτερο βαθμό που αυτό είναι δυνατό στον άνθρωπο.
ΠΛΑΤΩΝΑΣ – ΦΑΙΔΡΟΣ

http://www.angelfire.com/ut2/athens5thcentury/

ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΓΝΩΣΗ, ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΦΥΤΡΩΝΟΥΝ ΑΛΛΟΙ ΛΟΓΟΙ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΨΥΧΕΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΝΑ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΑΘΑΝΑΤΗ ΤΗ ΣΠΟΡΑ, ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ ΑΥΤΟΝ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΕΧΕΙ, ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΒΑΘΜΟ ΠΟΥ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ!

ΠΛΑΤΩΝΑΣ – ΦΑΙΔΡΟΣ (Απόσπασμα)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Όποιος λοιπόν πιστεύει ότι μέσα στους χαρακτήρες των γραμμάτων άφησε κάποια τέχνη για τους μετά από αυτόν, και, επίσης, όποιος δέχεται ότι από τα γράμματα θα προκύψει κάτι σαφές και βέβαιο, πρέπει να διακατέχεται από μεγάλη απλοϊκότητα και, στην πραγματικότητα, να αγνοεί το χρησμό του Άμμωνα, αφού νομίζει ότι οι γραμμένοι λόγοι κάνουν κάτι παραπάνω από το να υπενθυμίζουν, σ' εκείνον που τα ξέρει, τα θέματα στα οποία αναφέρονται τα γραπτά.

ΦΑΙΔΡΟΣ: Πάρα πολύ σωστά.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, Φαίδρε, η γραφή έχει αυτό το φοβερό χαρακτηριστικό, και εκεί, στ' αλήθεια, μοιάζει με τη ζωγραφική. Και τούτης εδώ τα δημιουργήματα στέκονται μπροστά μας σα να είναι ζωντανά, όμως αν τα ρωτήσεις κάτι, σιωπούν με σοβαρότητα. Το ίδιο κάνουν και οι γραπτοί λόγοι. Τείνεις δηλαδή να πιστέψεις ότι αυτοί σκέφτονται κάτι και μιλούν, αν όμως τους ρωτήσεις για κάτι απ' όσα λένε, το οποίο θέλεις να μάθεις, πάντοτε σου εκφράζουν ένα και το ίδιο πράγμα. Και κάθε λόγος, από τη στιγμή που γραφτεί, κυλάει παντού με τον ίδιο τρόπο, και σ' εκείνους που τον γνωρίζουν καλά, και σ' εκείνους που δεν έχουν καθόλου σχέση με το περιεχόμενό του, και δεν ξέρει από μόνος του σε ποιους πρέπει να απευθύνεται και σε ποιους όχι. Και όταν τον κακομεταχειρίζονται και άδικα μιλούν άσχημα γι' αυτόν, έχει πάντα ανάγκη από τον πατέρα του, για να τον βοηθήσει, αφού ο ίδιος δεν μπορεί ούτε να αμυνθεί, ούτε να βοηθήσει τον εαυτό του.

ΦΑΙΔΡΟΣ: Και πάλι μίλησες πολύ σωστά.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, τι; Βλέπουμε άλλο λόγο, που να είναι γνήσιος αδελφός τούτου εδώ, του γραπτού, και με ποιον τρόπο δημιουργείται, και πόσο είναι, από τη φύση του, καλύτερος και δυνατότερος από αυτόν εδώ;

ΦΑΙΔΡΟΣ: Ποιος είναι αυτός, και πως πιστεύεις ότι δημιουργείται;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αυτός που γράφεται με γνώση μέσα στην ψυχή εκείνου που μαθαίνει, ο λόγος που μπορεί να υπερασπίσει τον εαυτό του και που ξέρει σε ποιους πρέπει να μιλάει και σε ποιους να σωπαίνει.

ΦΑΙΔΡΟΣ: Εννοείς τον έμψυχο και ζωντανό λόγο εκείνου που έχει την κατάλληλη γνώση, το λόγο, δηλαδή, του οποίου ομοίωμα δίκαια θα αποκαλούσαμε το γραπτό λόγο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Έτσι ακριβώς. Πες μου τώρα τούτο. Ο νοήμων γεωργός, για όποιους σπόρους του φροντίζει και θέλει να του δώσουν καρπούς, τι από τα δύο κάνει, τους σπέρνει, έχοντας την επιθυμία να χαίρεται το καλοκαίρι στους κήπους του Άδωνη βλέποντας πως έγιναν όμορφα φυτά, ή μήπως, όταν τα κάνει αυτά, τα κάνει για παιχνίδι και για να γιορτάσει; Μήπως, για τους σπόρους που τον ενδιαφέρουν σοβαρά, κάνει χρήση της γεωργικής τέχνης και, σπέρνοντάς τους στο κατάλληλο έδαφος, είναι ευχαριστημένος αν τον όγδοο μήνα ωριμάσουν πλήρως όσοι έσπειρε;

ΦΑΙΔΡΟΣ: Έτσι είναι Σωκράτη. Αυτά κάνει στις περιπτώσεις που ενεργεί σοβαρά, ενώ κάνει άλλα στις περιπτώσεις που ενεργεί αλλιώς, δηλαδή όπως ανέφερες.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και θα πούμε πως, όποιος κατέχει τη γνώση των δικαίων και των όμορφων και των καλών πραγμάτων έχει λιγότερη κρίση από το γεωργό, σε ό,τι αφορά τους δικούς του σπόρους;

ΦΑΙΔΡΟΣ: Καθόλου δεν θα το πούμε αυτό.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Επομένως, όταν ενεργεί σοβαρά, δεν θα τους γράψει στο νερό με μελάνι, σπέρνοντάς τους με την πέννα του, και με λόγους που δεν μπορούν ούτε να εκφραστούν προκειμένου να βοηθήσουν τον εαυτό τους, ούτε να διδάξουν ικανοποιητικά την αλήθεια.

ΦΑΙΔΡΟΣ: Φαίνεται πως όχι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Φυσικά όχι. Όπως δείχνουν τα πράγματα, τους κήπους με τους χαρακτήρες των γραμμάτων, θα τους σπείρει και θα τους γράψει για παιχνίδι. Κι όταν συγγράφει, θα το κάνει σαν να μαζεύει θησαυρούς για την βοήθεια της μνήμης του, για να τους έχει ενεργούς αν φθάσει στο σημείο να γεράσει και να ξεχνάει, και αυτός και ο καθένας που θα ακολουθήσει την ίδια πορεία. Και θα ευχαριστηθεί όταν θα τους βλέπει να φυτρώνουν απαλοί.

Νομίζω ότι η σοβαρή ενασχόληση με αυτά γίνεται πολύ ομορφότερη όταν κανείς, κάνοντας χρήση της διαλεκτικής τέχνης, παραλάβει μια πρόσφορη ψυχή και φυτέψει και σπείρει μέσα της λόγους που να συνοδεύονται από την ανάλογη γνώση, που να μπορούν να βοηθούν και τον εαυτό τους κι εκείνoν που τους φύτεψε, και να μην είναι άκαρποι, αλλά να έχουν σπόρο, και από εκεί πάλι να φυτρώνουν άλλοι λόγοι σε άλλες ψυχές, οι οποίοι να μπορούν να διατηρούν για πάντα αθάνατη τη σπορά, και να κάνουν ευτυχισμένο αυτόν που τους έχει, στο μεγαλύτερο βαθμό που αυτό είναι δυνατό στον άνθρωπο.

ΠΛΑΤΩΝΑΣ - ΦΑΙΔΡΟΣ

https://www.angelfire.com/ut2/athens5thcentury/

---------------------------

“ΦΑΙΔΡΟΣ” – Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ

ΦΑΙΔΡΟΣ (ή περί του ωραίου, ηθικός)

ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ: Ο ΦΑΙΔΡΟΣ ΚΑΙ Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΣΤΟΝ ΙΛΙΣΟ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΡΗΤΟΡΙΚΗ

Ένας από τους λόγους που οδήγησαν τον Σωκράτη στο δικαστήριο και εν τέλει στο να πιει το κώνειον ήταν η αντιπαράθεσή του με τους ρήτορες.

Η διαλεκτική είναι η μέθοδος με την οποία επιχειρεί ο Σωκράτης να προσεγγίσει το αληθές. Για να αναλυθεί μια έννοια (π.χ. αρετή), πρέπει πρώτα να οριστεί επακριβώς. Έτσι, ο Σωκράτης ζητεί από τον Γοργία στην αρχή του ομώνυμου διαλόγου να ορίσει την ρητορική βάσει του αντικειμένου της, καθώς, όπως λέγει, δεν υπάρχει τέχνη άνευ γνωστικού αντικειμένου.

Ο Γοργίας ορίζει τη ρητορική ως τέχνη ασχολουμένη με την ικανότητα της πειθούς επί των ζητημάτων δικαιοσύνης ή πολιτικής.

Ο Σωκράτης, όμως, θέτει τον ορισμό αυτόν υπό αμφισβήτηση. Κατ’ αυτόν η ρητορική δεν αποτελεί τέχνη, ακριβώς επειδή δεν έχει ένα σαφές γνωστικό αντικείμενο. Η άποψη του Σωκράτους βασίζεται στα εξής επιχειρήματα: ότι δυο τινά είναι χαρακτηριστικά ως κίνητρα των ανθρωπίνων ενεργειών, η ηδονή και το αγαθόν, η ευχαρίστηση δηλαδή του ανθρώπου που είναι προσωρινή, και το καλό και το ωφέλιμο που διαρκεί περισσότερο. Συνεπώς, το αγαθόν πρέπει να επιδιώκεται από τον άνθρωπο, ακόμα κι αν είναι να στερηθεί προσωρινά την ηδονήν. Ανάλογα με το σκοπό που εξυπηρετούν οι τέχνες διαχωρίζονται σε πραγματικές τέχνες και σε πλαστές, κολακευτικές. Οι μεν στηρίζονται σε αληθινή, σε επιστήμην και επιδιώκουν να ωφελήσουν πραγματικά τον άνθρωπο, οι δε στηρίζονται στην εμπειρία και όχι στην γνώση, στην επιστήμην, δεν έχουν σκοπό να ωφελήσουν τον άνθρωπο, αλλά απλώς να τον κολακεύσουν και να τον τέρψουν για λίγο.

Σ’ αυτήν την δεύτερη κατηγορία ανήκει και η ρητορική.

Κάθε κολακευτική τέχνη επιδιώκει να αντικαταστήσει μιαν άλλη τέχνη αληθινή. Προσπαθεί δηλαδή να πείσει τους ανθρώπους ότι τους προσφέρει τις ωφέλειες που στην ουσία τους παρέχει η άλλη τέχνη, με μεγάλη επιτυχία μάλιστα καθώς απευθύνεται στην ηδονήν, στην οποία βασίζονται πολλοί των ανθρώπων. Η ρητορική προσπαθεί να αντικαταστήσει την δικαιοσύνη στη θεραπεία της ψυχής, όπως ακριβώς η μαγειρική επιδιώκει να αντικαταστήσει την ιατρική στη θεραπεία του σώματος. Συγκεκριμένα, η μαγειρική ισχυρίζεται ότι προσφέρει τροφές ωφέλιμες, ενώ τα εδέσματά της είναι απλώς νόστιμα. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τη ρητορική. Οι ρήτορες λέγουν ότι θέλουν να ωφελήσουν τον κόσμο, στην ουσία όμως θέλουν μόνον να τον ευχαριστήσουν. Στα δικαστήρια λ.χ. προσπαθούν να απαλλάξουν τους πελάτες τους από την ποινή, έστω κι αν αυτοί είναι άδικοι (κάτι που δεν έκανε ο Σωκράτης για τον εαυτό του). Αυτό όμως είναι για τον Σωκράτη λάθος, γιατί η αδικία και η ακολασία είναι νοσηρές ψυχικές καταστάσεις.

Θα πρέπει δηλαδή κανείς, για να ωφεληθεί ψυχικά, να δεχτεί να τιμωρηθεί - αν είναι άδικος –ή και να το επιδιώκει ακόμα, γιατί η τιμωρία είναι ένας τρόπος σωφρονισμού της ψυχής. Αν πάλι η ψυχή κάποιου δεν μπορεί να θεραπευτεί από την αδικία, η τιμωρία του πάλι θα χρειαστεί για να λειτουργήσει ως μέσο παραδειγματισμού.

Ο Σωκράτης θεωρεί τη ρητορική όχι τέχνη αλλά εμπειρία, τουτέστι την εμπειρική γνώση των διαφόρων ρητορικών τεχνασμάτων. Με αυτά τα τεχνάσματα προσπαθεί ο ρήτωρ να πείσει το ακροατήριό του και όχι κοινοποιώντας του το αληθές.

Ως κάτι το αντίθετο με τη ρητορική ο Σωκράτης προβάλλει την δική του μέθοδο, την διαλεκτική, που τη μεταχειρίζεται στην προσπάθειά του να προσεγγίσει το αληθές. Η διαλεκτική στηρίζεται στο διάλογο, ενώ στη ρητορική κυριαρχεί κατά πολύ ο μονόλογος, ωστόσο η διαφορά των δυο αυτών μεθόδων δεν περιορίζεται μόνο στην οργάνωση του λόγου. Η διαλεκτική του Σωκράτους στοχεύει στην αναζήτηση και εύρεση του αληθούς, ενώ η ρητορική κατατείνει στο να πείσει για μια άποψη, παραμελώντας για το ορθόν αυτής της άποψης. http://www.ideografhmata.gr

__________________________

Ακολουθεί απόσπασμα από το έργο του Πλάτωνος, Μενέξενος ή Επιτάφιος – Ηθικός. Τα πρόσωπα του διαλόγου είναι ο Σωκράτης και ο Μενέξενος.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ο Μενέξενος! Από πού έρχεσαι; Από την αγορά;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Από την αγορά, Σωκράτη, και βασικά από το βουλευτήριο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Τι σχέση έχεις εσύ, προ πάντων εσύ, με το βουλευτήριο; Ή προφανώς νομίζεις ότι έφθασες στο τέλος της εκπαίδευσης και της φιλοσοφικής μελέτης και θεωρώντας τον εαυτό σου αρκετά έτοιμο, σκέπτεσαι πια να στραφείς προς τα σοβαρότερα πράγματα; Θαυμαστέ άνθρωπε, επιχειρείς με την τόση σου νεότητα να κυβερνήσεις εμάς τους μεγαλύτερους, για να μην παύσει το σπίτι σας να αναδεικνύει πάντα έναν άρχοντά μας;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Βέβαια, Σωκράτη, αν μου επιτρέπεις και αν με συμβουλεύεις να λάβω κάποια αρχή, θα το επιδιώξω πρόθυμα. Αλλιώς δεν θα το κάνω. Η τωρινή μου όμως επίσκεψη στο βουλευτήριο έγινε, γιατί πληροφορήθηκα, ότι η βουλή πρόκειται να εκλέξει τον ρήτορα που θα εκφωνήσει τον επιτάφιο λόγο. Ξέρεις βέβαια, ότι πρόκειται να κάνουν ταφές.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ασφαλώς το ξέρω. Αλλά ποιον εξέλεξαν;

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Κανέναν. Το ανέβαλαν γι’ αύριο. Νομίζω όμως, ότι θα εκλεγεί ο Αρχίνος ή ο Δίων.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Λοιπόν, Μενέξενε, φαίνεται, ότι από πολλές απόψεις είναι ωραίο πράγμα να πεθαίνει κανείς στον πόλεμο. Ενταφιάζεται με τιμή και μεγαλοπρέπεια, έστω και αν πεθάνει φτωχός, και εγκωμιάζεται ανεξάρτητα πάλι από το αν μπορεί να είναι φτωχός. Και τιποτένιος αν είναι, επαινείται από σοφούς άνδρες, οι οποίοι δεν κάνουν πρόχειρο εγκώμιο, αλλά έχουν από πολύ χρόνο προετοιμάσει τους λόγους τους και τόσο θαυμάσια επαινούν, ώστε μαγεύουν τις ψυχές μας, όταν περιγράφουν με ένα υπέροχο λεκτικό στολισμό όσες αρετές έχει και όσες δεν έχει ο καθένας. Και την πόλη εγκωμιάζουν με όλους τους τρόπους και τους πεσόντες στον πόλεμο και όλους τους προγόνους μας τους πριν, ακόμη και εμάς, όσους βρισκόμαστε στη ζωή, μας επαινούν. Σε εμένα προσωπικά, Μενέξενε, οι έπαινοι των ανθρώπων αυτών προκαλούν διάθεση μεγάλης γενναιοψυχίας και κάθε φορά μένω ακίνητος στο άκουσμα και τη μαγεία των λόγων με την εντύπωση, ότι αμέσως εκείνη τη στιγμή έχω γίνει ψηλότερος, ευγενέστερος και ωραιότερος. Και έρχονται πάντοτε μαζί μου ξένοι, πράγμα συνηθισμένο για μένα, και ακούν και αυτοί, απέναντι των οποίων εγώ αμέσως παίρνω αγερωχότερο ύφος. Γιατί κι εκείνοι ανάλογα επηρεάζονται στην εκτίμησή τους προς εμένα και προς την πόλη. Την βρίσκουν δηλαδή θαυμαστότερη από ό,τι την νόμιζαν πριν, γιατί πείθονται από τον ρήτορα για το μεγαλείο της. Και αυτή η έπαρσή μου διαρκεί περισσότερο από 3 ημέρες. Τόσο έντονα εισδύει στην ακοή μου ο λόγος και η απαγγελία από το στόμα του ομιλητού, ώστε μόλις την τέταρτη ή την πέμπτη ημέρα αναγνωρίζω τον εαυτό μου και αντιλαμβάνομαι σε ποιο μέρος της γης βρίσκομαι, ενώ μέχρι τότε έχω σχεδόν την αίσθηση ότι κατοικώ στα νησιά των μακάρων. Τόσο δεινούς ρήτορες έχουμε εμείς.

ΜΕΝΕΞΕΝΟΣ
Εσύ Σωκράτη, πάντα ειρωνεύεσαι τους ρήτορες. Εν τούτοις, όποιος εκλεγεί τώρα θα βρεθεί, νομίζω, σε δύσκολη θέση. Γιατί η απόφαση έχει ληφθεί ξαφνικά, ώστε θα αναγκασθεί ο ρήτορας να μιλήσει κάπως αυτοσχέδια.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Από πού το συμπεραίνεις αυτό, αγαπητέ μου; Έχει ο καθένας τους έτοιμους λόγους, και εξάλλου δεν είναι δύσκολο να αυτοσχεδιάζει κανείς τέτοια θέματα μάλιστα. Βέβαια, αν έπρεπε ο ρήτορας να επαινέσει Αθηναίους σε ακροατήριο Πελοποννησίων ή Πελοποννήσιους σε Αθηναίων, θα χρειαζόταν να είναι ικανός ρήτορας, για να πείσει και για να πετύχει. Όταν όμως μιλάει κανείς έχοντας ακροατές αυτούς ακριβώς τους οποίους και εγκωμιάζει, δεν είναι καθόλου δύσκολο να κάνει εντύπωση καλού ρήτορα.

http://www.knossopolis.com/

ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΙΩΝ ΜΑΣ - ΟΙ ΘΕΟΙ ΜΑΣ

Αποσπάσματα από το Ιερό πρωτότυπο της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας.

ΕΚΕΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΙΣΘΗΤΟΙ ΟΙ ΘΕΟΙ

«…με μια λέξη, ότι είναι για μας το νερό κι η θάλασσα ως προς τις ανάγκες μας, έτσι είναι ΕΚΕΙ ο αέρας, κι ότι είναι για μας ο αέρας, είναι για ΕΚΕΙΝΟΥΣ ο αιθέρας. Στις διάφορες εποχές, πάλι, το κλίμα είναι τόσο εύκρατο που δεν γνωρίζουν την αρρώστια και ζουν πολύ περισσότερο χρόνο από τους εδώ, αλλά και ως προς την όραση, την ακοή, τη νοημοσύνη και όλα τα παρόμοια, απέχουν από μας τόσο όσο απέχει ο αιθέρας από τον αέρα ως προς την καθαρότητα. Έχουν ακόμα για τους θεούς άλση και ιερά, ΟΠΟΥ ΕΝΟΙΚΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΟΙ ΘΕΟΙ, και φωνές, προφητείες, τρόπους με τους οποίους γίνονται αισθητοί οι θεοί ΚΙ ΕΤΣΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΥΤΟΥΣ, ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αλλά κι ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα φαίνονται σε αυτούς έτσι όπως πράγματι είναι, και η υπόλοιπη ευδαιμονία τους είναι συνακόλουθη αυτών.»

ΣΩΚΡΑΤΗΣ – ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ΦΑΙΔΩΝ 111 b – c

...καί ένί λόγω, όπερ ήμίν τό ύδωρ τε καί ή θάλαττά έστι προς τήν ήμετέραν χρείαν, τούτο έκεί τόν αέρα, ο δέ ήμΐν αήρ, έκείνοις τον αιθέρα. τάς δέ ώρας αύτος κράσιν έχειν τοιαύτην ώστε εκείνους άνοσους είναι καί χρόνον τε ζήν πολύ πλείω τών ένθάδε, και όψει και ακοή και φρονήσει κάί πόσι τοις τοιούτοις ημών άφεστάναι τή αυτή αποστάσει ήπερ αήρ τε ύδατος άφέστηκεν κάί αίθήρ αέρος προς καθαρότητα. και δή καί θεών άλση τε κάί ιερά αυτοίς είναι, έν οις τω όντι οίκητάς θεούς είναι, καί φήμας τε καί μαντείας και αισθήσεις τών θεών καί τοιαύτας συνουσίας γίγνεσθαι αύτοίς προς αυτούς και τόν γε ήλιον και σελήνην καί άστρα όράσθαι ύπ' αυτών οία τυγχάνει όντα, και τήν άλλην εύδαιμονίαν τούτων άκόλουθον είναι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ – ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ΦΑΙΔΩΝ 111 b – c

ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΜΑΚΑΡΙΑ ΘΕΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΕΡΑΣΜΑΤΑ, ΟΠΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΤΑΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΩΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΩΝ ΘΕΩΝ

Ό μέν δή μέγας ήγεμών έν ουρανώ Ζευς, έλαύνων πτηνόν άρμα, πρώτος πορεύεται, διακοσμών πάντα καί έπιμελούμενος. Τω δ' έπεται στρατιά θεών τε καί δαιμόνων, κατά ένδεκα μέρη κεκοσμημένη' μένει γάρ Εστία έν θεών οίκω μόνη. Τών δέ άλλων όσοι έν τω τών δώδεκα άριθμώ τεταγμένοι θεοί άρχοντες ηγούνται, κατά τάξιν ήν έκαστος έτάχθη. Πολλαί μέν ούν καί μακάριαι θέαι τε καί διέξοδοι εντός ούρανού, άς θεών γένος εύδαιμόνων επιστρέφεται, πράττων έκαστος αυτών τό αυτού, έπεται δέ ό άεί έθέλων τε καί δυνάμενος' φθόνος γάρ έξω θείου χορού ίσταται.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΠΛΑΤΩΝΟΣ -  ΦΑΙΔΡΟΣ 246 e - 247 b 

Απόδοσις: Ο Δίας λοιπόν, ο μεγάλος ηγεμόνας του ουρανού, οδηγώντας ένα φτερωτό άρμα, προχωρεί πρώτος και βάζει σε τάξη και φροντίζει όλα τα πράγματα. Τον ακολουθεί μια στρατιά θεών και δαιμόνων, διαταγμένη σε έντεκα μέρη. Στον οίκο των θεών μένει μόνη η Εστία. Από τους άλλους θεούς, όσοι, μέσα στους δώδεκα, έχουν ταχθεί να διευθύνουν, προηγούνται, ορίζοντας ο καθένας τον τομέα που του τάχθηκε. Μέσα στον ουρανό υπάρχουν πολλά μακάρια θεάματα και περάσματα, όπου περιφέρεται το γένος των ευδαιμόνων θεών, ασκώντας ο καθένας τους το δικό του έργο και ακολουθεί όποιος πάντα θέλει και μπορεί, μια και ο φθόνος παραμένει έξω από τον θεϊκό χώρο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ (ΠΛΑΤΩΝΟΣ -  ΦΑΙΔΡΟΣ 246 e - 247 b)

Μόλις διαβάσαμε: "...περιφέρεται το γένος των ευδαιμόνων θεών, ασκώντας ο καθένας τους το δικό του έργο…"

Ποιό είναι το έργο του κάθε θεού;

Μας εξηγεί ο Σαλλούστιος αμέσως παρακάτω:

ΣΑΛΟΥΣΤΙΟΥ – ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΥ (ια)

Των δε εγκοσμίων οι μεν είναι ποιούσι τον Κόσμον, οι δε αυτόν ψυχούσιν, οι δε εκ διαφόρων όντα αρμόζουσιν, οι δε ηρμοσμένον φρουρούσι. Τούτων δε όντων τεσσάρων πραγμάτων και εκάστου πρώτα έχοντας και μέσα και τελευταία και τους διοικούντας δώδεκα είναι ανάγκη.

Οι μεν ούν ποιούντες τον Κόσμον Ζεύς και Ποσειδών εισί και Ήφαιστος. Οι δε ψυχούντες Δημήτηρ και Ήρα και Άρτεμις. Οι δε αρμόζοντες Απόλλων και Αφροδίτη και Ερμής. Οι δε φρουρούντες Εστία και Αθηνά και Άρης.

Ο Σαλλούστιος λοιπόν μας λέει ότι:

O Ζεύς, ο Ποσειδών και ο Ήφαιστος ποιούν – είναι θεοί δημιουργοί.

Η Ήρα, η Δήμητρα και η Άρτεμις είναι θεές υπεύθυνες για τις ψυχές.

Ο Απόλλων, η Αφροδίτη και ο Ερμής είναι υπεύθυνοι θεοί για την αρμονία.

Και η Εστία, η Αθηνά και ο Άρης είναι υπεύθυνοι θεοί για την φρούρηση.

Ο Πορφύριος ονομάζει την Εστία θεά νοητή έφορο της γης "....και το ηγεμονικό της θείας δυνάμεως Εστία κέκληται".

Το όνομα της Ήρας προέρχεται από αναγραμματισμό του ἀήρ. Συμβολίζει την νοητή ύλη (αιθήρ -ας) που μένει πάντα νέα, είναι πάντα αγνή και δημιουργική.

Επιμέλεια: Σείριος – ΕΝΝΕΑ ΕΤΗ ΦΩΤΟΣ

------------------------------------------

Σχετικές αναρτήσεις με θέμα: ΑΙΘΗΡ - ΑΙΘΕΡΑΣ

Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ

Είναι αλήθεια πως αυτοί οι πλανόδιοι δάσκαλοι (οι σοφιστές), από τη µια µεριά βοήθησαν να διαδοθούν πολλές γνώσεις, έδωσαν ακρίβεια στή γλώσσα, αρνήθηκαν να σεβαστούν τις παραδόσεις κι' έτσι σπάσανε πολλά ξεπερασµένα «ταµπού», από την άλλη µεριά όµως επιτάχυναν την αποσύνθεση του αρχαίου κόσµου. Αδιαφορούσαν για την ηθικοποίηση του πολίτη, αρκούνταν µόνο να κερδίζουν χρήµατα, σπρώχνοντας τους µαθητές τους σ' έναν άκρατο ατοµικισµό, που τίποτα δε σεβόταν.

Ο Σωκράτης έβλεπε την αποσύνθεση που φέρνανε κι' έκανε τεράστια προσπάθεια να σταµατήση το κατρακύλισµα της κοινωνίας. Στην αγορά, στα σπίτια της αριστοκρατίας, όπου συναντούσε σοφιστές, άρχιζε να τους ελέγχη, για να κλονίση τις θεωρίες τους. Τόσο µάγευε τους Αθηναίους το πάλεµα του φιλόσοφου µε τους σοφιστές, ώστε µόλις έκανε κανένας ακροατής ν' ανακατευτή στη συζήτησή τους, οι άλλοι τον σταµατούσαν, για ν' ακούσουν ήσυχα το τέλος, κι' όταν νικούσε ο Σωκράτης, όλοι τους έµεναν µε το στόµα ανοιχτό µπροστά στις παγίδες της λογικής του.

Από τους Πλατωνικούς διαλόγους «Παρµενίδη», «Γοργία», «Σοφιστή», «Ευθύφρονα», φαίνεται µε πόση τέχνη ο Σωκράτης αναποδογύριζε τις κούφιες θεωρίες τους κι' εξευτέλιζε τους πανέξυπνους, µα πεντάγνωµους λογοκόπους.

Άρχιζαν οι σοφιστές τη συζήτηση µαζί του αλαζονικά, αρχοντοµίλητοι, για να τελειώσουν ζεµατισµένοι. Αυτοί που ισχυρίζονταν πως ξέραν τον αριθµό των άστρων, σε λίγο αναγκάζονταν να κατεβάσουν το κεφάλι, γιατί ο Σωκράτης δεν ενδιαφερόταν να θεατρίση σπιθάτο διάλογο, παρά να βρή βαθειές, αιώνιες αλήθειες.

Για τους σοφιστές η διαλεκτική ήταν ένα παιγνίδι, µια λιχουδιά του νού. Αντίθετα για το φιλόσοφο αποτελούσε µέθοδο να ξεσκεπάση το καθολικό, το «εσαεί ωσαύτως κατά ταύτα έχον», το παραδεκτό και τώρα και στο µέλλον, για να το µεταδώση στους µαθητές του, να τους άνεβάση προς την αρετή. Η λαχτάρα που θέρµαινε την ψυχή του ήταν, όχι να τους κάνη πλουσιότερους, άλλα ευτυχισµένους, διδάσκοντας πως τη δυστυχία η την ευτυχία δεν τη φέρνει ο παράς, όσο ο εσωτερικός κόσµος του ανθρώπου.

Τόσα χρόνια που καταπιανόταν ο Σωκράτης µε συζητήσεις κατάφερνε νάχη καταπληχτική διαλεκτική ευχέρεια, που του επέτρεπε να ξετινάζη, µια προς µια, τις διδαχές των σοφιστών. Αυτοί, όσο τους στενοχωρούσε, δοκίµαζαν να του ξεγλιστρήσουν, αποφεύγοντας να δώσουν καθαρές απαντήσεις, µα ο Σωκράτης επέµενε µ' ευγένεια, µισοκλείνοντας τα πονηρά του µάτια:

«Μη λυπάσαι τα φώτα σου, έλεγε, αλλά δασκάλεψε µε. Έγώ είµαι αργονόητος και δε σε καταλαβαίνω. Γιά πές µου όµως . . .» και ξαναρωτούσε, όσο να τους βιάση να παραδεχτούν πως είχανε σφάλει.

Η αγαθότητα του φαινόταν και στη µεταχείριση που τους έκανε µόλις τους ταπείνωνε. Δοκίµαζε αµέσως να τους δικαιολόγηση, αντί να παινεύεται µπροστά στους άλλους για την πνευµατική του υπεροχή. Κι' όταν κατά τη συζήτηση τους ειρωνευόταν, το έκανε µε τόση ανθρωπιά που δε θύµωναν. «Ας τη χτυπήσουµε αυτή την ιδέα σου απ' όλες τις µεριές, τους έλεγε, να δούµε µήπως είναι σπασµένη».

Πριν άρχίση την έρευνά του, ρωτούσε τον αντίπαλο: «Τι προτιµάς, να µε ρωτάς εσύ η ν' αποκρίνεσαι;»

Μιά µέρα που συζητούσε περί αρετής µε το σοφιστή Μένωνα, το πρωτοπαλήκαρο του Γοργία, τον ξεµασκάρεψε και τον ανάγκασε να οµολογήση: «Μού φαίνεται, Σωκράτη, σα να µού έχης κάνει µάγια. Με πληµµύρισες απορίες. Μοιάζεις µε την πλακουτσή νάρκη της θάλασσας, που, όποιος την άγγίξη, µουδιάζει. Έµένα τώρα το στόµα µου είναι ναρκωµένο και δεν είµαι σε θέση να σου απαντήσω. Κι' όµως άπειρες φορές ως τώρα µίλησα σε πολλούς για την αρετή και πίστευα πως τα έλεγα πολύ καλά. Μα σήµερα δεν µπορώ πια µήτε λέξη να βγάλω µπροστά σου...»

Τέτοιος ήταν ο Σωκράτης, γλυκός από καλοσύνη, µα σκληρός όταν αντιµετώπιζε ζητήµατα ηθικής. Με τους καυγάδες που έστηνε στους σοφιστές, αντί για την αµφιβολία και την άρνηση που πότιζαν εκείνοι τον κόσµο, κατάδειξε ο φιλόσοφος την άξια που έχει η πίστη στο Θεό και στους Νόµους.

«Ό άνθρωπος είν' ελεύθερος, διαλαλούσε, µόνον όταν στοχάζεται τ' άστρα. Αν συλλογιστή τη γη και τους συνανθρώπους του, η ελευθερία περιορίζεται. Μα δεν είναι σκλαβιά να συµµορφώνεται µε τους Νόµους. Είναι σωτηρία. Όχι µε τους γραµµένους Νόµους της Πολιτείας, παρά και µε τους άγραφους, εκείνους που πηγάζουν από τη συνείδηση του ανθρώπου. Αν η επιστήµη νιώθη την ανάγκη, έλεγε, ν' άναλύση το ζήτηµα του Θεού, έχει υποχρέωση όχι να τον αρνιέται, αλλά να τον έπικυρώνη». Έτσι στάθηκεν ο Σωκράτης, τέλη του πέµπτου αιώνα, ο µόνος που έδωσε υψηλούς σκοπούς στους νέους, καινούργια ιδανικά, αφού πρώτα έγινε ο ίδιος παράδειγµα αρετής.

Από το βιβλίο του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΔΕΚΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ Ι. Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α. Ε 

---------------------------------------

ΙΔΟΥ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΣΤΙΓΜΗ ΝΑ ΕΜ­ΦΑΝΙΣΤΕΙ ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ - Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΗΡΩΑΣ, Η ΙΔΙΑ Η ΕΝΣΑΡΚΩΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

Πώς να καταλάβουν και πώς να καταλάβουμε έναν άνθρωπο της όποιας εποχής, που ήταν μη δογματικός και αναζητούσε μέσα του, στο πνεύμα του δηλαδή και μόνο, στο «δαιμόνιο» του, την θεία του φύση, την αλήθεια;

Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΜΝΗΣΗΣ - ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΜΕΝΩΝ

Απόδοσις Ε. Λαμπρίδη:

Επειδή λοιπόν η ψυχή είναι αθάνατος, και έχει γεννηθή επανειλημμένως, και έχει ιδεί όλα τα πράγματα, και εδώ και εις τον Άδην, δεν υπάρχει τίποτε που να μη το έχει μάθει· ώστε δεν πρέπει ν' απορήσωμεν εάν της είναι δυνατόν να ενθυμηθή και ως προς την αρετήν, και ως προς άλλα πράγματα, αυτά που εγνώριζε και από πριν. Διότι επειδή όλα τα πράγματα συγγενεύουν μεταξύ των, και αφού η ψυχή τα έχει μάθει κάποτε όλα, τίποτε δεν εμποδίζει τον άνθρωπον, μόλις ενθυμηθή το ένα, πράγμα που οι άνθρωποι ονομάζουν μόλις το μάθη, να επανεύρη πάλιν όλα τα άλλα, εάν έχη κανείς θάρρος και δεν κουράζεται με την αναζήτησιν· διότι και η αναζήτησις και η εύρεσις είναι όλα μαζί μία ανάμνησις.

Το Ιερό Πρωτότυπο:

Ἅτε οὖν ἡ ψυχὴ ἀθάνατός τε οὖσα καὶ πολλάκις γεγονυῖα, καὶ ἑωρακυῖα καὶ τὰ ἐνθάδε καὶ τὰ ἐν Ἅιδου καὶ πάντα χρήματα, οὐκ ἔστιν ὅτι οὐ μεμάθηκεν· ὥστε οὐδὲν θαυμαστὸν καὶ περὶ ἀρετῆς καὶ περὶ ἄλλων οἷόν τ’ εἶναι αὐτὴν ἀναμνη- σθῆναι, ἅ γε καὶ πρότερον ἠπίστατο. ἅτε γὰρ τῆς φύσεως [81d] ἁπάσης συγγενοῦς οὔσης, καὶ μεμαθηκυίας τῆς ψυχῆς ἅπαντα, οὐδὲν κωλύει ἓν μόνον ἀναμνησθέντα ―ὃ δὴ μάθησιν καλοῦσιν ἄνθρωποι― τἆλλα πάντα αὐτὸν ἀνευρεῖν, ἐάν τις ἀνδρεῖος ᾖ καὶ μὴ ἀποκάμνῃ ζητῶν· τὸ γὰρ ζητεῖν ἄρα καὶ τὸ μανθάνειν ἀνάμνησις ὅλον ἐστίν.

ΠΛΑΤΩΝ, ΜΕΝΩΝ  [81c]

https://www.greek-language.gr

-----------------------------------

ΤΑ ΦΤΕΡΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ 

H ΨΥΧΗ ΕΙΝΑΙ ΑΘΑΝΑΤΗ ΚΑΙ ΚΡΑΤΑΕΙ ΜΝΗΜΕΣ

Η ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ

Η ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Η ΨΥΧΗ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΑΝΕΚΑΘΕΝ (ΔΙΑΛΟΓΟΣ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ - ΜΕΝΩΝ)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: ΥΠΗΡΧΑΝ ΟΙ ΨΥΧΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΥΤΕΡΑ, ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΜΟΡΦΗ, ΧΩΡΙΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΚΑΤΕΙΧΑΝ ΤΗ ΓΝΩΣΗ - Η ΜΑΘΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ

Η Ψυχή ως Πηγή της Αλήθειας

ΕΚΟΝΑ: Προτομή του Σωκράτη, ρωμαϊκό αντίγραφο ενός ύστερου Ελληνικού πρωτοτύπου. Βρετανικό Μουσείο, Λονδίνο es.wikipedia.org

Η φράση που κοσμούσε τον Ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς «γνῶθι σεαυτόν» (που σημαίνει «γνώρισε τον εαυτό σου») ήταν για τον Σωκράτη κάτι πολύ περισσότερο από ένα Δελφικό Παράγγελμα. Ήταν η θεμελιώδης αρχή πάνω στην οποία έχτισε ολόκληρη τη Φιλοσοφία του.

Σύμφωνα με τον Αθηναίο φιλόσοφο, η γνώση του εαυτού, αντί να είναι απλώς μια πράξη επιφανειακής ενδοσκόπησης, είναι ένα μονοπάτι προς μια βαθύτερη αλήθεια: «Μόνο η γνώση που προέρχεται από μέσα μας είναι αληθινή γνώση.»

Σε αντίθεση με τους Σοφιστές όπως ο Πρωταγόρας, ο Γοργίας ή ο Ιππίας, οι οποίοι χρέωναν για τις υπηρεσίες τους και ισχυρίζονταν ότι γνώριζαν τα πάντα, ο Σωκράτης αυτοπροσδιοριζόταν ως αδαής. Αλλά όχι από ψεύτικη σεμνότητα, ή επειδή νόμιζε ότι δεν ήξερε τίποτα στην ουσία, αλλά επειδή κατάλαβε ότι η σοφία ξεκινά με την αναγνώριση της δικής του άγνοιας. Από αυτό το σημείο και μετά, το άτομο είχε επίγνωση των ορίων του μέσα στο μέγεθος που αντιπροσωπεύει η ίδια η γνώση. Αυτή η πνευματική ταπεινότητα θα χαρακτήριζε και τις ιδέες του Πλάτωνα, ως εξαιρετικού μαθητή και οπαδού του φιλοσόφου Σωκράτη.

Η Θεωρία της Ανάμνησης: Ο Σωκράτης πιστεύει ότι η ανθρώπινη ψυχή κατέχει ήδη την γνώση, αλλά την έχει ξεχάσει. Στον διάλογο «Μένων» (στον οποίο ο Πλάτωνας διερευνά τη φύση της αρετής με μια συζήτηση μεταξύ του Μένωνα και του Σωκράτη), ο Σωκράτης καταδεικνύει αυτή τη θέση ρωτώντας έναν αμόρφωτο δούλο μέχρι να καταφέρει να συμπεράνει μόνος του ένα γεωμετρικό θεώρημα. Πώς θα μπορούσε κάποιος χωρίς μόρφωση να ανακαλύψει μια τέτοια μαθηματική αλήθεια; Επειδή, σύμφωνα με τον Σωκράτη, η γνώση βρισκόταν σε αδράνεια στην ψυχή του.

Αυτή η έννοια, γνωστή ως ανάμνηση, υποστηρίζει ότι η μάθηση δεν έχει να κάνει με την απόκτηση κάτι καινούργιου, αλλά με το να θυμηθούμε ό,τι ήδη υπάρχει μέσα μας... Αυτή η ιδέα αμφισβητεί την παραδοσιακή έννοια της μάθησης ως εξωτερικής συσσώρευσης. Ο δάσκαλος δεν μεταδίδει αλήθειες, αλλά μάλλον τις φέρνει στο προσκήνιο μέσα από τον μαθητή μέσω του διαλόγου.

Ο Σωκράτης συνέκρινε το φιλοσοφικό του έργο με εκείνο της μητέρας του Φαιναρέτης, η οποία ήταν μαία. Όπως ακριβώς μια μαία βοηθά στη γέννηση ενός παιδιού, έτσι και Σωκράτης βοηθά στη «γέννηση» ιδεών μέσω της μαιευτικής, μιας μεθόδου βασισμένης σε ερωτήματα που έχουν ως στόχο την κατάρριψη ψευδών πεποιθήσεων και, στην πορεία, την επίτευξη εσωτερικής γνώσης.

Σοφία και Ενδοσκόπηση - Η Ψυχή ως Πηγή της Αλήθειας

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, ο Σωκράτης δεν διόρθωνε ούτε κήρυττε, μάλλον, ρωτούσε με ταπεινότητα, αφήνοντας τους συνομιλητές του να αντιμετωπίσουν τις δικές τους αντιφάσεις, προσπαθώντας να αποφύγει την επιβολή ιδεών ή απαντήσεων και προκαλούσε μια εσωτερική αντίδραση στους συνομιλητές του οι οποίοι συνειδητοποιούσαν τις δικές τους αλήθειες. Εδώ, η νοημοσύνη δεν μετράτε με βάση την νοητική ταχύτητα ή την ποσότητα των απομνημονευμένων δεδομένων. Σοφός άνθρωπος δεν είναι αυτός που συσσωρεύει, αλλά αυτός που καταλαβαίνει. Και η κατανόηση απαιτεί να κοιτάξουμε μέσα μας.

Το να γνωρίζεις ότι δεν ξέρεις είναι το πρώτο βήμα προς την αυθεντική γνώση...

Επομένως, αντί να διδάσκει απόλυτες αλήθειες, αυτός ο κλασικός φιλόσοφος αφιερώθηκε στην εξέταση της δικής του ζωής και των ζωών των άλλων, επανεξετάζοντας συνεχώς τις πεποιθήσεις, τις αξίες και τις πράξεις.
Πρόκειται για μια μορφή ηθικής νοημοσύνης που καλλιεργείται μέσω της εμπειρίας και του μόνιμου στοχασμού, όπως η εκμάθηση κολύμβησης ή η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου. Αυτός ο τρόπος βάδισης προς τη σοφία, αποτελεί έναν εφικτό στόχο για όλους, ακόμα κι αν γίνεται ημιτελώς.

Η αρετή δεν είναι ένα χάρισμα που προορίζεται για λίγους και εκλεκτούς φωτισμένους ανθρώπους, όπως πίστευαν οι σοφιστές, αλλά μια δεξιότητα που όλοι μπορούμε να αναπτύξουμε μέσω της λογικής, της ενδοσκόπησης και της σκόπιμης πρακτικής του καλού...

Μια Διαχρονική Κληρονομιά: Ο Σωκράτης μας υπενθυμίζει ότι η νοημοσύνη δεν είναι η νοητική ταχύτητα, ούτε η επανάληψη γεγονότων, ούτε η συσσώρευση ακαδημαϊκών τίτλων, αλλά μάλλον, η ικανότητα να αμφισβητείς, έχοντας πάντα επίγνωση ότι η σοφία δεν διδάσκεται, αλλά αφυπνίζεται.

Περισσότερα από 2.400 χρόνια μετά τον θάνατό του (από αναγκαστική αυτοκτονία από κώνειο όταν ήταν περίπου 71 ετών), η φωνή του, η Αρχαία σοφία του, φαίνονται πιο απαραίτητες από ποτέ ...! 

Από τη Sarah Romero
21 Νοεμβρίου 2025

από την ιστοσελίδα του National Geographic  μέσω bibliotecapleyades.net  

 ---------------------------------------------

ΜΕΛΕΤΩΝΤΑΣ ΤΟ «ΜΕΝΩΝ»

Η «ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ» ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ

Η ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ

Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΜΝΗΣΗΣ - ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΜΕΝΩΝ

Η ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Η ΨΥΧΗ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΑΝΕΚΑΘΕΝ (ΔΙΑΛΟΓΟΣ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ - ΜΕΝΩΝ)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: ΥΠΗΡΧΑΝ ΟΙ ΨΥΧΕΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΥΤΕΡΑ, ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΜΟΡΦΗ, ΧΩΡΙΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΚΑΤΕΙΧΑΝ ΤΗ ΓΝΩΣΗ - Η ΜΑΘΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ

ΜΕΓΑ ΤΟ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ ΚΡΑΤΟΣ

Από το βιβλίο του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Ένα πρωί του Μάρτη 440 π.Χ. βγήκαν στην Αθήνα οι δηµόσιοι κήρυκες και, τριγυρίζοντας τις συνοικίες, µε τη φωνάρα τους καλούσαν τους νέους από 20 ως 35 χρονώ να µαζευτούν την εποµένη στο γυµναστήριο του Λυκείου έτοιµοι για πόλεµο και νάχη καθένας στο σάκκο του τροφές για τρεις ηµέρες. Όλες οι ελληνικές πόλεις, εκείνο τον καιρό, µπορούσαν να επιστρατευτούν µέσα σε λίγες ώρες, γιατί κάθε στρατιώτης κρατούσε ρουχισµό και όπλο σπίτι του, ακόµα κι οι καβαλάρηδες είχε καθένας τ' άλογο κοντά του. 

Ο Σωκράτης φόρεσε τη στρατιωτική χλαµύδα του, ρούχο χοντρό που άφηνε δεξιόν ώµο και µπράτσο γυµνό, λεύτερο για να χτυπάη, και ξηµερώµατα πήγε οπλισµένος στο Λύκειο, όπου οι ταξίαρχοι, µε το τριπλό λοφίο και τον κόκκινο µανδύα, χώριζαν τους στρατιώτες κατά φυλή. Από τις κλάσεις των πλούσιων, τους Ιππείς, διάλεξαν καβαλάρηδες, από τους φτωχότερους, που ανήκε κι' ο Σωκράτης, ξεχώρισαν λίγες χιλιάδες οπλίτες κι' από τους απόρους, τους θήτες, επήραν όλους τους χεροδύναµους για κωπηλάτες. Και ξεκίνησαν για τον Πειραιά. Μερικοί στρατιώτες ήτανε τυλιγµένοι σε κουρέλια, χλαµύδες που φορούσαν οι παππούδες τους στη µάχη του Μαραθώνα και που λογαριαζόταν τιµή να τις παρουσιάζουν σε κάθε νέο πόλεµο.

Έτσι πορεύτηκε δίχως τάξη τούτο το πολύµορφο ανθρωπολόι, ώσπου να φτάση στο λιµάνι. Εκεί χωρίστηκαν. Οι λίγοι καβαλάρηδες µπήκαν σ' ειδικά πλοία για τη µεταφορά ιππικού, oι θήτες στρώθηκαν στα θρανία µε τα κουπιά, κι' oι οπλίτες κάθησαν στο κατάστρωµα. Ο ταξίαρχος του Σωκράτη τόνε πήρε παράµερα και του είπε πως ο αρχιστράτηγος Περικλής πρόσταξε να τον ανεβάσουν στη ναυαρχίδα. Τον ήθελε συντροφιά, µαζί µε τους φιλοσόφους Αρχέλαο κι' Αναξαγόρα, το µηχανικό Αρτέµωνα και το δραµατικό ποιητή Σοφοκλή, που οι Αθηναίοι, από θαυµασµό για το δράµα του «Αντιγόνη», τόνε ψήφισαν συστράτηγο του Περικλή.

Αφού φορτώθηκαν τα εφόδια και βολεύτηκε ο στρατός, οι µάντεις ερεύνησαν τα σηµεία και, σαν τα ερµήνεψαν ευνοϊκά, σήµαναν οι σάλπιγγες σιωπητήριο, έγιναν οι κανονικές θυσίες, τραγούδησαν τον πολεµικό παιάνα, µοιράστηκε κρασί σ' όλους, έγιναν σπονδές από τα χρυσά κύπελλα των αρχόντων, κι' ύστερα ο Περικλής έδωσε το σήµα να ξεκινήση ο στόλος, ενώ το πλήθος από την παραλία καµάρωνε τις ψηλόπρυµες τριήρεις, καταστόλιστες, που όρµησαν όλες µαζί να παραβγούν ποια θα φτάση πρώτη στήν Αίγινα, όµοιες µε πελώριες σαρανταποδαρούσες. Πίσω τους κίνησαν τα βαριά φορτηγά που άλάργευαν σιγότερα, στρωτά σαν πάπιες.

Ως το Σούνιο προχώρησε ο στόλος µε τα κουπιά, µα µόλις φύσηξε τ' αποµεσήµερο µπάτης, σήκωσαν τα τετράγωνα πανιά και ξεκουράστηκαν οι κωπηλάτες. Ωστόσο, πρίν νυχτώση, ο Περικλής πρόσταξε να πιάσουν πάλι τα κουπιά, για να προλάβη ν' άράξη στην Άνδρο. Ποτέ τη νύχτα δεν έπλεαν οι στόλοι, παρά σταµατούσαν σε µιαν από τις αµέτρητες ναυτικές αγκαλιές, που απαντάς στα ελληνικά παράλια. Πολυκοσµία σε στενό χώρο ανάγκαζε κάθε βράδυ τις τριήρεις, στενόµακρα ταχύτατα πλοία, να πιάνουν τη στεριά, για να µαγειρέψουν και να καλοκοιµηθούν οι 230 άντρες του πληρώµατος. 

Τη δεύτερη µέρα κωπηλάτησαν χωρίς διακοπή «ολοταχώς», µε το µονότονο ρυθµό που έδινε στους ερέτες ο αυλητής, κι' άφριζε η θάλασσα γύρω στα πλοία από τα δυνατά χτυπήµατα αµέτρητων κουπιών. Ο στόλαρχος βιαζόταν να ζώση αυθηµερόν τη Σάµο, πριν φτάση ο Περσικός στόλος, που πρόστρεχε να βοηθήση το µεγάλο νησί, το επαναστατηµένο εναντίον της µισητής Αθήνας. 

Τότε είδε ο Σωκράτης τη µεθοδικότητα, µε την οποία είχε ξαπλώσει ο Περικλής το «κράτος της θάλασσας» σ' όλα τα στρατηγικά σηµεία της Μεσογείου, είδε τη θαυµάσια αλυσίδα από ναυτικές βάσεις που είχε ιδρύσει και ό0 τριήρεις που περιπολούσαν ολοχρονίς το Αιγαίο κι' έφερναν πληροφορίες στο ναύαρχο απ' όλα τα σηµεία του ορίζοντα.

ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΔΕΚΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ Ι. Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α. Ε 

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΨΗΛΩΝΕΙ ΤΟΝ ΝΟΥ

Από το βιβλίο του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Ο Περικλής στράφηκε προς το Σαµιώτη φιλόσοφο κι' είπε:

— «Τώρα που τελειώσαµε τη συµφωνία, θα ήθελα να µού εξηγούσες το βιβλίο σου «Περί του όντος». Άκουσα πολλά για σένα κι' επιθυµώ να µου πης µε λίγα λόγια τη θεωρία σου».

Ο Μέλισσος, µεγαλόσωµος, µέτωπο διανοούµενου, µάτια γαλανά, άρχισε µε νεανικές χειρονοµίες να ξηγά πως εννοούσε τη γέννηση του κόσµου και τι ήταν το «Ον», που δεν έχει µήτ' αρχή µήτε τέλος. Απόσωσε τη θεωρία του µε τη βεβαίωση, πως όλα τούτα τα είχε διδαχτή από το δάσκαλο του Παρµενίδη.

— «Τον Παρµενίδη, είπ' ο αρχιστράτηγος, τον άκουσα, σαν ήρθε γέροντας στην Αθήνα να δη τις εορτές των Παναθηναίων. Κάθησε στο σπίτι του φίλου µου Πυθόδωρου και κει, στα περιβόλια του Έξω Κεραµεικού, τον άκουσα να βγάζη πάγκαλους λόγους. Ήσουνα και συ µαζί µου, Σωκράτη, θυµάσαι;»

— «Και βέβαια θυµάµαι. Όταν έφυγε από κοντά µας ο Παρµενίδης, έλεγα πως είχε ψηλώσει ο νους µου».

Ύστερα ο Περικλής στράφηκε προς τον Αναξαγόρα, που κάτεχε όλες τις γνώσεις της εποχής του, και ρώτησε τη γνώµη του για τη θεωρία του Μέλισσου.

— «Συµφωνώ µαζί του, αποκρίθηκε ο σοφός, πως είν' αδύνατη δηµιουργία και καταστροφή της ύλης. Τίποτα δε χάνεται στο Σύµπαν. Η φύση δεν ξέρει εξαφάνιση, µόνο µεταµόρφωση γνωρίζει. Ωστόσο δεν παραδέχοµαι, σαν το Μέλισσο, πως η ύλη κινήθηκε µόνη της. Πρέπει να βρούµε εξήγηση για την κίνηση της άµορφης µάζας. Ένα χάος ήτανε πριν το Σύµπαν, όσο νάρθη ο «Νους» να του δώση κίνηση και σκοπό. Αυτός το διακόσµησε».

Ο Σωκράτης έκαµε µια διακοπή:

— «Κατά τη γνώµη σου, Αναξαγόρα, ο Νους είναι ένα µε την ύλη;»

— «Ναι. Δε διάβασες, Σωκράτη, τα βιβλία του Ηράκλειτου, που τα εξηγούν όλ' αυτά µε ακρίβεια;»

— «Τα διάβασα, έκανε ο Σωκράτης, µα δεν επείστηκα. Και ξέρεις γιατί; Επειδή ο άνθρωπος έχει ψυχή. Δε χωράει το µυαλό µου, πως είναι δυνατό τέτοιο αιθέριο πράµα σαν την ψυχή να γίνεται από λάσπη. Ολόκληρη την Πλάση αν τη στύψης, δε θα µπορούσε να βγάλη ούτε µια σκέψη. Η ψυχή αποτελεί ενέργεια άλλης, θεϊκής κατηγορίας, αθάνατης».

Ο Αρχέλαος έπιασε το Σωκράτη απ' το χέρι και τον συµβούλεψε:

— «Αφού πιστεύεις στην αθανασία της ψυχής, είν' ευκαιρία, µια και βρίσκεσαι στη Σάµο, ν' αγοράσης από κανένα µαθητή του Πυθαγόρα τα βιβλία του. Εγώ πολύ ωφελήθηκα από τη σοφία του Πυθαγόρα ».

Γύρω από τους φιλοσόφους άρχισαν να µαζεύωνται ταξίαρχοι και σκληρόκαρδοι πολέµαρχοι, που απορούσαν, αφού τελείωσε η συνθήκη, τι µπορούσε ακόµη να συζητά ο αρχηγός τους. Κι' όταν άκουσαν πως µιλούσε µε τον εχθρό Μέλισσο για το Ον και την Ψυχή, έµειναν µ' ανοιχτό το στόµα.

ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΔΕΚΑΤΗ ΕΚΔΟΣΗ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ Ι. Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ Α. Ε 

----------------------------------------

Μέλισσος ο Σάμιος

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ (-6ος αι.)

ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΡΜΕΝΙΔΗ

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ - ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ 

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ: ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ

Η ΥΠΕΡΛΟΓΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΜΕΝΙΔΗ - Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΑ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΑΠΟΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΩΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ, ΕΔΩΣΕ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ, ΚΑΙ ΕΠΟΜEΝΩΣ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΟΡΘΑ

Από το έργο του ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ΚΡΑΤΥΛΟΣ (Η ΠΕΡΙ ΟΡΘΟΤΗΤΟΣ ΟΝΟΜΑΤΩΝ, ΛΟΓΙΚΟΣ)
Τα πρόσωπα του διαλόγου: ΕΡΜΟΓΕΝΗΣ, ΚΡΑΤΥΛΟΣ, ΣΩΚΡΑΤΗΣ

ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Άραγε και εκείνος που έθεσε τα πρώτα ονόματα φρονείς ότι τα έθεσε γνωρίζοντας τα πράγματα, στα οποία τα έθεσε;

ΚΡΑΤΥΛΟΣ. Μάλιστα, τα γνώριζε.

ΣΩ. Τότε λοιπόν με τη βοήθεια ποιών ονομάτων μπόρεσε να μάθει ή ν' ανακαλύψει τα πράγματα, εφόσον ακόμη δεν ήταν δοσμένα τα πρώτα ονόματα, αφού είπαμε ότι είναι αδύνατο να μάθουμε και να ανακαλύψουμε τα πράγματα χωρίς να έχουμε μάθει ή ανακαλύψει οι ίδιοι τα ονόματα τι λογής είναι;

KP. Η παρατήρηση σου, Σωκράτη, μου φαίνεται σπουδαία.

ΣΩ. Λοιπόν πώς θα πούμε ότι αυτοί, γνωρίζοντας τα πράγματα, έθεσαν τα ονόματα, ή ότι ήταν νομοθέτες πριν να είναι βαλμένο κανένα όνομα και να το γνωρίζουν εκείνοι, αφού αληθινά δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς τα πράγματα αλλιώς παρά μόνο με τη βοήθεια των ονομάτων;

KP. 'Εγώ νομίζω, Σωκράτη, ότι ή καλύτερη εξήγηση ως προς αυτά είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού έδωσε τα πρώτα ονόματα, και επομένως αυτά είναι ορθά.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ - ΚΡΑΤΥΛΟΣ 

---------------------------------

Σχόλιο: “Αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις”, μας λέει ο Αντισθένης. Ονομάτων επίσκεψις σημαίνει η έρευνα των λέξεων. Οι λέξεις εκτός από την ορθογραφία κουβαλούν και την ιστορία τους. Είναι ομιλούσες. Ονόματα = λέξεις και λέξεις = γλώσσα. Σύμφωνα λοιπόν με τον Πλάτωνα, ή καλύτερη εξήγηση είναι ότι υπάρχει κάποια δύναμη ανώτερη από την ανθρώπινη, πού μας έδωσε την γλώσσα.

ΕΚΕΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΙΣΘΗΤΟΙ ΟΙ ΘΕΟΙ

"Ώ δαιμόνιοι, μέχρι κόσου έτι πρύμνην ανακρούεσθε;” (Η, Ουρανία, 84) 

Έε δαιμόνιοι! Με την πρύμνη πρός τα πίσω, μέχρι πότε θα υποχωρείτε;

ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ ΟΥΡΑΝΟΥ

Ουρανέ πού εγέννησες τα πάντα και είσαι πάντοτε μέρος του κόσμου ακατάβλητον.

πρωτότοκε, ή αρχή των πάντων και το τέλος των πάντων κυρίαρχε του κόσμου, 

πού ελίσσεσαι γύρω από την γήν ωσάν σφαίρα και είσαι ή κατοικία των μακαρίων θεών 

και περιοδεύεις με κυκλικάς περιστροφας ωσάν σβούρα

και ανεδείχθης (ανέλαβες) ως φύλαξ όλων και εις τον ουρανόν και εις την γήν...... 

4. Ουρανού θυμίαμα λίβανον

...

Η ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ

Οδύσσεια του Ομήρου ραψωδία ζ' κεφ. 42 Αναφέρει: 
" Η μεν αρ ως ειπούσ' απέβη γλαυκώπις Αθήνη Ούλυμπόνδ', όθι φασί θεών έδος ασφαλές αεί έμμεναι. Ούτ' ανέμοισι τινάσσεται ούτε ποτέ όμβρω δεύεται ούτε χιών επιπίλναται, αλλά μάλ' αίθρη πέπταται ανέφελος, λευκή δ'επιδέδρομεν αίγλη. Τω ενι τερπονται μάκαρες θεοί ήματα πάντα. Ενθ απέβη γλαυκώπις, επεί διεπέφραγε κούρη" 

Απόδοσις: " Την κατοικία των θεών τον Ολυμπο οι μπόρες δεν τον βρέχουνε, δεν τον κτυπούν οι άνεμοι δεν τον πατούν τα χιόνια, ασύγνεφη κεί πάνω βασιλεύει γαλήνη ατελείωτη, και ολόλευκη φεγγοβολή τον ζώνει, όπου ευχαριστιούνται κάθε μέρα και διαμένουν οι θεοί. Εκεί πήγε η Αθηνά, αφού συμβούλευσε την κόρη του Αλκίνοου." 

...

ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΜΑΚΑΡΙΑ ΘΕΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΕΡΑΣΜΑΤΑ, ΟΠΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΤΑΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΩΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΩΝ ΘΕΩΝ

Ο Δίας λοιπόν, ο μεγάλος ηγεμόνας του ουρανού, οδηγώντας ένα φτερωτό άρμα, προχωρεί πρώτος και βάζει σε τάξη και φροντίζει όλα τα πράγματα. Τον ακολουθεί μια στρατιά θεών και δαιμόνων, διαταγμένη σε έντεκα μέρη. Στον οίκο των θεών μένει μόνη η Εστία. Από τους άλλους θεούς, όσοι, μέσα στους δώδεκα, έχουν ταχθεί να διευθύνουν, προηγούνται, ορίζοντας ο καθένας τον τομέα που του τάχθηκε. Μέσα στον ουρανό υπάρχουν πολλά μακάρια θεάματα και περάσματα, όπου περιφέρεται το γένος των ευδαιμόνων θεών, ασκώντας ο καθένας τους το δικό του έργο και ακολουθεί όποιος πάντα θέλει και μπορεί, μια και ο φθόνος παραμένει έξω από τον θεϊκό χώρο.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ  - ΠΛΑΤΩΝΟΣ -  ΦΑΙΔΡΟΣ (246e - 247a)

...

ΕΚΕΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΙΣΘΗΤΟΙ ΟΙ ΘΕΟΙ

«…με μια λέξη, ότι είναι για μας το νερό κι η θάλασσα ως προς τις ανάγκες μας, έτσι είναι ΕΚΕΙ ο αέρας, κι ότι είναι για μας ο αέρας, είναι για ΕΚΕΙΝΟΥΣ ο αιθέρας. Στις διάφορες εποχές, πάλι, το κλίμα είναι τόσο εύκρατο που δεν γνωρίζουν την αρρώστια και ζουν πολύ περισσότερο χρόνο από τους εδώ, αλλά και ως προς την όραση, την ακοή, τη νοημοσύνη και όλα τα παρόμοια, απέχουν από μας τόσο όσο απέχει ο αιθέρας από τον αέρα ως προς την καθαρότητα. Έχουν ακόμα για τους θεούς άλση και ιερά, ΟΠΟΥ ΕΝΟΙΚΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΟΙ ΘΕΟΙ, και φωνές, προφητείες, τρόπους με τους οποίους γίνονται αισθητοί οι θεοί ΚΙ ΕΤΣΙ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΥΤΟΥΣ, ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αλλά κι ο ήλιος, η σελήνη και τα άστρα φαίνονται σε αυτούς έτσι όπως πράγματι είναι, και η υπόλοιπη ευδαιμονία τους είναι συνακόλουθη αυτών.»

ΣΩΚΡΑΤΗΣ – ΠΛΑΤΩΝΟΣ, ΦΑΙΔΩΝ (109 e)

---------------------------------

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΘΕΟΙ ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΝ ΘΑΥΜΑΤΑ - ΕΧΟΥΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ!

ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΜΑΚΑΡΙΑ ΘΕΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΕΡΑΣΜΑΤΑ, ΟΠΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΤΑΙ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΩΝ ΕΥΔΑΙΜΟΝΩΝ ΘΕΩΝ

Ό μέν δή μέγας ήγεμών έν ουρανώ Ζευς, έλαύνων πτηνόν άρμα, πρώτος πορεύεται, διακοσμών πάντα καί έπιμελούμενος. Τω δ' έπεται στρατιά θεών τε καί δαιμόνων, κατά ένδεκα μέρη κεκοσμημένη' μένει γάρ Εστία έν θεών οίκω μόνη. Τών δέ άλλων όσοι έν τω τών δώδεκα άριθμώ τεταγμένοι θεοί άρχοντες ηγούνται, κατά τάξιν ήν έκαστος έτάχθη. Πολλαί μέν ούν καί μακάριαι θέαι τε καί διέξοδοι εντός ούρανού, άς θεών γένος εύδαιμόνων επιστρέφεται, πράττων έκαστος αυτών τό αυτού, έπεται δέ ό άεί έθέλων τε καί δυνάμενος' φθόνος γάρ έξω θείου χορού ίσταται.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ, ΠΛΑΤΩΝΟΣ -  ΦΑΙΔΡΟΣ 246 e - 247 b 

Απόδοσις:

Ο Δίας λοιπόν, ο μεγάλος ηγεμόνας του ουρανού, οδηγώντας ένα φτερωτό άρμα, προχωρεί πρώτος και βάζει σε τάξη και φροντίζει όλα τα πράγματα. Τον ακολουθεί μια στρατιά θεών και δαιμόνων, διαταγμένη σε έντεκα μέρη. Στον οίκο των θεών μένει μόνη η Εστία. Από τους άλλους θεούς, όσοι, μέσα στους δώδεκα, έχουν ταχθεί να διευθύνουν, προηγούνται, ορίζοντας ο καθένας τον τομέα που του τάχθηκε. Μέσα στον ουρανό υπάρχουν πολλά μακάρια θεάματα και περάσματα, όπου περιφέρεται το γένος των ευδαιμόνων θεών, ασκώντας ο καθένας τους το δικό του έργο και ακολουθεί όποιος πάντα θέλει και μπορεί, μια και ο φθόνος παραμένει έξω από τον θεϊκό χώρο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ (ΠΛΑΤΩΝΟΣ -  ΦΑΙΔΡΟΣ 246 e - 247 b)

==================================================

Δώδεκα άλογα με φτερά. Μουσική, Στίχοι, Ερμηνεία: Κώστας Τουρνάς. ALBUM: Λευκά φτερά 1975

Aris_