Ο Απόλλων, ως Νοητός Ήλιος, Φωτίζει την Ψυχή του Μύστη, Διώχνοντας το Σκοτάδι της Αγνοίας, των Παθών και των Ψευδαισθήσεων

"Ο ΑΝΑΞ Ο ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ, ΟΥΤΕ ΛΕΓΕΙ, ΟΥΤΕ ΚΡΥΠΤΕΙ, ΑΛΛΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ".

Τα δε σημαίνοντα διαφέρουν ως προς την προσέγγισή τους, ανάλογα με την πνευματική, την ποιοτική και την μυητική διαβάθμιση. Γιατί κι ο ίδιος ο Θεός έχει ανάλογα ονόματα προς αυτούς.

Είναι: ΛΟΞΙΑΣ για τούς μη νοούντας.

ΠΥΘΙΟΣ για εκείνους που αρχίζουν να μαθαίνουν, να ερωτούν, να ενημερώνονται.

ΔΗΛΙΟΣ και ΦΑΝΑΙΟΣ σε όσους φανερώνεται και διαφαίνεται κάποια Αλήθεια.

ΙΣΜΗΝΙΟΣ σ' αυτούς που γνωρίζουν την αλήθεια.

ΛΕΣΧΗΤΟΡΙΟΣ σ' εκείνους που μεταχειρίζονται αυτήν την Αλήθεια, φιλοσοφώντας.

[Με τη λέξη “ἄναξ” (=άρχοντας) εννοείται ο Απόλλων.]

Το πρώτο μέρος του αποσπάσματος προέρχεται από ένα διάσημο απόφθεγμα του Αρχαίου φιλοσόφου Ηράκλειτου. Το Απόσπασμα 93: «Ὁ ἄναξ οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει».

Το υπόλοιπο μέρος με τα επίθετα - προσωνυμίες του Απόλλωνα με τα διάφορα στάδια πνευματικής και μυητικής διαβάθμισης των ανθρώπων προέρχεται από το έργο του μεγάλου Αρχαίου Έλληνα βιογράφου και δοκιμιογράφου Πλουτάρχου (45 – 120) και συγκεκριμένα από τα Ηθικά του και τον περίφημο δελφικό του διάλογο «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς», ο οποίος εκτός από το συγγραφικό του έργο υπήρξε και ισόβιος Αρχιερέας του Μαντείου των Δελφών.

Στο σημείο αυτό του διαλόγου, ο δάσκαλος του Πλουτάρχου, ο Αμμώνιος, εξηγεί πώς ο Απόλλων καθοδηγεί τους ανθρώπους στη φιλοσοφία και τη γνώση χρησιμοποιώντας διαφορετικές ιδιότητες και ονόματα.

Το αυθεντικό Αρχαίο κείμενο έχει ως εξής:

«[...] ὡς Πύθιος μέν ἐστι τοῖς ἀρχομένοις μανθάνειν καὶ διαπυνθάνεσθαι, Δήλιος δὲ καὶ Φαναῖος οἷς ἤδη τι δηλοῦται καὶ ὑποφαίνεται τῆς ἀληθείας, Ἰσμήνιος δὲ τοῖς ἔχουσι τὴν ἐπιστήμην, καὶ Λεσχηνόριος ὅταν ἐνεργῶσι καὶ ἀπολαύωσι χρώμενοι τῷ διαλέγεσθαι καὶ φιλοσοφεῖν πρὸς ἀλλήλους.» ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΙ ΤΟΥ ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ

Στο έργο αυτό ο Πλούταρχος εξετάζει τη σημασία των ονομάτων του Απόλλωνα (όπως Λοξίας, Πύθιος, Δήλιος, Φαναίος) σε σχέση με τη γνώση και τη φιλοσοφία. Χρησιμοποιεί ως σύμβολα τις διαφορετικές λατρευτικές ιδιότητες (επικλήσεις) του θεού Απόλλωνα και κάθε όνομα αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο στάδιο συνείδησης και γνώσης.

Η πλήρης ανάλυση, η οποία συνδέει τα δύο αυτά μέρη, αποτελεί μεταγενέστερη νεοπλατωνική και φιλοσοφική ερμηνεία σε μια ελεύθερη, σύγχρονη απόδοση και ενοποίηση αυτών των αποσπασμάτων, όπου παρουσιάεται ανάγλυφα η κλίμακα της πνευματικής μύησης.

Οι 6 Βαθμίδες της Γνώσης αναλυτικότερα

Λοξίας: Ο θεός του «λοξού» και δυσνόητου λόγου. Απευθύνεται σε όσους δεν έχουν ακόμη την πνευματική αντίληψη, τους μη νοούντες να καταλάβουν το βαθύτερο νόημα.

Πύθιος: Ο θεός της αναζήτησης και της ερώτησης από το πυνθάνομαι = πληροφορούμαι. Αφορά αυτούς που ξεκινούν να μαθαίνουν, να ερωτούν και να ψάχνουν την αλήθεια.

Δήλιος: Ο θεός του φωτός που κάνει τα πάντα δήλα φανερά. Αντιστοιχεί στη στιγμή που η Αλήθεια αρχίζει να αποκαλύπτεται.

Φαναίος: Ο θεός που φέρνει στο φως από το φαίνω. Συνδέεται στενά με τον Δήλιο, καθώς η Αλήθεια πλέον διαφαίνεται καθαρά.

Ισμήνιος: Ο θεός ως κάτοχος της γνώσης από το ίσαμι = γνωρίζω. Αντιπροσωπεύει όσους έχουν ήδη κατακτήσει και γνωρίζουν την Αλήθεια.

Λεσχητόριος: Ο θεός της λέσχης, της συγκέντρωσης και του διαλόγου. Αφορά όσους δεν κρατούν την Αλήθεια παθητικά, αλλά τη χρησιμοποιούν ενεργά μέσα από τη φιλοσοφία και τον διάλογο.

Λίγο νωρίτερα στο ίδιο έργο, αλλά και σε άλλα συγγράμματά του, όπως το «Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων», ο Πλούταρχος αναλύει εκτενώς τη φύση του Λοξία, εξηγώντας ότι ο θεός ονομάζεται έτσι επειδή οι χρησμοί του παρουσιάζουν «λοξότητες» και αινίγματα για όσους δεν έχουν καθαρό νου να δουν την αλήθεια.

Στο έργο αυτό, ο Πλούταρχος και οι συνομιλητές του προσπαθούν να ερμηνεύσουν το μυστήριο γύρω από το γράμμα «Ε» (Έψιλον) που ήταν αναρτημένο στον ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς.

Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, αναλύεται πώς ο θεός Απόλλων δεν είναι απλώς ένας μαντικός θεός, αλλά ο καθοδηγητής του ανθρώπινου πνεύματος προς την αληθινή γνώση. Οι διαφορετικές του επικλήσεις (Λοξίας, Πύθιος, κ.λπ.) χρησιμοποιούνται ως μια κλιμακωτή αλληγορία για τα στάδια που περνάει ένας άνθρωπος από την απόλυτη άγνοια μέχρι τη φιλοσοφική φώτιση.

Στην Αρχαία Ελληνική Πνευματικότητα και στα Μυστήρια, ο Απόλλων είναι ο κατεξοχήν θεός της Συνείδησης, του Φωτός, Νοητού και Φυσικού και της Ψυχικής Κάθαρσης. Η Σύνδεση του Απόλλωνα με τη Μυσταγωγία, με τη μυσταγωγική διαδικασία της εξέλιξης του νου, βασίζεται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες:

Η γέφυρα από το Σκότος στο Φως. Η Μυσταγωγία είναι η πορεία μεταμόρφωσης του ανθρώπου. Ο Απόλλων ξεκινά ως Λοξίας επειδή ο ανώτερος πνευματικός λόγος φαίνεται «σκοτεινός» και ακατανόητος στον μη μυημένο βέβηλο νου. Μέσα από τη μύηση, ο νους καθαίρεται, «γεννά» ερωτήματα (Πύθιος) και σταδιακά υποδέχεται το Φως της Αλήθειας.

Το «Γνώθι Σαυτόν» ως Μυσταγωγικό Εργαλείο. Το διάσημο Δελφικό Παράγγελμα, που ήταν χαραγμένο στον ναό του, αποτελεί τη βάση κάθε Μυσταγωγίας. Δεν μπορείς να προσεγγίσεις το θείον ή την αντικειμενική Αλήθεια αν δεν γνωρίσεις πρώτα τα βάθη του εαυτού σου.

Η Ταύτιση με τον Ήλιο (Φοίβος). Όπως ο ήλιος φωτίζει τον υλικό κόσμο και διώχνει τα σκοτάδια της νύχτας, έτσι και ο Απόλλων, ως νοητός Ήλιος, φωτίζει την ψυχή του μύστη, διώχνοντας το σκοτάδι της άγνοιας, των παθών και των ψευδαισθήσεων.

https://hellenictheology.gr , degruyterbrill.com/ , www.theoi.com , ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΙ ΤΟΥ ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ

-----------------------------------

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ: Ο ΑΝΑΞ Ο ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ, ΟΥΤΕ ΛΕΓΕΙ, ΟΥΤΕ ΚΡΥΠΤΕΙ, ΑΛΛΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ - Η Ερμηνεία του Ηράκλειτου για τη Λέξη «Σημαίνει»

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ: Ο ΑΝΑΞ Ο ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ, ΟΥΤΕ ΛΕΓΕΙ, ΟΥΤΕ ΚΡΥΠΤΕΙ, ΑΛΛΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ - Η Ερμηνεία του Ηράκλειτου για τη Λέξη «Σημαίνει»

Στο περίφημο Απόσπασμα 93, ο Ηράκλειτος αναφέρει: «Ὁ ἄναξ οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει».

[Με τη λέξη “ἄναξ” (=άρχοντας) εννοείται ο Απόλλων.]

Η λέξη «σημαίνει», από το ρήμα σημαίνω, που σημαίνει δίνω ένα σημάδι, ένα σύμβολο, έχει μια πολύ συγκεκριμένη και βαθιά φιλοσοφική ερμηνεία για τον Εφέσιο φιλόσοφο.

Ο θεός Απόλλων δεν «λέγει». Δεν μιλάει με την κοινή, ξεκάθαρη, ανθρώπινη λογική που θα αφαιρούσε το βάθος της αλήθειας, αλλά ούτε και «κρύπτει». Δεν κρατά την αλήθεια τελείως κρυμμένη ή απρόσιτη.

Ο θεός χρησιμοποιεί σήματα, σύμβολα, υπαινιγμούς και αινίγματα ως γέφυρα. Η αλήθεια της φύσης και του σύμπαντος δεν είναι άμεσα ορατή στην επιφάνεια. Είναι μια «αρμονίη αφανής». Κρυφή αρμονία. Το «σημαίνειν» είναι η μέθοδος με την οποία το θείο προσφέρει στον άνθρωπο τα απαραίτητα στοιχεία, αλλά τον αφήνει να εργαστεί πνευματικά για να τα αποκρυπτογραφήσει.

Για τον Ηράκλειτο, η αλήθεια απαιτεί ενεργή συμμετοχή. Ενεργοποίηση του ανθρώπινου Λόγου. Ο χρησμός δεν είναι μια παθητική πληροφορία για το μέλλον. Είναι ένας καθρέφτης του Λόγου, της παγκόσμιας νομοτέλειας. Ο άνθρωπος οφείλει να αναζητήσει το νόημα πίσω από το σήμα, αναπτύσσοντας τη δική του κριτική και φιλοσοφική σκέψη.

gnomikologikon.gr , poeticanet.gr ,  greek-language.gr , http://www.ekivolos.gr/

---------------------------------

Ο Απόλλων, ως Νοητός Ήλιος, Φωτίζει την Ψυχή του Μύστη, Διώχνοντας το Σκοτάδι της Αγνοίας, των Παθών και των Ψευδαισθήσεων

Η Δημιουργική Αβεβαιότητα Πάνω Από τη Δογματική Βεβαιότητα

Ο Αμερικανός φυσικός, Ρίτσαρντ Φίλιπς Φάινμαν (Richard Phillips Feynman,1918 –1988) το 1981, κατά τη διάρκεια της διάσημης τηλεοπτικής του συνέντευξης στην εκπομπή Horizon του BBC (η οποία αργότερα κυκλοφόρησε και ως βιβλίο με τίτλο «The Pleasure of Finding Things Out» / «Η χαρά της ανακάλυψης») είχε πει:

«Μπορώ να ζήσω με την αμφιβολία, την αβεβαιότητα και το να μην γνωρίζω. Νομίζω ότι είναι πολύ πιο ενδιαφέρον να ζεις χωρίς να γνωρίζεις, παρά να έχεις απαντήσεις που μπορεί να είναι λάθος. Έχω προσεγγίσεις με διαφορετικούς βαθμούς βεβαιότητας για διάφορα πράγματα, αλλά δεν είμαι απολύτως σίγουρος για τίποτα... Δεν με τρομάζει το να μην γνωρίζω πράγματα.» goodreads.com

Για τον Richard Feynman, η αμφιβολία δεν ήταν κατάσταση αδυναμίας, αλλά στάση ελευθερίας. Η παραδοχή «δεν γνωρίζω» αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα κάθε επιστημονικής ανακάλυψης. Η επιστήμη δεν είναι ένα σύνολο από ακλόνητες αλήθειες, αλλά μια διεργασία. Το να ζεις με αναπάντητα ερωτήματα απαιτεί θάρρος και ανοιχτό μυαλό, αλλά σε κρατάει ελεύθερο. Αντίθετα, το να αποδέχεσαι αδιαμφισβήτητες απαντήσεις προσφέρει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, η οποία όμως φυλακίζει τη σκέψη. Πίστευε ακράδαντα ότι η αμφιβολία δεν είναι αδυναμία, αλλά το πολυτιμότερο εργαλείο για να κατανοήσουμε τον κόσμο. Στην ουσία, ο Feynman τοποθετεί τη δημιουργική αβεβαιότητα πάνω από τη δογματική βεβαιότητα.

Όπως παρατήρησε και ο φιλόσοφος Daniel Dennett‎‎, τα άκαμπτα συστήματα σκέψης βασίζονται σε απαντήσεις που απαγορεύεται να αμφισβητηθούν. Όταν όμως μια ιδέα θεωρείται απόλυτη, η πεποίθηση ότι κατέχουμε την πλήρη αλήθεια σταματά την έρευνα και καταργεί την ανάγκη για αναζήτηση. Η υιοθέτηση μιας λανθασμένης απάντησης είναι επικινδυνότερη από την άγνοια, γιατί κλείνει την πόρτα στη μάθηση και δημιουργεί tην ψευδαίσθηση της γνώσης.

Η σκέψη παύει να εξελίσσεται, επιβάλλεται η ακαμψία και οτιδήποτε νέο αντιμετωπίζεται ως απειλή αντί ως ευκαιρία.

Όταν μια «απάντηση» απαγορεύεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση, η σκέψη σταματά και η πρόοδος νεκρώνεται.

Σείριος (Χ.Γ.)

Οι Τρεις Τύποι Ανθρώπων κατά τον Πλωτίνο

Ο πρώτος αφορά τους ανθρώπους εκείνους που θεωρούν την επίγεια ζωή σαν την αρχή και το τέλος.

Ο δεύτερος αφορά αυτούς που είναι ικανοί σε κάποιο βαθμό να στρέφουν τη ψυχή τους σε πιο υψηλές αξίες.

Και τέλος υπάρχουν οι σοφοί άνθρωποι των οποίων τα μάτια στρέφονται προς το Φως.

(Πλωτίνος - Εννέαδες)

Η περιγραφή αυτή συνδέεται άμεσα με τη φιλοσοφία του Πλωτίνου στις Εννεάδες, και συγκεκριμένα με τον τρόπο που διακρίνει τις ανθρώπινες ψυχές και την πνευματική τους εξέλιξη. Στο νεοπλατωνικό του σύστημα, ο Πλωτίνος περιγράφει μια σταδιακή άνοδο της ψυχής από τον υλικό κόσμο προς τις ανώτερες βαθμίδες της πραγματικότητας. Αυτοί οι τρεις τύποι ανθρώπων αντιστοιχούν στις εξής φάσεις:

Ο πρώτος τύπος είναι οι άνθρωποι της ύλης που αντιστοιχεί σε εκείνες τις ψυχές που έχουν «βυθιστεί» πλήρως στο σώμα και τον αισθητό κόσμο. Για αυτούς, η υλική πραγματικότητα είναι η μόνη αλήθεια. Ζουν μέσα στην ψευδαίσθηση ότι η επίγεια ζωή είναι η αρχή και το τέλος, αγνοώντας την πραγματική, θεϊκή τους προέλευση.

Ο δεύτερος τύπος είναι οι αναζητητές, οι άνθρωποι της αρετής που αρχίζουν να «ξυπνούν» και είναι ικανοί να στρέψουν την ψυχή τους προς τα μέσα και προς τα πάνω, καλλιεργώντας τις αρετές. Αναγνωρίζουν τον κόσμο των ιδεών και των ανώτερων αξιών, αλλά βρίσκονται ακόμα στο στάδιο της ανάβασης.

Ο τρίτος τύπος είναι οι σοφοί οι θεϊκοί άνθρωποι. Οι «σπουδαίοι» ή «θείοι» άνδρες όπως τους αποκαλεί, οι οποίοι έχουν κατορθώσει να απαλλαγούν από τα δεσμά της ύλης. Τα μάτια τους είναι στραμμένα προς το Φως του Νοός και, τελικά, προς την ένωση με το Αγαθό, που αποτελεί την υπέρτατη πηγή των πάντων.

Η ίδια η δημιουργία περιγράφεται από τον Πλωτίνο ως ακτινοβολία φωτός που πηγάζει από το Ένα, περνάει στον Νου, μετά στην Ψυχή και εξασθενεί όσο πλησιάζει στην ύλη. Η επιστροφή του σοφού προς το Φως είναι η πορεία της ψυχής πίσω στην Πηγή την αληθινή πατρίδα.

Η θεωρία αυτή αναπτύσκεται με απόλυτη ακρίβεια στην Πέμπτη Εννεάδα, Ένατο Βιβλίο, Κεφάλαιο 1 (Εννεάδες, V.9.1). Στην πραγματεία που φέρει τον τίτλο «Περὶτοῦ νοῦ καὶ τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ ὄντος». Στο εναρκτήριο αυτό κεφάλαιο, ο Πλωτίνος χρησιμοποιεί μια εξαιρετική παρομοίωση με πουλιά για να περιγράψει ακριβώς τους τρεις τύπους ανθρώπων.

Οι Άνθρωποι της Ύλης είναι τα βαριά πουλιά. Ο Πλωτίνος αναφέρει ότι όλοι οι άνθρωποι από τη γέννησή τους ξεκινούν από τις αισθήσεις. Ο πρώτος τύπος επιλέγει να παραμείνει εκεί σε όλη του τη ζωή, θεωρώντας τις επίγειες ηδονές και λύπες ως το μοναδικό καλό και κακό. Τους παρομοιάζει με βαρύτατα πουλιά που έχουν μαζέψει τόσο πολύ βάρος από τη γη, ώστε είναι αδύνατο να πετάξουν ψηλά, παρά τα φτερά τους.

Οι Άνθρωποι της Αρετής είναι τα πουλιά που καταφέρνουν να υψωθούν λίγο πάνω από τα γήινα, καθώς η ψυχή τους είναι ικανή να στραφεί από το αισθητό προς το νοητό. Έχουν τη δύναμη να αποκολληθούν από την ύλη και να αναζητήσουν ανώτερες αξίες. Αλλά επειδή είναι δύσκολο να αντικρίσουν την απόλυτη αλήθεια, μπορεί εύκολα να ξαναπέσουν χαμηλά.

Οι Θεϊκοί Σοφοί Άνθρωποι είναι αυτοί που με οξυδερκή όραση φτάνουν στο Φως. Υψώνονται πάνω από τα «σύννεφα και την ομίχλη» του υλικού κόσμου και κατορθώνουν να σταθεροποιήσουν το βλέμμα τους στον νοητό κόσμο, επιστρέφοντας στην αληθινή τους πατρίδα, όπως ένας ταξιδιώτης που επιστρέφει σπίτι του μετά από μακρά περιπλάνηση.

https://www.loebclassics.com/display/plotinus-enneas/1966/pb_LCL444.287.xml

Επιμέλεια Σείριος (Χ.Γ.) 

------------------------------------------

Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΟΡΑΣΗ - ΠΛΩΤΙΝΟΣ

ΠΛΩΤΙΝΟΣ: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΕΡΑΣΤΗ

ΠΛΩΤΙΝΟΣ: ΦΩΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΓΙΝΕ

ΤΟ ΣΩΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΗΓΗ ΤΗΣ ΛΗΘΗΣ. Η ΜΝΗΜΗ ΑΝΗΚΕΙ ΜΟΝΟ ΣΤΗΝ ΨΥΧΗ. (ΠΛΩΤΙΝΟΣ)

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΠΛΩΤΙΝΟ, ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΡΕΙΣ ΟΔΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΕΛΘΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΙΣΘΗΤΟ ΣΤΟΝ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ 

Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΕΑΣΗΣ ΤΟΥ ΩΡΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΓΑΘΟΥ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ "ΜΑΤΙ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ" ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΑΡΕΤΗΣ