Καταστροφές και κλείσιμο Αρχαίων Ελληνικών ναών στην εποχή του Θεοδοσίου Α’

«Ο ίδιος ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος τη χρονιά αυτή [+383] κατεδάφισε τους τρεις ναούς στην Κωνσταντινούπολη, εκεί που πρώτα ήταν γνωστό ως Ακρόπολη. Μετέτρεψε τον ναό του Ηλίου σε αυλή, περιτριγυρισμένη από σπίτια και τη δώρισε στη μεγάλη εκκλησία [Αγία Σοφία] της Κωνσταντινούπολης. Αυτή η αυλή ονομάζεται Αυλή του Ηλίου μέχρι σήμερα. Τον ναό της Άρτεμης τον μετέτρεψε σε αίθουσα παιχνιδιών για τους ταβλαδόρους […]. Τον ναό της Αφροδίτης τον μετέτρεψε σε καρόσπιτο… κι εκεί κοντά οικοδόμησε σπίτια και διέταξε να μένουν σ’ αυτά δωρεάν οι πολύ φτωχιές πόρνες.»

«Ο δε αυτός βασιλεύς Θεδόσιος εν τω αυτώ χρόνω [383 μ.Χ.] τους τρεις ναούς τους όντας εν Κωνσταντινουπόλει εις την πρώην λεγομένην Ακρόπολιν καταλύσας, εποίησε τον Ηλίου ναόν αυλήν οικημάτων, και εδωρήσατο αυτήν τη μεγάλη εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, ήτις αυλή κέκληται έως του νυν του Ηλίου. Το δε της Αρτέμιδος ναόν εποίησε ταβλοπαρόχιον τοις κοττίζουσιν […]. Το δε της Αφροδίτης ναόν εποίησε καρουχαρείον… κτίσας πέριξ οσπήτια και κελεύσας δωρεάν μένειν εν αυτοίς τας πάνυ πενιχράς πόρνας» (13.39).
(Ιωάννης Μαλάλας)

(Νωρίτερα) Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΕΙΧΕ ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΕΙ ΤΑ ΩΡΑΙΟΤΕΡΑ ΙΕΡΑ

«τα τε των ιερών επιφανέστατα καταστρέφων» και αφού έφτιαξε χριστιανικές εκκλησίες («και τα χριστιανών ανεγείρων οικήματα»), κατόπιν πήρε ανθρώπους από άλλες πόλεις και τους έφερε μέσα στο Βυζάντιο («τας άλλας χηρώσας πόλεις ανθρώπων, εις το Βυζάντιον μετέστησε»), κάνοντας το πολυεθνικό. (Μαλάλας)

Πηγή: https://ermioni3.blogspot.com/

Ο Ιωάννης Μαλάλας (περ. 491 - 578), ήταν Βυζαντινός χρονογράφος και αναφέρει καταστροφές και κλείσιμο Αρχαίων Ελληνικών ναών, κυρίως στην εποχή του Θεοδοσίου Α΄. Δίνει το αποτέλεσμα της εποχής του με την καταστροφή Ελληνικών Ιερών και την επικράτηση του χριστιανισμού.

«Καταργήθηκαν οι θυσίες και έκλεισαν οι ναοί των Ελλήνων, και η χριστιανική πίστη επικράτησε.»

Ο Μαλάλας παρουσιάζει αυτά τα γεγονότα όχι ουδέτερα, αλλά ως θετική εξέλιξη και μέρος της «νίκης» του χριστιανισμού επί της παλαιάς θρησκείας.

Για την Αντιόχεια, πόλη με κεντρική θέση στο έργο του, αναφέρει ότι: Καταστράφηκαν ή έκλεισαν ναοί των «Ελλήνων», αγάλματα θεών απομακρύνθηκαν ή καταστράφηκαν και στη θέση τους ιδρύθηκαν εκκλησίες.

Για την εποχή του Θεοδοσίου Α΄, περιγράφει μέτρα εναντίον της Αρχαίας Ελληνικής θρησκείας, όπως απαγόρευση θυσιών, κλείσιμο ιερών, μετατροπή ή κατεδάφιση ναών.

Οι πληροφορίες του επιβεβαιώνονται και από άλλους συγγραφείς της εποχής.

Σωζόμενος (Εκκλησιαστική Ιστορία)

Ο Σωζόμενος δίνει πιο αναλυτικές αφηγήσεις: Περιγράφει καταστροφές ναών σε διάφορες πόλεις της Ανατολής. Αναφέρει ότι μετά τα διατάγματα του Θεοδοσίου Α΄, σταμάτησαν οι θυσίες, πολλοί ναοί έκλεισαν και πολλοί καταστράφηκαν από χριστιανούς με τη στήριξη ή ανοχή των αρχών. Παρουσιάζει τα γεγονότα ως θρίαμβο του χριστιανισμού, αλλά δίνει και πρακτικές λεπτομέρειες (π.χ. ποιοι συμμετείχαν).

Ο Σωζόμενος αναφέρει τα μέτρα κατά των εθνικών επί Θεοδοσίου Α΄: «Δόθηκαν διατάγματα ώστε να σταματήσουν οι θυσίες και να κλείσουν οι ναοί και πολλοί από αυτούς καταστράφηκαν, ενώ άλλοι αφιερώθηκαν σε ιερούς (χριστιανικούς) σκοπούς».

Για την Αίγυπτο και την Αλεξάνδρεια: «Οι ναοί των Ελλήνων γκρεμίστηκαν και οι τόποι αυτοί καθαρίστηκαν από την παλαιά πλάνη.»

Θεοδώρητος Κύρου (Εκκλησιαστική Ιστορία)

Είναι ακόμη πιο έντονος: Περιγράφει ενεργές καταστροφές ναών και αγαλμάτων. Τονίζει τον ρόλο επισκόπων και μοναχών. Δίνει συγκεκριμένα παραδείγματα, όπως, καταστροφή ιερών στη Συρία, μετατροπή Αρχαίων ναών σε εκκλησίες. Η αφήγησή του είναι «θριαμβευτική» και ιδεολογικά φορτισμένη και είναι έντονος και «ζωντανός» στην περιγραφή: 

«Οι ναοί των δαιμόνων κατεδαφίστηκαν, τα αγάλματα συντρίφτηκαν και στη θέση τους υψώθηκαν ναοί των μαρτύρων.»

Για τη δράση των μοναχών: «Με ζήλο κατέστρεφαν τα ιερά των ειδώλων και μετέβαλλαν τους τόπους σε οίκους του αληθινού Θεού».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Σεραπείο της Αλεξανδρείας. Ένα από τα πιο γνωστά περιστατικά που αναφέρουν αυτοί οι συγγραφείς είναι η καταστροφή του. Σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς ιστορικούς, ήταν σημαντικό κέντρο της παλαιάς θρησκείας, καταστράφηκε στα τέλη του 4ου αιώνα και το γεγονός συμβολίζει τη μετάβαση στην νέα θρησκεία.

Οι πηγές μιλούν για καταστροφές ναών. Όλοι συμφωνούν ότι στα τέλη 4ου αιώνα, ιδιαίτερα επί Θεοδοσίου Α΄, υπήρξε κλείσιμο και καταστροφή Ελληνικών ναών κάτι που όλοι παρουσιάζουν ως θετική εξέλιξη. 

-------------------------------------

ΘΕΟΔΟΣΙΑΝΕΙΟΣ & ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΕΙΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ