«Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει» Ιούλιος Καίσαρ

Η ακριβής λατινική φράση από το έργο του «Περί του Γαλατικού Πολέμου» (Commentarii de Bello GallicoΒιβλίο 3, 18) είναι: "Libenter homines id quod volunt credunt".

Στα Ελληνικά μεταφράζεται συχνά ως:

«Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει».

(ή ο άνθρωπος αυτό που νομίζει, αυτό πιστεύει.)

«Οι άνθρωποι πιστεύουν ευκόλως αυτό που επιθυμούν». 

Ο Καίσαρας αναφερόταν στο γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να εμπιστεύονται τις πληροφορίες που επιβεβαιώνουν τις επιθυμίες ή τις ελπίδες τους, αγνοώντας συχνά τα πραγματικά γεγονότα. 

Η φράση «Από τη φύση του ο άνθρωπος αυτό που θέλει αυτό πιστεύει», του Ιουλίου Καίσαρα, συμπυκνώνει μια διαχρονική αλήθεια για την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση. Ότι δηλαδή η πίστη δεν είναι πάντοτε καρπός λογικής διερεύνησης, αλλά συχνά τέκνο της επιθυμίας. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα ον απολύτως ορθολογικό. Παρότι διαθέτει νου ικανό να αναλύει, να συγκρίνει και να κρίνει, η σκέψη του διαποτίζεται από τα πάθη, τις ελπίδες και τους φόβους του. 

Σ' όλους τους ανθρώπους έχει δοθεί η αυτογνωσία και η σωφροσύνη. Γι' αυτό πρέπει ν’ ακολουθήσουμε τον κοινό (Καθολικό/Κοσμικό/Συμπαντικό) λόγο. Ενώ όμως ο λόγος είναι κοινός, οι πολλοί ζουν σαν να έχουν δική τους φρόνηση. (Ηράκλειτος) 

Η επιθυμία λειτουργεί σαν αόρατος φακός. Διαθλά τα γεγονότα, ενισχύει όσα συμφωνούν με την εσωτερική μας κλίση και αποσιωπά όσα την απειλούν. Έτσι, η πίστη γίνεται συχνά μηχανισμός αυτοεπιβεβαίωσης. Δεν αναζητούμε την αλήθεια, αλλά την επιβεβαίωση αυτού που ήδη θέλουμε να είναι αληθινό.

Στο πεδίο της πολιτικής, της θρησκείας, ακόμη και των προσωπικών σχέσεων, παρατηρούμε το ίδιο φαινόμενο. Ο ερωτευμένος βλέπει αρετές εκεί όπου ένας τρίτος θα έβλεπε ελαττώματα. Ο φιλόδοξος πολιτικός πείθεται για το αναπόφευκτο της επιτυχίας του. Ο πιστός εντοπίζει σημεία θείας πρόνοιας μέσα σε τυχαία γεγονότα. Η επιθυμία προηγείται της πίστης και η πίστη ακολουθεί ως δικαιολογία.

Ωστόσο, αυτή η ιδιότητα δεν είναι πάντα αδυναμία. Είναι και δύναμη. Χάρη σε αυτήν ο άνθρωπος οραματίζεται, δημιουργεί, επιμένει. Αν πίστευε μόνο ό,τι αποδεικνύεται άμεσα, ίσως να μην τολμούσε να υπερβεί τα όριά του. Η επιθυμία γίνεται πηγή ελπίδας, και η ελπίδα κινητήριος δύναμη της ιστορίας. Οι μεγάλες αλλαγές γεννήθηκαν συχνά από ανθρώπους που πίστεψαν πρώτα αυτό που ήθελαν να δουν να πραγματώνεται.

Το πρόβλημα ανακύπτει όταν η επιθυμία υποκαθιστά ολοκληρωτικά την κριτική σκέψη. Τότε η πίστη μετατρέπεται σε πλάνη και η βεβαιότητα σε δογματισμό. Η φιλοσοφική στάση δεν απαιτεί την εξάλειψη της επιθυμίας. Κάτι τέτοιο θα ήταν αφύσικο. Αλλά την επίγνωση της επιρροής της. Να γνωρίζουμε ότι το «θέλω» μας μπορεί να ντύνεται με τον μανδύα του «πιστεύω».

Η αληθινή σοφία έγκειται στην εσωτερική ισορροπία. Να επιτρέπουμε στην επιθυμία να μας εμπνέει, αλλά να αφήνουμε τη λογική να μας ελέγχει. Να αναρωτιόμαστε διαρκώς αν, πιστεύω κάτι επειδή είναι αλήθεια ή επειδή έτσι το θέλω; Σε αυτή την ερώτηση κρύβεται ο πυρήνας της ανθρώπινης αυτογνωσίας και ίσως το πρώτο βήμα προς μια πιο αυθεντική σχέση με την αλήθεια.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

-------------------------------

Υπάρχει, εκείνη η … ενοχλητική και επικίνδυνη μύγα, με την οποία παρομοίαζε το διαλεκτικό του δαιμόνιο ο Αρχαίος Σωκράτης. Ένα βαρύ και νωθρό άλογο, έλεγε, για να κουνηθεί, χρειάζεται να το τσιμπήσει αυτή η μύγα. Έτσι και ο ευτυχής στη δουλεία του δογματικός που αρνιέται πεισματικά να μετακινηθεί και κλείνει τ’ αυτιά του στον έλεγχο («ου με πείσης καν με πείσης»), θέλει γερό δάγκωμα από κανένα ακαταμάχητο φιλοσοφικό ζωύφιο, για να αναγκαστεί να κάνει χρήση της μουδιασμένης του διάνοιας. Και να ξαναβρεί την πνευματική ελευθερία. Αλλά δε φτάνει τούτο μόνο. Πρέπει και να μπορεί να σηκώσει την αλήθεια. Το βάρος της δεν είναι για όλους τους ώμους, ενώ το ψεύδος (οι αβασάνιστες, οι αυθαίρετες ιδέες) είναι ελαφρό και πάει σε πολλούς, πάρα πολλούς, όπως το έτοιμο φόρεμα. «Η αξία ενός ανθρώπου» έγραψε ο Nietzsche «μετριέται με το πόσην αλήθεια μπορεί να σηκώσει».

ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Ε. Π. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΥ «Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΣ», ΕΚΔΟΣΗ ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ, ΔΕΚΑΤΗ ΕΒΔΟΜΗ ΕΚΔΟΣΗ 1994

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ

--------------------------

Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΔΕΝ ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ - ΑΝΑΖΗΤΑ ΤΗΝ ΑΝΕΣΗ...

Η Έννοια της Μετενσάρκωσης στην Αρχαιοελληνική Γραμματεία #2

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Ακολουθούν ακριβή αποσπάσματα/παραδειγματικές φράσεις σε Αρχαία Ελληνικά από κλασικές Αρχαιοελληνικές πηγές που συνδέονται με την έννοια της μετενσάρκωσης και την αθανασία της ψυχής, μαζί με σύντομη εξήγηση για το πώς υποστηρίζουν την ιδέα ενός Συμπαντικού Νόμου της ψυχής:

Πλάτων – Φαίδων (Περί Ψυχῆς)

Ὅτι ψυχὴ ὑπάρχει πρὸ τοῦ σώματος καὶ μετέπειτα τῆς κορυφᾶς αὐτοῦ… οὐκ ἀφανίζεται, ἀλλὰ ἐκείνῳ διαφεύγει τοῦ σώματος, ἵνα ἐστὶν ἀθάνατος·

(Η ψυχή υπάρχει προ του σώματος και μετά τον θάνατο του σώματος… δεν εξαφανίζεται, αλλά διαφεύγει από αυτό και είναι αθάνατη.)

Περί της αθανασίας της ψυχής, όπως παρουσιάζεται στο έργο Φαίδων. Με τον τρόπο αυτό ο Πλάτων δείχνει ότι η ψυχή δεν πεθαίνει με το σώμα, αλλά συνεχίζει να υπάρχει. 

Αυτό το ίδιο πλατωνικό θέμα αποτελεί τον πυρήνα της ιδέας ότι η ψυχή κινείται πέρα από το φυσικό σώμα και επανέρχεται. Ενα βασικό προαπαιτούμενο για την έννοια της μετενσάρκωσης.

Πλάτων – Μύθος του Ηρός (Πολιτεία, Βιβλίο 10)

Ο Πλάτων αναφέρει έναν μύθο στο τέλος της Πολιτείας (βιβλίο 10), στον οποίο ο ήρωας Ἦρ επιστρέφει μετά θάνατον για να διηγηθεί τι είδε στον κόσμο των ψυχών:

…καὶ αἱ ψυχαὶ ἀνακύπτουσιν ἐκ τῶν τόπων ἐκεῖνων, καὶ κατὰ τὸ μέρος ὃ ἔχουσι πρὸς τὸ δίκαιον καὶ ἀδίκῳ ἀναλέγομεν αὐτὰς· καὶ ἐκλέγονται ζωὰς καινάς…

(…και οι ψυχές σηκώνονται από εκείνους τους τόπους, και ανάλογα με την δικαιοσύνη ή την αδικία που είχαν, επιλέγουν μια νέα ζωή…)

 Ο μύθος περιγράφει πώς οι ψυχές κρίνοται μετά θάνατον, πώς επιλέγουν νέα ζωή και ενσαρκώνονται ξανά· δηλαδή μετενσαρκώνονται, ανάλογα με την ηθική κατάσταση της προηγούμενης ζωής τους.

Ορφικό / Πυθαγορικό Πλαίσιο

Αν και οι «Ορφικοί Ύμνοι» δεν περιέχουν άμεσα λέξεις περί μετενσάρκωσης, η διδασκαλία των Ορφικών και οι σχετικοί χρυσοί πίνακες (τις οποίες μετέφεραν μυημένοι στο θάνατο και μετά τον τάφο) αναφέρουν ότι:

…ὡς διαβατήριον λέγοντες τὸ διὰ ληθέας καὶ μνημοσύνης πίνεσθαι μεταστάντας τὰς ψυχάς…

(…ότι οι ψυχές, μετά τον θάνατο, πίνουν το νερό της μνήμης ή της λησμονιάς και στη συνέχεια επιλέγουν νέα ενσάρκωση…) όπως αποδίδεται από ερμηνευτές Ορφικών επιγραφών (αναφορές σε Lethe / Mnemosyne). 

Στην ιδεολογία των Μυστηρίων, η ψυχή δεν μένει μια φορά ανθρώπινη, αλλά επανέρχεται σε νέο σώμα μέσω ενός κυκλικού ταξιδιού μετά θάνατον, χαρακτηριστικό συστήματος που μοιάζει με νόμο στο σύμπαν.

Πυθαγορική Παράδοση (συνεχιζόμενη ενσαρκώσεις)

Ο Πορφύριος αναφέρει πως σύμφωνα με την παράδοση των Πυθαγορείων:

…ἡ ψυχὴ ἀθάνατος, καθάπερ ὁ Πυθαγόρας δίδασκε, ὅτι διαβαίνει διὰ σωμάτων ἕτερα καὶ ἐπιστρέφει πάλιν…

(…η ψυχή είναι αθάνατη, όπως δίδασκε ο Πυθαγόρας, και περνά από άλλα σώματα και επιστρέφει ξανά…) από διδασκαλία Πυθαγορείων. 

Από τα κείμενα αυτά προκύπτουν μερικά κρίσιμα στοιχεία:

Η ψυχή θεωρείται αθάνατη, διαχωρισμένη από το σώμα και συνεχιζόμενη μετά το θάνατο (Φαίδων). 

Υπάρχει διαδοχική πορεία που περιλαμβάνει κριτική του τρόπου ζωής και επιλογή νέας ζωής («Μύθος του Ηρός»). 

Στον Εμπεδοκλή η ιδέα της μετενσάρκωσης είναι ακόμη πιο ρητή και «κυριολεκτική» απ’ ό,τι στον Πλάτωνα.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής (ή «δαίμονος») από σώμα σε σώμα. Σε σωζόμενα αποσπάσματά του λέει χαρακτηριστικά ότι υπήρξε:

«ήδη γαρ ποτ᾽ ἐγώ γενόμην κοῦρός τε κόρη τε

θάμνος τ᾽ οἰωνός τε καὶ ἔξαλος ἔνθα ἁλίης ἰχθύς»

Δηλαδή: «ήμουν κάποτε αγόρι και κορίτσι, θάμνος, πουλί και άλαλο ψάρι της θάλασσας».

Ο Πλάτων (στην Πολιτεία) δίνει ηθικοφιλοσοφική έμφαση στην επιλογή της ψυχής.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για αναγκαστική περιπλάνηση λόγω κοσμικού νόμου, μια διαδικασία κοσμολογική και μυητική.

Στην περίπτωση του Εμπεδοκλή μπορούμε να μιλήσουμε σχεδόν απερίφραστα για διδασκαλία μετενσάρκωσης στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο, πολύ πριν τις συστηματικές αναφορές του Πλάτωνα.

Πυθαγόρας: Η Ορφική και Πυθαγορική παράδοση θεωρεί την ψυχή ως μέρος ενός κυκλικού νόμου ζωής, θανάτου, αναγέννησης. 

Η μετενσάρκωση θεωρείται βασική διδασκαλία της πυθαγόρειας παράδοσης.

Μάλιστα ο Φιλόστρατος γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν πολλές προηγούμενες ζωές του. 

Η μαρτυρία του Φιλοστράτου: Ο Φιλόστρατος πράγματι γράφει ότι ο Πυθαγόρας θυμόταν προηγούμενες ζωές του. Αναφέρει ότι θυμόταν πως υπήρξε, μεταξύ άλλων, ο Εύφορβος, ένας ήρωας της Τροίας.

Η ιστορία αυτή συνδέεται με τον Εύφορβο της Ιλιάδα, τον οποίο ο Πυθαγόρας ότι αναγνώρισε μέσω της ασπίδας του σε ναό.

Ο Πλάτων βλέπει την ψυχή ως αθάνατη, που μαθαίνει και εξελίσσεται μέσω πολλών ζωών.

Ο Εμπεδοκλής μιλά για την περιπλάνηση της ψυχής μέσα στον φυσικό κόσμο, επηρεασμένη από τις κοσμικές δυνάμεις.

Ο Πυθαγόρας δίνει την εμπειρική διάσταση: η ψυχή θυμάται προηγούμενες ζωές και χρειάζεται καθαρμό για να απελευθερωθεί.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η ψυχή δεν εξαφανίζεται, αλλά συμμετέχει σε έναν κύκλο ζωής, μια διαδικασία που μπορεί να θεωρηθεί ως Συμπαντικός Νόμος από την Αρχαιοελληνική οπτική. 

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

-----------------------------------

ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΗΡΟΣ ΣΤΗΝ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

Οι ψυχές οδηγούνται στο χώρο της μετενσάρκωσής τους και επιλέγουν την επόμενη ζωή τους – Με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η επιλογή - ΠΛΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Η Έννοια της Μετενσάρκωσης στην Αρχαιοελληνική Γραμματεία #1

Η έννοια της μετενσάρκωσης («μεταφορά της ψυχής σε άλλο σώμα μετά το θάνατο») εμφανίζεται αρκετές φορές στην Αρχαιοελληνική Γραμματεία, κυρίως σε πλατωνικά, πυθαγορικά και ορφικά κείμενα. Ας δούμε τα επιχειρήματα που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ιδέα ότι η μετενσάρκωση λειτουργεί ως «Συμπαντικός Νόμος»:

Η ψυχή ως αθάνατη και διαχρονική

Στην πλατωνική σκέψη, ειδικά στο έργο “Φαίδων”, η ψυχή παρουσιάζεται αθάνατη και προϋπάρχουσα του σώματος. Ο Πλάτων υποστηρίζει ότι η ψυχή δεν καταστρέφεται με το θάνατο αλλά μεταβαίνει σε νέο σώμα, ανάλογα με τη «δικαιοσύνη» ή «κακία» της ζωής που έζησε.

Αν η ψυχή είναι αθάνατη, τότε η επαναγέννησή της είναι φυσική συνέπεια. Ο θάνατος δεν είναι τέλος, αλλά μεταβολή της μορφής της ζωής.

Η δικαιοσύνη της τύχης και η ηθική συνέπεια

Στα ορφικά και πυθαγορικά κείμενα, η μετενσάρκωση παρουσιάζεται ως νόμος ηθικής ισορροπίας. Η ψυχή «εκπαιδεύεται» μέσω διαδοχικών ζωών:

Ο Πυθαγόρας πίστευε ότι η ψυχή περνά σε διαφορετικά σώματα για να καθαριστεί και να φτάσει στην τελική κάθαρση.

Οι ορφικοί μύθοι περιγράφουν τη μετενσάρκωση ως τρόπο επανόρθωσης αδικιών ή κάθαρσης από τα «παράπτωματα» προηγούμενων ζωών.

Αν υπάρχει κοσμική τάξη και ηθικός νόμος, η μετενσάρκωση εξασφαλίζει τη συνέπεια της δικαιοσύνης πέρα από τη ζωή του κάθε ανθρώπου.

Κοσμική συμμετρία και ανακύκλωση ζωής

Η Αρχαιοελληνική κοσμολογία θεωρεί ότι όλα στον κόσμο είναι κυκλικά: μέρα και νύχτα, εποχές, γέννηση και θάνατος.

Ο Πλάτων στο έργο του “Τίμαιος” συνδέει την ψυχή με τον κοσμικό λόγο και τον κύκλο της ζωής, υποδηλώνοντας ότι η ψυχή κινείται μέσα σε έναν «κύκλο ζωής» για να διατηρείται η αρμονία του κόσμου.

Η μετενσάρκωση δεν είναι τυχαία, αλλά συμπληρώνει τη φυσική και κοσμική αρμονία. Η ψυχή κινείται κυκλικά, όπως και η ύλη και οι εποχές.

Η γνώση και η εμπειρία ως προϋπόθεση της ψυχικής εξέλιξης

Στην πλατωνική φιλοσοφία, η μάθηση είναι ανάμνηση («ανάμνηση της ψυχής», μνήμη προηγούμενων ζωών, όπως στο Μένων).

Η ψυχή, μέσω της επαναγέννησης, συγκεντρώνει εμπειρίες και γνώσεις που δεν περιορίζονται σε μία ζωή.

Ο «συμπαντικός νόμος» της μετενσάρκωσης εξηγεί πώς η ψυχή προοδεύει πνευματικά και ηθικά, μέσα από συνεχείς ενσαρκώσεις.

Σύμφωνα με την Αρχαιοελληνική Γραμματεία λοιπόν, η μετενσάρκωση μπορεί να θεωρηθεί συμπαντικός νόμος γιατί:

Η ψυχή είναι αθάνατη και δεν καταστρέφεται με τον θάνατο.

Η ηθική και κοσμική τάξη απαιτεί συνέπεια και κάθαρση.

Η ζωή και ο θάνατος λειτουργούν κυκλικά, όπως οι νόμοι της φύσης.

Η ψυχή εξελίσσεται και μαθαίνει διαδοχικά μέσα από διαφορετικές ενσαρκώσεις.

Σημαντικά αποσπάσματα από Αρχαιοελληνικές πηγές που υποστηρίζουν την ιδέα της μετενσάρκωσης ως συμπαντικού νόμου.

Πλάτων, Φαίδων: Η ψυχή είναι αθάνατη και μετά το θάνατο «μεταβαίνει σε άλλο σώμα» ανάλογα με την ηθική της κατάσταση. Δείχνει ότι η ψυχή δεν χάνεται, αλλά συνεχίζει την ύπαρξή της, υποστηρίζοντας έναν κυκλικό, «συμπαντικό» νόμο ζωής.

Πλάτων, Μένων: Η μάθηση είναι ανάμνηση (αναμνησία). H ψυχή θυμάται γνώσεις από προηγούμενες ζωές. Η μετενσάρκωση εξηγεί τη δυνατότητα της ψυχής να μαθαίνει και να εξελίσσεται πέρα από μία ζωή.

Πλάτων, Τίμαιος: Η ψυχή συνδέεται με τον κοσμικό λόγο και κινείται κυκλικά μέσα στον κόσμο. Η μετακίνηση της ψυχής ανάμεσα στα σώματα διατηρεί την κοσμική αρμονία.

Πυθαγόρας (Διάφορα αποσπάσματα, όπως από Ιαμβλίχο): Η ψυχή περνά σε διαφορετικά σώματα για να καθαριστεί και να φτάσει στην τελικό σκοπό, την τελειότητα. Η μετενσάρκωση λειτουργεί ως ηθικός και πνευματικός νόμος: κάθε ψυχή δοκιμάζεται και εξελίσσεται.

Ορφικοί ύμνοι: Η ψυχή υπόκειται σε κύκλους γέννησης και θανάτου, μέχρι να απελευθερωθεί. Δείχνει ότι η επαναγέννηση είναι φυσικός και θεϊκός νόμος. H ψυχή «επιστρέφει» για να ολοκληρώσει την κάθαρσή της.

Πυθαγόρας / Κληρονόμοι: «Η ψυχή φυλάσσεται αιώνια και κινείται ανάμεσα στα σώματα» Υπογραμμίζει την καθολικότητα της μετενσάρκωσης ως κοσμικού και ηθικού νόμου.

Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η Αρχαιοελληνική σκέψη δεν θεωρούσε τη μετενσάρκωση απλά ως μύθο ή προσωπική πεποίθηση, αλλά ως μέρος της κοσμικής τάξης και ηθικής συνέπειας. Σε όλες τις πηγές, υπάρχει ένας κοινός άξονας: η ψυχή είναι αθάνατη, κυκλική και υπόκειται σε «συμπαντικούς νόμους» που εξασφαλίζουν ισορροπία και εξέλιξη.

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.)

 Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

----------------------------

ΑΙΤΙΑ ΕΛΟΜΕΝΟΥ ΘΕΟΣ ΑΝΑΙΤΙΟΣ

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΗΡΟΣ ΣΤΗΝ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ

Οι ψυχές οδηγούνται στο χώρο της μετενσάρκωσής τους και επιλέγουν την επόμενη ζωή τους – Με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η επιλογή - ΠΛΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΕΙΑ