Μάρκος Αυρήλιος - Οι «Στοχασμοί» γνωστοί και με τον αρχικό τους τίτλο «Τὰ εἰς ἑαυτόν»

Οι «Στοχασμοί» γνωστοί και με τον αρχικό τους τίτλο «Τὰ εἰς ἑαυτόν» είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της στωικής φιλοσοφίας, γραμμένο από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο (161-180 μ.Χ.) στα ελληνικά. Δεν προορίζονταν για δημοσίευση, αλλά αποτελούσαν προσωπικές σημειώσεις, ημερολόγιο και ασκήσεις αυτοβελτίωσης που έγραφε ο ίδιος, συχνά κατά τη διάρκεια στρατιωτικών εκστρατειών. 

Βασικές Θεματικές και Ιδέες στους Στοχασμούς.

Οι Στοχασμοί επικεντρώνονται στην επίτευξη εσωτερικής γαλήνης, στην αποδοχή της μοίρας και στην αρετή. Οι κεντρικοί άξονες είναι:

• Ο Έλεγχος του Νου (Η «Εσωτερική Ακρόπολη»): Ο Μάρκος Αυρήλιος τονίζει ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα εξωτερικά γεγονότα, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε την αντίδραση και την κρίση μας απέναντι σε αυτά. «Αν αφαιρέσεις την κρίση σου για το τι σε πονάει, η πληγή εξαφανίζεται».

• Ζώντας σύμφωνα με τη Φύση και τον Λόγο: Ο άνθρωπος πρέπει να ζει ορθολογικά, ευθυγραμμίζοντας τη βούλησή του με τον κοσμικό Λόγο (την κοινή λογική του σύμπαντος).

• Η θνητότητα: Θυμίζει στον εαυτό του συνεχώς ότι ο θάνατος είναι φυσικό φαινόμενο και ότι η ζωή είναι σύντομη, γι' αυτό πρέπει να ζούμε το παρόν και να μην σπαταλάμε χρόνο.

• Αποδοχή και Απάθεια: Η στωική «απάθεια» δεν σημαίνει έλλειψη συναισθημάτων, αλλά απελευθέρωση από τα πάθη και τις συναισθηματικές διαταραχές. Αποδοχή των γεγονότων, ακόμη και των δυσάρεστων, ως απαραίτητων μερών της κοσμικής τάξης.

• Καθήκον και Κοινωνική Ευθύνη: Παρά την τάση του για απομόνωση, ο αυτοκράτορας τονίζει το καθήκον του απέναντι στους ανθρώπους, την ανάγκη για συνεργασία και την προσφορά στο κοινωνικό σύνολο ως μέλη ενός ενιαίου σώματος.

• Αρετή ως το Μόνο Αγαθό: Η σοφία, η δικαιοσύνη, η ανδρεία και η σωφροσύνη είναι οι μόνες πραγματικές αξίες, όχι ο πλούτος ή η φήμη. 

Σημαντικά Αποφθέγματα (στα Ελληνικά)

• «Συντεύξομαι περιέργῳ, ἀχαρίστῳ, ὑβριστῇ, δολερῷ, βασκάνῳ, ἀκοινωνήτῳ. ...ἐγὼ δὲ τεθεωρηκὼς τὴν φύσιν τοῦ ἀγαθοῦ... οὔτε βλαβῆναι ὑπό τινος αὐτῶν δύναμαι» (Βιβλίο Β΄, 1 - Πώς να αντιμετωπίζεις τους δύσκολους ανθρώπους).

• «Οἷς συγκεκλήρωσαι πράγμασι, τούτοις συνάρμοζε σεαυτόν, καὶ οἷς συνείληχας ἀνθρώποις, τούτους φίλει, ἀλλ᾽ ἀληθινῶς» (Βιβλίο ΣΤ΄, 39).

• «Μὴ argue, οἷον δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα εἶναι, ἀλλὰ γίνου» (Βιβλίο Ι΄, 16 - Μη μαλώνεις για το πώς πρέπει να είναι ο καλός άνθρωπος. Γίνε ένας). 

Οι «Στοχασμοί» παραμένουν ένα διαχρονικό εγχειρίδιο ψυχικής ανθεκτικότητας και στωικής πειθαρχίας. 

Ο Μάρκος Αυρήλιος ήταν βαθύτατα επηρεασμένος από τον Ελληνικό Πολιτισμό, την γλώσσα και την φιλοσοφία, όντας ένας «φιλέλληνας» ηγεμόνας. Αν και η μητρική του γλώσσα ήταν τα Λατινικά, έλαβε εξαιρετική μόρφωση, όπως συνέβαινε με τους μορφωμένους Ρωμαίους της εποχής του. Οι δάσκαλοί του περιλάμβαναν σημαντικές ελληνικές προσωπικότητες, όπως ο Ηρώδης ο Αττικός.

«Τα εις εαυτόν» το διάσημο φιλοσοφικό του έργο, το οποίο αποτελούσε το προσωπικό του ημερολόγιο, είναι γραμμένο στην Ελληνική γλώσσα (την Κοινή), η οποία ήταν η γλώσσα των μορφωμένων και της φιλοσοφίας τότε.

Ο Μάρκος Αυρήλιος ενστερνίστηκε τη Στωική φιλοσοφία, η οποία είχε ελληνικές ρίζες (ιδρυτής ο Ζήνων ο Κιτιεύς). Αν και Ρωμαίος, έδειχνε μεγάλο σεβασμό στην ελληνική παράδοση και την Αθήνα. Το +175 επισκέφθηκε την Αθήνα, όπου μυήθηκε στα Ελευσίνια Μυστήρια. 

ΕΙΚΟΝΑ: Το άγαλμα είναι ο Έφιππος ανδριάντας του Μάρκου Αυρηλίου, ένα αρχαίο ρωμαϊκό χάλκινο άγαλμα του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου (161–180 μ.Χ.). Το άγαλμα είναι το μόνο σωζόμενο έφιππο χάλκινο άγαλμα από τη ρωμαϊκή αρχαιότητα. 

Πιστεύεται ότι σώθηκε επειδή λανθασμένα αναγνωρίστηκε ως ο χριστιανός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Μέγας κατά τον Μεσαίωνα. 

Το πρωτότυπο άγαλμα βρίσκεται τώρα στα Μουσεία Καπιτωλίου στη Ρώμη, ενώ ένα αντίγραφο εκτίθεται στην Πιάτσα ντελ Καμπιντόλιο. - Επισκόπηση AI 

---------------------------------------

ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ – Το έργο του “Τὰ εἰς ἑαυτὸν” 

Μάρκος Αυρήλιος - Πρέπει να ελέγχεις το μυαλό σου