ΠΛΑΤΩΝ - Η ΑΥΛΗ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ

Η πλατωνική φιλοσοφία παρουσιάζει το Θείον ως μια ανώτερη, υπερβατική πραγματικότητα, άρρηκτα συνδεδεμένη με την αλήθεια, την ηθική και την οντολογία. Ο Πλάτων, μέσα από τη φιλοσοφική του θεολογία, απεγκλωβίζει το θείο από την υλική μορφή, παρουσιάζοντας τους θεούς ως άυλα, αιώνια, τέλεια και νοητικά όντα. Η ουσία του θεϊκού είναι η ψυχή και ο νους.

Ακολουθούν βασικά αποσπασματα όπου αναφέρεται η άυλη ή υπερβατική φύση του θείου:

Πολιτεία, 380d-381c: «Οὐκοῦν ὅ γε τέλεος (θεός) [...] ἥκιστα μεταβάλλει... [...] Οὐδὲ ἄρα ἀλλοιοῦται οὐδὲ μεταβάλλει εἰς ἄλλας ἰδέας ὁ θεός.»
Απόδοσις: Επομένως, ο τέλειος (θεός) [...] καθόλου δεν αλλάζει... [...] Ούτε λοιπόν αλλοιώνεται, ούτε μεταβάλλεται σε άλλες μορφές ο θεός.
Ο Πλάτων θεωρεί ότι το άυλο και τέλειο δεν μπορεί να αλλάξει, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή θα σήμαινε ατέλεια..

Πολιτεία (ΙII, 379a-c) – Ο Θεός είναι μόνο Αγαθός
Ο Θεός δεν είναι υπεύθυνος για όλα τα πράγματα, αλλά μόνο για τα καλά. Η ύλη συχνά συνδέεται με το κακό ή το ατελές στον Πλάτωνα.
Κείμενο: «Οὐκ ἄρα, ἦν δ᾽ ἐγώ, ὁ θεὸς πάντων ἂν εἴη αἴτιος... ἀλλὰ τῶν μὲν ἀγαθῶν ὀλίγοις αἴτιος ἀνθρώποις, τῶν δὲ κακῶν ἀναίτιος.»
Το θείο ταυτίζεται με την Ιδέα του Αγαθού, η οποία είναι νοητή, όχι αισθητή.

Φαίδων (78d-80b) – Η Συγγένεια Ψυχής και Θεού. Ο Σωκράτης περιγράφει τα θεία όντα ως αόρατα και νοητά.

Κείμενο: «...τὸ μὲν θεῖόν τε καὶ ἀθάνατον καὶ νοητὸν καὶ μονοειδὲς καὶ ἀδιάλυτον καὶ ἀεὶ ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχον ἑαυτῷ, τὸ δὲ ἀνθρώπινον... τὸ δὲ αὖ θνητὸν καὶ ἀνόητον καὶ πολυειδὲς καὶ διαλυτὸν καὶ μηδέποτε κατὰ ταὐτὰ ἔχον ἑαυτῷ.»

Ο θεός ανήκει στην τάξη των αόρατων (ἀειδές) και αδιάλυτων πραγμάτων, σε αντίθεση με τα υλικά σώματα που είναι «πολυειδή» και διαλυτά.

Νόμοι (X, 896a-899d) – Η Ψυχή ως Πρωταρχική Κίνηση. Ο Πλάτων ορίζει τη θεότητα ως «ψυχή» που κινεί τον εαυτό της, η οποία προηγείται των υλικών σωμάτων. Η ψυχή είναι η αιτία της κίνησης, ενώ το σώμα είναι αυτό που κινείται. Συνεπώς, η θεϊκή ουσία είναι ψυχική, όχι υλική.

Τίμαιος (30a-b) – Ο Νους και η Ψυχή. Στη δημιουργία του κόσμου, ο Δημιουργός (Θεός) τοποθετεί τον νου μέσα στην ψυχή, και την ψυχή μέσα στο σώμα.

Κείμενο: «...νοῦν μὲν ἐν ψυχῇ, ψυχὴν δὲ ἐν σώματι συνιστὰς τὸ πᾶν ξυνετεκταίνετο...»

Στον Πλάτωνα, το θείο (Νους) έχει προτεραιότητα και είναι η αρχή που οργανώνει την ύλη, όντας το ίδιο άυλο.

Για τον Πλάτωνα, οι θεοί είναι ακίνητοι (από άποψη αλλαγής ή φθοράς), μονοειδείς (απλοί), νοητοί (συλλαμβάνονται με το νου) και αόρατοι, ταυτιζόμενοι με την ανώτατη πραγματικότητα των Ιδεών.

Σκοπός της ανθρώπινης ζωής είναι, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, η «ομοίωσις τῷ θεῷ» (η ομοίωση με το Θείο) στο μέτρο του δυνατού, η οποία επιτυγχάνεται μέσω της αρετής, της δικαιοσύνης και της φιλοσοφικής ενατένισης.

Η πλατωνική θεολογία, λοιπόν, αποτελεί μια από τις πρώτες απόπειρες ορθολογικής θεμελίωσης του θείου, παρουσιάζοντάς το ως την απόλυτη καλοσύνη, τάξη και ομορφιά που διέπει το σύμπαν.

Ελληνική Φιλοσοφική Θρησκεία - Θεοφιλότης

-----------------------------------

ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΑΣΤΕΡΙΩΝ ΜΑΣ - ΟΙ ΘΕΟΙ ΜΑΣ

ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Από το Ένα στους Ολύμπιους: Η Κοσμολογία της Ελληνικής Φιλοσοφίας

“ΕΝΑ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ, ΕΝΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ, ΑΠΟ ΜΙΑ ΜΑΝΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΑ ΠΑΙΡΝΟΥΜΕ...” (ΠΙΝΔΑΡΟΣ)